Μισό αιώνα από το 1974 και με το Κυπριακό να βρίσκεται σ’ ένα εξαιρετικά κρίσιμο σταυροδρόμι, που ενδεχομένως να οδηγήσει σε μη επιθυμητές εξελίξεις, είναι ανάγκη να πάμε πίσω στον ιστορικό χρόνο και αξιολογικά να προσεγγίσουμε το παρελθόν. Έτσι θα προσανατολιστούμε και για το πώς πρέπει να κινηθούμε για να φτάσουμε στον στόχο, που είναι η επίτευξη συνολικής λύσης όπως την ορίζουν τα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ.
Ας ξεκινήσουμε πρώτα από κάποιες παραδοχές.
Παραδοχή πρώτη: Δεν πιστέψαμε ούτε και εργαστήκαμε όπως έπρεπε για να στηρίξουμε το ανεξάρτητο κυπριακό κράτος, το οποίο αποτέλεσε τη μεγαλύτερη κατάκτηση των αγώνων του λαού μας. Η ελληνοκυπριακή κοινότητα παρέμεινε προσκολλημένη στον στόχο της Ένωσης, η δε τουρκοκυπριακή κοινότητα στον στόχο της διχοτόμησης.
Παραδοχή δεύτερη: Οι δικοινοτικές συγκρούσεις που προέκυψαν ως αποτέλεσμα της υπόσκαψης του κράτους και της υπόθαλψης του εθνοτικού μίσους αξιοποιήθηκαν από τους εθνικιστικούς κύκλους και στις δύο κοινότητες για να προωθήσει καθεμία τον στόχο της.
Παραδοχή τρίτη: Η αποχώρηση της τουρκοκυπριακής κοινότητας από τη διακυβέρνηση και τη διαχείριση του κράτους κατέστησε μοναδικό διαχειριστή την ελληνοκυπριακή κοινότητα, η οποία αντί να κινηθεί προς την κατεύθυνση της αποκατάστασης της συνταγματικής τάξης, συστηματικά ξεκίνησε να υποβαθμίζει ή και να εξαφανίζει καθετί που θύμιζε την Κυπριακή Δημοκρατία, ανάγοντας την πολιτική της Ένωσης με την Ελλάδα σε επίσημη πολιτική.
Με φόντο αυτά τα δεδομένα, προωθήθηκαν οι σχεδιασμοί που θα διασφάλιζαν τη συνοχή της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, ικανοποιώντας τα συμφέροντα των δύο καλούμενων μητέρων πατρίδων, της Ελλάδας και της Τουρκίας. Προς τούτο, η ελληνική Χούντα προώθησε τους σχεδιασμούς με τέτοιο τρόπο που να ικανοποιεί τις βλέψεις των μητέρων πατρίδων για διευθέτηση του Κυπριακού με ανατροπή του Μακαρίου και διπλή Ένωση.
Το πραξικόπημα προετοιμαζόταν, ιδεολογικά, πολιτικά και οργανωτικά, εντός και εκτός Κύπρου καιρό πριν. Ήταν το τέλειο άλλοθι που έψαχναν η Τουρκία και οι χουντικοί μαζί με την ΕΟΚΑ Β΄, το οποίο της έδωσαν στο πιάτο. Κατ’ ακρίβεια, το πραξικόπημα δεν έδωσε απλώς άλλοθι, αλλά διευκόλυνε κιόλας την εισβολή. Η αναφορά σε δίδυμο έγκλημα σε βάρος της Κύπρου είναι ιστορικά τεκμηριωμένη. Το πραξικόπημα δεν ήταν μια αυθόρμητη ενέργεια, αλλά μέρος του σχεδιασμού για την τουρκική εισβολή που ακολούθησε.
Πέρασαν πενήντα χρόνια από τον Ιούλιο του 1974. Φεύγει σιγά-σιγά η γενιά που έζησε την Κύπρο ενωμένη και τον λαό μας -Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους- να συμβιώνει στην κοινή του πατρίδα. Σταδιακά εμπεδώνεται στη συνείδηση πολλών Κυπρίων ότι και μέσα στην προσωρινότητα της διαίρεσης καθένας μπορεί να τραβήξει τον δρόμο του. Όμως το έγκλημα που συμβαίνει δίπλα μας, στη Γάζα, αποδεικνύει με τον χειρότερο τρόπο ότι δεν υπάρχουν εσαεί παγωμένες συγκρούσεις. Αυτές είτε επιλύονται είτε επανέρχονται δριμύτερες.
Στην Κύπρο ο εφιάλτης της διχοτόμησης παραμονεύει. Το ίδιο και ο κίνδυνος της εξαφάνισης της τουρκοκυπριακής κοινότητας, της αφομοίωσής της από την Τουρκία, καθώς και της παγίωσης της de facto διχοτόμησης. Πλέον βρισκόμαστε σ’ ένα σημείο εξαιρετικά κρίσιμο. Δεν υπάρχουν μπροστά μας πολλές επιλογές, αν θέλουμε ν’ απελευθερώσουμε και να επανενώσουμε την πατρίδα και τον λαό μας. Κατ’ ακρίβεια, μία είναι η επιλογή: είτε θα εργαστούμε με συνέπεια για την επανέναρξη των συνομιλιών για εξεύρεση λύσης διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως συμφωνήσαμε εδώ και δεκαετίες με την τουρκοκυπριακή και τη διεθνή κοινότητα, είτε θα μας μείνει η διχοτόμηση, με όλους τους κινδύνους που συνεπάγονται. Αναγνωρίζοντας αυτό το δεδομένο, η διάρρηξη τ’ αδιεξόδου καθίσταται αδήριτη ανάγκη. Τα επτά χρόνια αδιεξόδου η Τουρκία τα κεφαλαιοποίησε με τη δημιουργία νέων κατοχικών τετελεσμένων, σπρώχνοντας την κατάσταση στην οριστική διχοτόμηση.
Το ΑΚΕΛ έχει καταθέσει εδώ και καιρό την πρότασή του για το πώς μπορούμε να διαρρήξουμε το αδιέξοδο και να προχωρήσουμε αποφασιστικά προς την κατεύθυνση της συνέχισης της διαπραγμάτευσης και της επίτευξης συνολικής λύσης. Η πρότασή μας βασίζεται σε συγκεκριμένους άξονες. Πρώτον, στη συνεχή υπογράμμιση της επιμονής μας στη συμφωνημένη βάση λύσης της δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως αυτή περιγράφεται στα σχετικά ψηφίσματα του ΟΗΕ. Έπειτα, σε μια σαφή πολιτική προσέγγιση που θ’ αναδεικνύεται με συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, υπογραμμίζοντας τη βούληση της πλευράς μας για συνέχιση των διαπραγματεύσεων από εκεί που διακόπηκαν το 2017 στη βάση του Πλαισίου Γκουτέρες, διαφυλάσσοντας όλες τις συγκλίσεις. Επιπλέον, στη διαμόρφωση θετικής ατζέντας σε σχέση με την Τουρκία και την τουρκοκυπριακή κοινότητα με βασικό στοιχείο την αξιοποίηση του κεφαλαίου της ενέργειας ως κινήτρου.
Αυτή τη στιγμή έχουμε μπροστά μας δύο ενδεχόμενα: είτε ν’ αφεθεί το κυπριακό πρόβλημα παγωμένο, παραδομένο στη στασιμότητα, είτε ν’ αναλάβουμε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που θα σπάσουν το αδιέξοδο και θα δημιουργήσουν προϋποθέσεις για λύση. Είναι ώρα, λοιπόν, καθένας ν’ αναλάβει την ευθύνη του έναντι της Κύπρου και των επόμενων γενιών. Σε κάθε περίπτωση, το ΑΚΕΛ ουδέποτε θα επιτρέψει να μπει ταφόπλακα στο μέλλον του τόπου, ουδέποτε θα σηκώσει τα χέρια απέναντι στον εφιάλτη της διχοτόμησης. Αντίθετα, θα επιμένει ν’ αγωνίζεται γι’ απαλλαγή από την κατοχή και επανένωση, για να ζήσουν μαζί μέρες ειρήνης, προόδου και ευημερίας Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι στη γη που τους γέννησε.
* Ο Στέφανος Στεφάνου είναι γενικός γραμματέας της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ
