Οσο πλησιάζουμε τη θεσπισμένη ως επέτειο της εθνεγερσίας, ο κάπως τρομακτικός ήχος των πολεμικών αεροπλάνων που προετοιμάζονται για τη στρατιωτική παρέλαση εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα πάνω από τα κεφάλια των Αθηναίων - τουλάχιστον αυτών. Η στιγμή είναι, εδώ που τα λέμε, κατάλληλη. Η επίδειξη μιλιταριστικής ισχύος ως κέλευσμα εθνικής ενότητας και αναδίπλωσης γύρω από τις πατριωτικές αξίες είναι πάγια τακτική των κυβερνήσεων σε κρίση. Μπροστά σε μια δυσαρεστημένη κοινωνία, οι κυβερνήσεις προσφεύγουν πάντα στη δοκιμασμένη συνταγή να της υπενθυμίσουν ότι ο πραγματικός εχθρός είναι έξω από τη χώρα και απέναντι σ’ αυτόν είναι οι ίδιες που κρατούν την ασπίδα και προσφέρουν ασφάλεια.
Δεν θα συμφωνήσουμε όλοι στο αν «ο πατριωτισμός είναι το τελευταίο καταφύγιο των απατεώνων», όπως ισχυριζόταν ήδη από τα μέσα του 18ου αιώνα ο κορυφαίος Βρετανός διανοούμενος Σάμουελ Τζόνσον, αλλά το ότι ο εθνικισμός αποτελεί το συχνότερο έσχατο καταφύγιο των αρχόντων που βρίσκονται με την πλάτη στο τοίχο είναι μάλλον αναμφισβήτητο. Ο Νετανιάχου, ας πούμε, σκότωσε 500 άμαχους Παλαιστίνιους σε ένα πρωινό για να μην χάσει την πλειοψηφία στην Κνέσετ. Σε κάθε περίπτωση, είναι καλύτερα για τον ίδιο να παριστάνει τον Μωυσή που οδηγεί τον λαό του μέσα στην έρημο, παρά να δίνει εξηγήσεις σε κάποιον εισαγγελέα για υποθέσεις εκβιασμών μέσω revenge porn προκειμένου να παραχαράξει δημόσια έγγραφα.
Εν προκειμένω, βέβαια, η ελληνική κυβέρνηση δεν θα είχε πιθανότητες να αντιστρέψει το σε βάρος της κλίμα με μια παρέλαση. Το είχε πετύχει μάλλον ικανοποιητικά τον Ιανουάριο του 2022, όταν, εν μέσω πανδημίας, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην κορυφή της Ευρώπης σε αριθμό νεκρών, έβγαλε στον αττικό ουρανό έξι Rafale αξίας αντίστοιχης με 20.000 Μονάδες Εντατικής Θεραπείας για να τρομάξουν οι Τούρκοι και να χαζέψουν οι Έλληνες. Σήμερα όμως η κρίση που βιώνει είναι κατά τι βαθύτερη, οι προσπάθειές της να αλλάξει την ατζέντα αποτυχαίνουν η μία μετά την άλλη και μερικά αεροπλάνα το περισσότερο που θα μπορούσαν να καταφέρουν θα ήταν να «επαναπατρίσουν» τίποτε απόστρατους που θα σκέφτονταν να ψηφίσουν Νίκη συγκινημένοι από τον βανδαλισμό στην Εθνική Πινακοθήκη. Ετούτη τη φορά η κυβερνητική προσδοκία από την παρέλαση θα είναι πρωτίστως να αποφύγει δυσάρεστα σκηνικά όπως εκείνα του 2011, όπου, ιδιαίτερα στην επαρχία, οι μαθητές παρήλαυναν μουντζώνοντας προς την πλευρά των επισήμων.
Ηπειρος
Αντίθετα, ο μιλιταρισμός μοιάζει να μετατρέπεται σε τελευταία καταφυγή του συστήματος σε ηπειρωτικό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, είτε εξαιτίας είτε ανεξάρτητα από τη στροφή της τραμπικής Αμερικής σε έναν ιδιότυπο νεο-προστατευτισμό που καταλύει παγιωμένες από το 1945 συμμαχίες, έλαβε την απόφαση να αντιμετωπίσει την οικονομική ύφεση που την περικύκλωνε αγέρωχη με ένα σχιζοφρενικό πρόγραμμα εξοπλισμών. Τα 800.000.000.000 που αποφάσισε να απελευθερώσει για λογαριασμό της πολεμικής βιομηχανίας σημαίνουν ορισμένα πολύ συγκεκριμένα πράγματα. Αρχικά, την οριστική ισοπέδωση όποιου στοιχείου είχε απομείνει από το πάλαι ποτέ ευρωπαϊκό κράτος, την ακόμα μεγαλύτερη μείωση των κοινωνικών δαπανών, ενδεχομένως και την αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης σε κάποιες χώρες - με πρώτη απ’ όλες τη Γαλλία. Σε δεύτερη φάση, σημαίνει τον προσανατολισμό όχι μόνο της παραγωγής αλλά και της έρευνας στις ανάγκες μιας πολεμικής οικονομίας που στην πραγματικότητα δεν θα είναι παρά μια φενάκη: Η Ευρώπη δεν είναι σε θέση να κάνει πόλεμο με κανέναν, ούτε με τη Ρωσία ούτε βέβαια με τις ΗΠΑ, κι αυτό είναι ευχής έργο να το καταλαβαίνουν και οι πολιτικοί ηγέτες της. Είναι ειλικρινά προτιμότερο να κοροϊδεύουν τους πολίτες τους ότι ετοιμάζονται για πόλεμο, παρά να το εννοούν πραγματικά. Η ουσία αυτών των προγραμμάτων λοιπόν είναι η μεταφορά κονδυλίων που θα μπορούσαν να διατεθούν στην Υγεία, στην Εκπαίδευση, στην καταπολέμηση της φτώχειας προς μια παρασιτική πολεμική οικονομία, η οποία ακριβώς επειδή είναι μάταιη, μπορεί να αναπτύσσεται στο διηνεκές.
Θα μπορούσε αυτός να είναι ένας νέος αναδυόμενος ευρωπαϊκός εθνικισμός; Η ιδέα μοιάζει λίγο γκροτέσκα για να είμαστε ειλικρινείς. Οποτεδήποτε χρειάστηκε να δείξει εσωτερική αλληλεγγύη για να διασφαλίσει συνοχή, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έκανε τίποτε άλλο από το να βάλει τους πιο ισχυρούς να ξεπουπουλιάσουν τους πιο αδύναμους. Και μοιάζει να είναι υπερβολικά αργά για να αναπτύξει ένα ευρωπατριωτικό συναίσθημα ανεξαρτησίας έπειτα από ενενήντα χρόνια δορυφορικής σχέσης με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, όταν θα ακούμε αυτές τις μέρες τα υπερηχητικά να πετούν πάνω από το κεφάλι μας, πλάι στο αίσθημα εθνικής υπερηφάνειας, ας θυμηθούμε ότι ένα ευρωπαϊκό σύστημα σε αποδρομή επιχειρεί να διασωθεί κάνοντας τις ανάγκες μας για βούτυρο λεφτά για κανόνια. «Σαν σανίδα από θλιβερό ναυάγιο», όπως έλεγε ο ποιητής.
