Εκλογές με λογοκρισία και σιωπητήριο στις αποκαλύψεις για το σκάνδαλο των υποκλοπών και άλλα σκάνδαλα επιχειρεί να επιβάλει η κυβέρνηση με μοχλό το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, στο οποίο έχει δοθεί μεγάλο εύρος αρμοδιοτήτων που μπορούν να αξιοποιούνται κατά το δοκούν. Νέο εργαλείο για τον πλήρη έλεγχο της ενημέρωσης προωθείται ο Κώδικας Δεοντολογίας που εμφάνισε το ΕΣΡ, ο οποίος αποτελεί απόπειρα συσκότισης, συγκάλυψης και ελέγχου της πληροφορίας.
Με το Σχέδιο Κώδικα Δεοντολογίας Προγραμμάτων που δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα το ΕΣΡ, λίγους μήνες πριν από τις εκλογές, ποινικοποιείται η ερευνητική δημοσιογραφία και η ανεξάρτητη δημοσιογραφική έρευνα και επιδιώκεται να ελεγχθεί κάθε πληροφοριακός αρμός που μπορεί να αποκαλύψει οτιδήποτε μη ελεγχόμενο. Για παράδειγμα, σύμφωνα με τον εν λόγω Κώδικα, οποιαδήποτε αποκάλυψη για υποκλοπές -όπως αυτές που έκαναν το Documento, το Inside Story, το Βήμα κ.ά.- θα διώκεται από το ΕΣΡ, καθώς η κυβέρνηση εντάσσει τις αποκαλύψεις αυτές στο πεδίο του «απορρήτου».
Υπό το ΕΣΡ και το Διαδίκτυο
Ομως οι Κώδικες του ΕΣΡ -εμπνεύσεως Μαξίμου, όπως καταγγέλλουν πηγές- δεν αφορούν μόνο την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, παραδοσιακά πεδίο ελέγχου του ΕΣΡ. Δεν περιμένει πλέον κανείς σε αυτή τη χώρα από το Mega, το Star και τον ΑΝΤ1 να ακούσει ερευνητικό ρεπορτάζ, όταν συχνά οι μηχανές συγκάλυψης κάνουν ακριβώς το αντίθετο.
Οι Κώδικες Δεοντολογίας του ΕΣΡ επιβάλλονται και στο Ιnternet, σε ιστοσελίδες και πλατφόρμες, αλλά όπως φαίνεται και στα social media, πεδία στα οποία έχει επεκταθεί η δικαιοδοσία του ΕΣΡ. Ο Κώδικας το γράφει σαφώς, ήδη από το άρθρο 1, όπου ορίζεται το «πεδίο εφαρμογής»: «Οι ρυθμίσεις του παρόντος αφορούν όλα τα προγράμματα που μεταδίδονται από τους πάσης φύσεως φορείς που υπόκεινται στην ελεγκτική αρμοδιότητα του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, ανεξαρτήτως του μέσου και του τρόπου παροχής των υπηρεσιών τους».
Και ποιοι υπόκεινται στην ελεγκτική αρμοδιότητα του ΕΣΡ; Εδώ έρχεται προηγούμενο νομοθέτημα του επιτελικού κράτους, ο Ν. 4779/2021, ο οποίος ορίζει στο άρ. 32 παρ. 9 ότι «Ο έλεγχος της συμμόρφωσης των παρόχων, σε σχέση με τα οριζόμενα στις παρ. 1 και 2 (σ.σ.: πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο), ανατίθεται στο ΕΣΡ. Στο πλαίσιο άσκησης των αρμοδιοτήτων του, το ΕΣΡ δικαιούται να διενεργεί ελέγχους μέσω των υπαλλήλων του ή τρίτων στους οποίους αναθέτει τον έλεγχο αυτό και να επιβάλλει τις κυρώσεις του άρθρου 36». Οι κυρώσεις κυμαίνονται από σύσταση για συμμόρφωση μέχρι πρόστιμο 500.000 ευρώ και διακοπή λειτουργίας της πλατφόρμας από μία μέρα έως οριστική διακοπή. Σαν να λέμε Ερντογάν.
Δύο είναι τα άρθρα του Σχεδίου Κώδικα Δεοντολογίας τα οποία έχουν προκαλέσει τις μεγαλύτερες αντιδράσεις:
* Το άρθρο 22 με τίτλο «Εγκλήματα-τρομοκρατία» προβλέπει στην παρ. 3 ότι «Η δημοσιογραφική έρευνα δεν πρέπει να υποκαθιστά τις αστυνομικές, ανακριτικές ή άλλες αρμόδιες Αρχές». Δεδομένων των αποκαλύψεων από το Documento των τελευταίων εβδομάδων -από το οποίο οι κυβερνητικοί ζητούν με επίταση να φέρει στο φως «αποδείξεις»- οι όποιες «αποδείξεις», δηλαδή η συνέχιση του ρεπορτάζ και η αναμετάδοσή του, μπορεί να θεωρηθεί «υποκατάσταση Αρχών», ανάλογα με το πώς θα το ερμηνεύσει το ΕΣΡ.
* Το άρθρο 28 με τίτλο «Πληροφορίες» είναι ακόμα χειρότερο: Στην παρ. 1 αναφέρει ότι «απαγορεύεται η μετάδοση πληροφοριών και εικόνων που έχουν αρμοδίως χαρακτηριστεί απόρρητες, καθώς και όσες αφορούν την εθνική άμυνα, την ακεραιότητα της χώρας και τη δημόσια ασφάλεια». Ο όρος «απόρρητες» από μόνος του θα μπορούσε να οδηγήσει στο σκαμνί του ΕΣΡ όχι μόνο τον Βαξεβάνη, αλλά και τον 105,5 στο Κόκκινο, το Kontra Channel, αλλά και το σύνολο σχεδόν των ιντερνετικών μέσων που έχουν αναμεταδώσει την έρευνα για τις υποκλοπές - και με αυξημένες πιθανότητες για υψηλές καμπάνες προστίμων. Με τις ίδιες καμπάνες κινδυνεύουν και εφημερίδες που αναδημοσιεύουν τέτοιες «πληροφορίες» στις ηλεκτρονικές, ιντερνετικές εκδόσεις τους.
Τα θολά σημεία της δημόσιας ασφάλειας
Αλλα θολά σημεία αφορούν επίσης την έννοια της «δημόσιας ασφάλειας», που χωράει πολλή ερμηνεία, την απαγόρευση τη μετάδοσης «ψευδών, ατεκμηρίωτων ή παραποιημένων πληροφοριών», καθώς μπορούν να γίνουν λάστιχο, αλλά και η παραδοχή ότι στο πλαίσιο διασφάλισης της «πολιτικής πολυφωνίας» (άρ. 33) μεταδίδονται οι «άξιες προς μετάδοση απόψεις και δραστηριότητες των κομμάτων». Το ΕΣΡ χορεύει έτσι πάνω στην ταφόπλακα που έχει βάλει στο δικαίωμα που έχουν οι πολίτες από το σύνταγμα για ειδήσεις με πολυφωνία και πολυμέρεια.
Σε τυχόν παραβίαση της «άξιας μεταδόσεως» δραστηριότητας των κομμάτων, το ΕΣΡ αποποιείται την ευθύνη και παραπέμπει τα κόμματα στον φυσικό δικαστή! Δικαιούνται, λέει το ΕΣΡ, να ζητήσουν επανόρθωση «κατά τα προβλεπόμενα για το δικαίωμα απάντησης στην εκάστοτε ισχύουσα νομοθεσία».
Το προβληματικό από κάθε άποψη Σχέδιο Κώδικα Δεοντολογίας του ΕΣΡ έχουν αρχικά καταγγείλει στη Βουλή οι αρμόδιοι τομεάρχες του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Μάριος Κάτσης και Αναστασία Γκαρά. Θα βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 20 Ιανουαρίου 2023, οπότε και θα συζητηθεί εκ νέου στο ΕΣΡ, το οποίο θα το προωθήσει προκειμένου να πάρει ισχύ νόμου, με την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος. Σε αυτή τη φάση τον Κώδικα μπορεί να μπλοκάρει εξ ολοκλήρου ή μερικώς το ΣτΕ, το οποίο γνωμοδοτεί προληπτικά ως προς τη συνταγματικότητα. Στο στάδιο της διαβούλευσης, η ΕΣΗΕΑ θα μπορούσε επίσης να παίξει έναν σπουδαίο ρόλο.
