Ακόμη και οι επαγγελματίες αισιόδοξοι δεν καταφέρνουν να βρουν επιχειρήματα ή έστω να εφεύρουν κάποια σοφιστεία για να ζωγραφίσουν με ρόδινα χρώματα το σωτήριο έτος 2025, ειδικά σε ό,τι αφορά τη μεσανατολική γειτονιά μας. Το μόνο καλό σενάριο είναι να μην αρχίσει ακόμη ένας πόλεμος - π.χ., ενάντια στο Ιράν από το Ισραήλ, που νιώθει «καβάλα στ’ άλογο» μετά τις εξελίξεις στη Συρία. Καλύτερο σενάριο δεν υπάρχει, μόνο προσευχές -στον Θεό, στον Αλλάχ, στον Γιαραμπή- να μην διαλυθούν εντελώς η Συρία και ο Λίβανος, να μην γονατίσει η Ιορδανία, να μην ισοπεδωθεί ό,τι έχει απομείνει από την Παλαιστίνη, με δυο λόγια να μην γίνει ολόκληρη η γειτονιά μας μια δεύτερη Λιβύη.
Σε πρώτη ανάγνωση, η αγαπημένη μας γειτόνισσα, η Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, φαίνεται να αναβαθμίστηκε μέσα σ’ αυτό το χάος. Παίζει σημαντικό ρόλο στη Συρία, τη λαμβάνουν υπόψη οι πρωταγωνιστές του συριακού δράματος αλλά και οι σύμμαχοί της στη Δύση. Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν την αναγνωρίζει ως τον κλειδοκράτορα του Προσφυγικού -που τα τελευταία χρόνια ανεβάζει και κατεβάζει κυβερνήσεις στην Ε.Ε., η οποία μπατάρει ακροδεξιά-, ενώ ο οσονούπω Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε πολύ καλή χημεία με τον Ερντογάν κατά την προηγούμενη θητεία του.
Απέναντι σ’ αυτή την Τουρκία, η οποία απασχολεί σχεδόν αποκλειστικά την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας, παρά τις μεγαλόστομες δηλώσεις ότι η χώρα μας είναι πυλώνας σταθερότητας στην περιοχή και δίνει μάχες υπέρ του Διεθνούς Δικαίου -κάπως επιλεκτικά είν’ η αλήθεια, όπως δείχνει ο αλλοπρόσαλλος τρόπος που ψηφίζει στον ΟΗΕ όταν η παγκόσμια κοινότητα προσπαθεί να τρίξει τα δόντια στο Ισραήλ-, οι βασικές επιλογές της ελληνικής κυβέρνησης είναι η διατήρηση των «ήρεμων νερών» και ένας διάλογος χαμηλών προσδοκιών ώστε να αναζητηθεί «κοινό έδαφος» για να λύσουμε κάποια στιγμή τις διαφορές μας στην οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη προσπαθεί να επικοινωνήσει αυτή την επιλογή στους πολίτες ως τη μόνη λογική και χρήσιμη και για τις δύο χώρες. Ταυτόχρονα όμως τη ναρκοθετεί από μόνη της, ντοπάροντας το ακροατήριο με «πατριωτισμό» και με νίκες επί των «εισβολέων» στο περιβόητο «έπος» του Έβρου. Ένα βασικό της πρόβλημα είναι ότι την επιλογή αυτή την αμφισβητούν πολλοί, κυρίως από το εσωτερικό της συντηρητικής παράταξης, αλλά όχι μόνο. Τουλάχιστον πρόκειται για μια επιλογή που αρέσει στους συμμάχους της χώρας στο ΝΑΤΟ, καθώς το μόνο που τους λείπει είναι μια «ενδοοικογενειακή» ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στη φλεγόμενη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Τζαρτζαρίσματα για τις έρευνες
Να σημειωθεί ότι το κλίμα ηρεμίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας που επικράτησε μετά τους καταστροφικούς σεισμούς στη γειτονική χώρα στις αρχές του 2023, παρά τα όποια τζαρτζαρίσματα από την τουρκική πλευρά, διατηρήθηκε όλο το 2024. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη κράτησε την μπάλα χαμηλά και απέφυγε να αντιδράσει στη ρητορική της Τουρκίας ότι έχει λόγο για τις κάθε είδους έρευνες στο Αιγαίο αν αυτές γίνονται έστω και ένα μέτρο πέραν των 6 μιλίων των ελληνικών χωρικών υδάτων. Υπενθυμίζεται ότι τη χρονιά που πέρασε η Τουρκία επέμεινε στην ισχύ του -παράνομου- τουρκολυβικού μνημονίου, που αμφισβητεί τα δικαιώματα που απορρέουν για την Ελλάδα από την ύπαρξη της Κρήτης και των Δωδεκανήσων. Μάλιστα, το έκανε με τσαμπουκά, στέλνοντας πολεμικά πλοία έξω από την Κάσο, ενώ ταυτόχρονα υποστήριζε πως δεν έχει καμία αντίρρηση να επιτρέψει έρευνες από την ελληνική πλευρά για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου αρκεί να της ζητείται η άδεια. Η ελληνική κυβέρνηση, από την πλευρά της, υποστήριζε πως δεν ζητάει άδεια από κανέναν για να κάνει ό,τι της επιτρέπεται καταφανώς από το Διεθνές Δίκαιο.
Το φάντασμα μιας συμφωνίας με τη Συρία
Η διαφορετική… ερμηνεία των γεγονότων έξω από την Κάσο αλλά και του Διεθνούς Δικαίου από την ελληνική και την τουρκική πλευρά παραμένει και δεν αναμένεται να γεφυρωθεί εντός του 2025. Αντιθέτως, υπάρχει μια πιθανότητα το πρόβλημα να διευρυνθεί το νέο έτος. Μετά τις εξελίξεις στη Συρία και την αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας, η ελληνική και κυρίως η κυπριακή κυβέρνηση φοβούνται πως η Άγκυρα ετοιμάζει μια συμφωνία με τη νέα ηγεσία της Δαμασκού για Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη μεταξύ Τουρκίας και Συρίας, η οποία θα παραγνωρίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κύπρου κατά τα πρότυπα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Στο τελευταίο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της χρονιάς, ο πρωθυπουργός υποστήριξε πως ξεκαθάρισε για άλλη μια φορά στους Ευρωπαίους ομολόγους του ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παράνομο «όχι μόνο κατά την άποψη της Ελλάδας αλλά και κατά την άποψη της Ευρώπης». Πράγματι, όταν υπογράφτηκε το τουρκολυβικό μνημόνιο, στο τέλος του 2019, πιάνοντας στον ύπνο την προηγούμενη κυβέρνηση Μητσοτάκη, η Ε.Ε. αποδέχθηκε ότι είναι ανυπόστατο. Πλην όμως, αυτό εξακολουθεί να παράγει αποτελέσματα. Γι’ αυτό και υπάρχει τόσο έντονη ανησυχία μήπως η Τουρκία προχωρήσει σε συμφωνία και με τη Συρία. Εν πάση περιπτώσει, αν γίνει κάτι τέτοιο, θα κάνει ακόμη πιο δύσκολο τον ελληνοτουρκικό διάλογο, ο οποίος είναι προγραμματισμένο να συνεχιστεί και το 2025, και δη με τη σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας-Τουρκίας στις αρχές της χρονιάς στην Άγκυρα. Αν όχι, ο διάλογος θα συνεχιστεί. Και οι υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας Γεραπετρίτης και Φιντάν θα συνεχίσουν να συναντιούνται κάθε τρεις και λίγο, να δηλώνουν ευχαριστημένοι για το «θετικό κλίμα» και τους «ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας» μεταξύ των δύο χωρών και να υποστηρίζουν πως σύντομα θα ξεκινήσει και η συζήτηση επί της ουσίας για την επίλυση των διμερών διαφορών.
Θετική ατζέντα και Μεταναστευτικό
Αυτό που φαίνεται πως θα παραμείνει βρέξει-χιονίσει σε θετικό έδαφος το 2025 είναι η ελληνοτουρκική συνεργασία στον τομέα του τουρισμού, η πιο «καζάν-καζάν» συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών. Επίσης, αναμένεται να συνεχιστεί και η συνεργασία των Λιμενικών «για την αντιμετώπιση των διακινητών», όπως λέγεται επί το κομψότερο η περιφρούρηση της Ευρώπης φρούριο. Μητσοτάκης και Ερντογάν φαίνεται πως συνεχίζουν να τα βρίσκουν στο Μεταναστευτικό, καθώς για την ώρα τα συμφέροντα των δύο χωρών δεν συγκρούονται. Επιπλέον, όσο αυξάνεται ο κίνδυνος μιας νέας προσφυγικής κρίσης, η Τουρκία αναλαμβάνει εκ μέρους της Ε.Ε. και με τη βούλα της προέδρου της Κομισιόν να κρατάει μακριά από την Ευρώπη τους απελπισμένους των διαλυμένων χωρών της Μέσης Ανατολής.
