Η κήρυξη του δεύτερου lockdown, και σε συμβολικό, και σε πραγματικό επίπεδο, αποτελεί μια σοβαρή πολιτική ήττα του κυβερνητικού καθεστώτος και προσωπικά του ίδιου του πρωθυπουργού. Η ήττα αυτή δεν έχει συγκυριακό, αλλά δομικό χαρακτήρα, γιατί συμπυκνώνει την καθολική αποτυχία μιας νεοφιλελεύθερης - αυταρχικής στρατηγικής που εκτυλίσσεται εδώ και δεκαέξι μήνες στη χώρα. Γι’ αυτό και είναι πιθανό οι εξελίξεις της περιόδου που βιώνουμε να αποτελέσουν το σημείο καμπής για τη διαμόρφωση νέων κοινωνικοπολιτικών αλλαγών και συσχετισμών.
Η πανδημία αποτέλεσε έναν σοβαρό, αλλά όχι τον καθοριστικό παράγοντα της πολύπλευρης κρίσης που αντιμετωπίζουν η κοινωνία και η χώρα. Στη μία της πλευρά η υγειονομική κρίση λειτούργησε ως μεγεθυντικός φακός που αποκάλυψε και απογύμνωσε από κάθε πρόσχημα μια αυταρχική, νεοφιλελεύθερη πολιτική. Η κυβέρνηση μέσα στην κρίση -και χρησιμοποιώντας ως «όχημα» την κρίση αυτή- περιφρόνησε κάθε έννοια δημόσιας παρέμβασης (στήριξη ΕΣΥ, εκπαίδευση, δημόσιες συγκοινωνίες, στήριξη εργαζομένων και μικρομεσαίων επιχειρήσεων κ.λπ.), ενώ αντίθετα προώθησε τις πιο στυγνές νεοφιλελεύθερες επιλογές (ιδιωτικοποιήσεις, κατάλυση εργασιακών δικαιωμάτων, Πτωχευτικό Δίκαιο, πλιάτσικο του δημόσιου πλούτου, σκανδαλώδεις παροχές στους «πρόθυμους» επιχειρηματίες κ.λπ.).
Η κυβέρνηση και ο πρωθυπουργός επιχείρησαν και επιχειρούν να ενσωματώσουν την πανδημία στη νεοφιλελεύθερη στρατηγική και να αυξήσουν μέσω του φόβου και του πανικού της αρρώστιας και των θανάτων το πολιτικό τους κεφάλαιο. Στον στόχο τους αυτό έχουν την αμέριστη συνδρομή των εξωνημένων συστημικών ΜΜΕ και της ασκούμενης -επί 24ώρου βάσεως- προπαγάνδας τους. Όλο αυτό το τεχνητό κατασκεύασμα αρχίζει σήμερα να αποδομείται και να καταρρέει.
Παράλληλα όμως, η υγειονομική κρίση λειτούργησε ως «επιταχυντήρας» της πολύπλευρης κρίσης. Εάν αποτυπώσουμε σε τρία «ενσταντανέ» την κατάσταση της χώρας, τον Φεβρουάριο, τον Ιούλιο και τον Νοέμβριο του 2020, θα διαπιστώσουμε σημαντικές αλλαγές, οι οποίες συντελέστηκαν με ρυθμούς γεωμετρικής προόδου που σήμερα προσλαμβάνουν μάλιστα εκθετικό χαρακτήρα. Η ανεργία, τα ελλείμματα, η αλματώδης ύφεση, τα λουκέτα, η μείωση της αγοραστικής δύναμης, η διάλυση της παραγωγικής δομής προσλαμβάνουν τραγικές διαστάσεις, που υπερβαίνουν τις πιο μαύρες ημέρες της μνημονιακής περιόδου (2010 - 2014). Κι όμως, πάνω σ’ αυτή την «καμένη γη» των διαλυμένων εργασιακών δικαιωμάτων, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των τμημάτων της μεσαίας τάξης που καταρρέουν σχεδιάζει το κυβερνητικό καθεστώς να προωθήσει τις μεταρρυθμίσεις του και να εγκαταστήσει το νέο εθνικό μνημόνιο που προβλέπει το σχέδιο Πισσαρίδη.
Αυτή όμως η θεμελιώδης αντίφαση που διαμορφώνεται μεταξύ της αυταρχικής - νεοφιλελεύθερης στρατηγικής και μιας ισχυρής κοινωνικής πλειονότητας που υφίσταται τις συνέπειες μιας οδυνηρής πολύπλευρης κρίσης διαμορφώνει το δυναμικό μιας ιστορικής αντιπαράθεσης και σύγκρουσης με άδηλες εξελίξεις.
Κοινωνική και πολιτική αποδόμηση της Ν.Δ.
Η σοβαρή πολιτική ήττα που υπέστη το κυβερνητικό καθεστώς, και κατεξοχήν ο ίδιος ο πρωθυπουργός, αποκαλύπτει ότι το πολιτικό κεφάλαιο, ο βαθμός και η έκταση της κοινωνικής και πολιτικής νομιμοποίησης που διέθεταν απομειώνονται ή και εξαχνούνται με γρήγορους ρυθμούς. Άλλωστε, αυτό το πολιτικό κεφάλαιο δεν είχε ποτέ θετικό πρόσημο. Διαμορφώθηκε σταδιακά κατά την περίοδο 2015 - 2019 μέσω του αντι-ΣΥΡΙΖΑ μετώπου και «πάτησε πάνω στο έδαφος μιας ευρύτερης συντηρητικοποίησης που παρατηρούμε σε ολόκληρη την Ευρώπη λόγω των νεοφιλελεύθερων προγραμμάτων που εφαρμόζονται εδώ και 25 χρόνια.
Η «κόπωση» της κοινωνίας, λόγω των πολυετών μνημονιακών προγραμμάτων, και η καλλιέργεια ακροδεξιών - εθνικιστικών αντανακλαστικών («Μακεδονικό», προσφυγικό) συμπλήρωσαν το παζλ της έωλης και εύθραυστης νομιμοποίησης της Ν.Δ.
Σήμερα η σκληρή πραγματικότητα θραύει αυτό το εύθραυστο κέλυφος μιας δήθεν ανάπτυξης και προοπτικής που διατυμπάνιζε ο Κ. Μητσοτάκης. Ο νέος τύπος κοινωνικής «συναίνεσης» μέσω του τρίπτυχου «φόβος, καταστολή, προπαγάνδα» είναι εξίσου έωλος και εύθραυστος. Συναίνεση και νομιμοποίηση μέσω του φόβου και του καταναγκασμού δεν μπορεί να υπάρξει.
ΣΥΡΙΖΑ - Προοδευτική Συμμαχία: Αυθεντική σχέση με την κοινωνία
Σ’ αυτή τη νέα ιστορική σύγκρουση που αναδύεται μέσα από την πολύπλευρη κρίση διαμορφώνεται ένα σοβαρό πολιτικό κενό το οποίο θα πρέπει να το καλύψει ο ΣΥΡΙΖΑ - Προοδευτική Συμμαχία και να αναδειχθεί σε ισχυρό πόλο κοινωνικοπολιτικής δυναμικής, ικανός να προσφέρει ασφάλεια, προοπτική και ελπίδα σε μια δεινά δοκιμαζόμενη κοινωνία.
Πριν απ’ όλα απαιτείται η πολιτικοποίηση της σύγκρουσης μεταξύ του κυβερνητικού καθεστώτος και της προοδευτικής κοινωνικής πλειονότητας. Η πολύπλευρη κρίση δεν προέκυψε από αστοχίες και ανικανότητα της κυβέρνησης, αλλά από συνειδητές και προγραμματισμένες επιλογές. Αυτή η νεοφιλελεύθερη - αυταρχική στρατηγική πρέπει να αποκρουστεί και να ανατραπεί. Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η μέθοδος της «ανοσίας της αγέλης» και στην κοινωνία, και στην οικονομία υπήρξε μια πλήρως συνειδητή πολιτική επιλογή.
Η εμπιστοσύνη και η οργανική σχέση τής κοινωνικής αυτής πλειονότητας προς τον ΣΥΡΙΖΑ - Προοδευτική Συμμαχία θα εκφράσουν έναν νέο αυθεντικό τύπο νομιμοποίησης που δεν θα στηριχθεί απλώς στην αποτυχία της σημερινής κυβέρνησης, αλλά θα διαμορφώνεται καθολικά από την κοινωνικοοικονομική βάση μέχρι το πολιτικοϊδεολογικό εποικοδόμημα.
Ολοκληρωμένο, συγκεκριμένο και εφαρμόσιμο πρόγραμμα και άρρηκτη σχέση και συμπαράταξη με τις κοινωνικές δυνάμεις και τα κινήματα που αντιδρούν στο κυβερνητικό καθεστώς: αυτοί είναι οι δύο κεντρικοί άξονες στους οποίους θα πρέπει να κινηθεί ο ΣΥΡΙΖΑ - Προοδευτική Συμμαχία.
Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι βιώνουμε ιστορικά ως χώρα και ως κοινωνία μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις τις εξελίξεις τις καθορίζουν οι δυναμικές παρεμβάσεις των πολιτικών και κοινωνικών υποκειμένων, γι’ αυτό και κάθε ολιγωρία, κάθε στάση αναμονής μπορεί να αποβεί μοιραία.
* Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης ΕΚΠΑ, μέλος του Π.Σ. της ΚΕΑ του ΣΥΡΙΖΑ - Προοδευτική Συμμαχία
