Όλη η Ευρώπη, ακόμα και η βρετανική μοναρχία, γιόρτασε στις 9 Μαΐου 2025 τα 80 χρόνια από την αντιφασιστική νίκη. Κοσμοϊστορικής σημασίας, αναμφίβολα, η έκβαση του πιο φρικιαστικού πολέμου της Ιστορίας υπέρ της αντιχιτλερικής συμμαχίας και των κινημάτων αντίστασης, με το δικό μας ΕΑΜ νικηφόρο ήδη από τις 12 Οκτωβρίου 1944, επτά μήνες πριν πέσει το Βερολίνο στα χέρια του Κόκκινου Στρατού.
Οταν ο Χίτλερ εισέβαλε στην Πολωνία (1 Σεπτεμβρίου 1939), «όλα τα ’σκιαζε η φοβέρα» του φασισμού σε μια Ευρώπη που μόλις πριν από 21 χρόνια είχε βγει από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Γρήγορα η φοβέρα μετατράπηκε σε κατοχή πολλών χωρών, με μαζικές εκτελέσεις καθώς και τη φρίκη των στρατοπέδων συγκέντρωσης, στα οποία οδηγήθηκαν και δεκάδες χιλιάδες Έλληνες Εβραίοι. Μαζί τους και πολλοί Έλληνες αντιφασίστες, κατά κανόνα κομμουνιστές, που παραδόθηκαν στους ναζί κατακτητές, ενώ είχαν ζητήσει να αφεθούν ελεύθεροι από τις φυλακές και τις εξορίες του καθεστώτος Μεταξά, ήδη από τον Οκτώβριο του 1940, για να πολεμήσουν τους εισβολείς οι άνδρες, οι δε γυναίκες να υπηρετήσουν ως νοσηλευτικό προσωπικό. Ποια άλλη απόδειξη χρειάζεται για τον αντεθνικό ρόλο της αστικής τάξης της Ελλάδας που στήριζε το τότε δικτατορικό καθεστώς;
Δεν αποτελεί υπερβολή αν πούμε ότι η μικρή τούτη χώρα συνέβαλε σημαντικά στην αντιφασιστική νίκη. Πρώτα-πρώτα διότι απέκρουσε με πρωτοφανή εθνική και λαϊκή ενότητα, χάρη και στο γράμμα του Ζαχαριάδη, την επίθεση της Ιταλίας του Μουσολίνι, την οποία και ταπείνωσε με το Έπος της Αλβανίας. Αμέσως μετά ήρθε η Μάχη της Κρήτης τον Μάιο του 1941, στο δε τέλος του ίδιου μήνα το συγκλονιστικό επίτευγμα για όλη την υπόδουλη Ευρώπη των νεολαίων Μανώλη Γλέζου και Λάκη Σάντα που κατέβασαν από την Ακρόπολη τη σημαία με τον αγκυλωτό σταυρό. Τη σκυτάλη πήρε από τις 27 Σεπτεμβρίου 1945 το ΕΑΜ, πρώτη μεγάλη νίκη του οποίου ήταν ότι έσωσε τον λαό από την πείνα μέσω και της οργάνωσης Εθνικής Αλληλεγγύης, για να ακολουθήσει ο νικηφόρος ένοπλος αγώνας του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ, ιδρυμένης το 1943. Απόδειξη ότι ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας δεν ήταν μόνο ένοπλος αποτελεί και το επίσης μέγα επίτευγμα της ματαίωσης μέσω απεργιών και διαδηλώσεων της γερμανικής επιστράτευσης, με συνέπεια να μην σταλεί κανένας Έλληνας στρατιώτης στο ανατολικό μέτωπο εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης. Θα μπορούσα να προσθέσω και τη συμβολή των Ελλήνων ναυτικών μέσω της θρυλικής ΟΕΝΟ στον εφοδιασμό των συμμαχικών στόλων.
Αυτά, λοιπόν, για τη συμβολή του ελληνικού λαού στην αντιφασιστική νίκη, που η ογδοηκοστή επέτειός της θα έπρεπε να είχε αποτελέσει πεδίο κοινής δράσης των δυνάμεων της Αριστεράς και της προόδου, χωρίς ωστόσο να εκδηλωθεί κάποια σχετική πρωτοβουλία. Όσο για το τι κέρδισε η Ευρώπη, πολλά μπορεί να ειπωθούν, με πρώτο την απελευθέρωσή της και τη μεγάλη εκλογική άνοδο των αριστερών, σοσιαλιστικών και κομμουνιστικών κομμάτων μετά το 1945, με τη δημιουργία σε ορισμένες χώρες λαϊκών μετώπων. Επισημαίνω ότι μέσα στη φρίκη του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου ωρίμασε και η ιδέα της ενοποίησης της Ευρώπης στο σύνολό της. Απόδειξη, το Μανιφέστο Σπινέλι «Για μια ελεύθερη και ενωμένη Ευρώπη», διατυπωμένο το 1941, με τον Ιταλό, τότε κομμουνιστή δεσμώτη του Μουσολίνι στο νησάκι Βεντοτένε. Μεταπολεμικά η ήπειρός μας διαιρέθηκε λόγω του Ψυχρού Πολέμου, αλλά βρήκε τον δρόμο της ειρηνικής συνύπαρξης το 1975 με την ιστορική Διάσκεψη του Ελσίνκι για την Ευρωπαϊκή Ασφάλεια και Συνεργασία (ΔΑΣΕ). Ιδού ο δρόμος και για τη σημερινή Ευρώπη προς ένα σύστημα πανευρωπαϊκής ασφάλειας με την απαραίτητη συμμετοχή και της Ρωσίας.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
