Μια παλιά σλοβάκικη παροιμία λέει ότι "Το καθαρό νερό είναι το πρώτο και καλύτερο φάρμακο του κόσμου". Μια πρώτη απολογιστική ματιά στην άτυπη σύνοδο στην πρωτεύουσα της Σλοβακίας θα οδηγούσε εύκολα στην εικόνα των 27 ηγετών να μην πίνουν τελικά καθόλου νερό - ή τουλάχιστον όχι καθαρό. Έπειτα από εβδομάδες προετοιμασιών, διαβουλεύσεων και δημοσίων πιέσεων, οι περισσότεροι ηγέτες των κρατών - μελών της Ε.Ε. βγήκαν από το κάστρο της Μπρατισλάβα έχοντας μπροστά τους ακόμα θολό το μέλλον της Ένωσης.
Η εικόνα που δόθηκε από το σύνολο των ηγετών και τα μηνύματα που στάλθηκαν προκαλούν αμηχανία, που ναι μεν τα τελευταία χρόνια είναι κάτι το σύνηθες, ωστόσο η αργή κίνηση με την οποία εξακολουθούν να λαμβάνονται οι αποφάσεις είναι εμφανές ότι εντείνει τον προβληματισμό αρκετών ηγετών για το ποιο σημείο θα βρίσκεται η Ευρώπη τον ερχόμενο Μάρτιο, όταν θα γιορταστούν τα 60 χρόνια από τη Συνθήκη της Ρώμης.
Ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Ματέο Ρέντζι που φιλοδοξεί να είναι ο οικοδεσπότης της μεγάλης γιορτής -αν καταφέρει να επιβιώσει από το δημοψήφισμα που έχει προαναγγείλει- δεν έκρυψε τη δυσαρέσκειά του για τα αποτελέσματα της συνόδου στην Μπρατισλάβα: «Δεν είμαι ικανοποιημένος με το κείμενο των συμπερασμάτων όσον αφορά την οικονομική πολιτική και το μεταναστευτικό και ως εκ τούτου δεν μπορεί να είμαι σε κοινή συνέντευξη Τύπου με Ολάντ και Μέρκελ» είπε. Ακόμη, συμπλήρωσε με το ιδιαίτερο στιλ του: "Δεν θα παίξω ρόλο ήδη γραμμένο. Δεν φοβάμαι να πω ότι αυτή την φορά διαφωνώ”.
Από την πλευρά του, ο Αλέξης Τσίπρας έκανε λόγο για “ένα βήμα, έστω και μικρό, ανολοκλήρωτο” προς την κατεύθυνση όσων είπε ο πρόεδρος της Ε.Ε. Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. Και λίγο πιο κάτω πρόσθεσε: “Οι κανόνες δεν είναι οι 'δέκα εντολές του Μωυσή' γραμμένες πάνω σε πέτρα. Καλοί είναι οι κανόνες αλλά κάθε κανόνας για να μπορεί να λειτουργήσει, πρέπει να έχει και εξαιρέσεις. Και, βεβαίως, το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης πρέπει να γίνει 'και Ανάπτυξης', όχι μόνο δημοσιονομικής πειθαρχίας”.
Μόνο και μόνο από τις δηλώσεις αυτές καθίσταται ευεξήγητο γιατί οι ηγέτες δεν μπόρεσαν να καταλήξουν σε ένα κοινό κείμενο συμπερασμάτων. Σύμφωνα με πληροφορίες, κατά τη διάρκεια της Συνόδου διακινήθηκε ένα τέτοιο κείμενο, το οποίο ωστόσο δεν περιελάμβανε ούτε σαφή διατύπωση για την υποχρέωση της μετεγκατάστασης των προσφύγων από τις χώρες υποδοχής στις υπόλοιπες, ούτε ξεκάθαρες αναφορές για την οικονομία π.χ. (αντιμετώπιση της ανεργίας). Πέραν της Ελλάδας και της Ιταλίας, υπήρξαν ακόμα αρκετές χώρες, όπως για παράδειγμα η Ισπανία και η Πορτογαλία, που δεν δέχτηκαν το κείμενο αυτό, με αποτέλεσμα να ναυαγήσει η προσπάθεια που κατέβαλε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόλαντ Τουσκ.
Αμέσως μετά τη σύνοδο, ο πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ και η καγκελάριος της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ παραχώρησαν κοινή συνέντευξη Τύπου, από την οποία εξήχθη το συμπέρασμα πως ο γαλλογερμανικός άξονας δεν δοκιμάζεται, παρά τις όποιες αμφιβολίες αρκετών γερμανικών ΜΜΕ. Αντίθετα, οι δύο ηγέτες έδειξαν να συμφωνούν στα τρία βασικά ζητήματα που συζητήθηκαν στη Σλοβακία: α) ασφάλεια - εσωτερική και εξωτερική, β) ανάπτυξη και γ) θέματα που απασχολούν τη νεολαία. Ομολογουμένως, για πρώτη φορά στην κοινή συνέντευξη Τύπου η Γερμανίδα καγκελάριος σημείωσε ότι δεν τηρείται επαρκώς η υπόσχεση προς τους Ευρωπαίους πολίτες για ευημερία. Ενδεχομένως με αυτόν τον τρόπο να ανοίγει ένα παράθυρο διαπραγμάτευσης για ένα πιο ευέλικτο Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.
Παράλληλα, οι χώρες Βίσεγκραντ ένωσαν για ακόμη μια φορά τη φωνή τους, απορρίπτοντας οποιαδήποτε συνεργασία σε επίπεδο υποδοχής προσφύγων και μεταναστών. Σε αυτό το θέμα οι Μέρκελ και Ολάντ δείχνουν να κατανοούν περισσότερο τις χώρες υποδοχής (Ελλάδα, Ιταλία, Βουλγαρία), κάτι που διεφάνη από τις δηλώσεις της Γερμανίδας καγκελαρίου, η οποία ουσιαστικά κάλεσε τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης να καταθέσουν τις προτάσεις τους για μια ισότιμη ανάληψη των βαρών της προσφυγικής κρίσης. “Θα πρέπει να υπάρξει συναίνεση για τη μακροχρόνια πολιτική για το μεταναστευτικό” είπε χαρακτηριστικά και για ακόμη μια φορά έδειξε να πιστεύει στην υλοποίηση της συμφωνίας με την Τουρκία, παρά τις αντιδράσεις στο εσωτερικό τής Γερμανίας.
Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος έχει προκηρύξει δημοψήφισμα στη χώρα του με το ερώτημα της έγκρισης από το εθνικό Κοινοβούλιο για τη μετεγκατάσταση προσφύγων, υποστήριξε μετά τη σύνοδο πως η έλλειψη ενός συγκεκριμένου ορίου στον αριθμό των μεταναστών που δέχεται η Γερμανία οδηγεί στη δημιουργία ενός "φαινομένου αναρρόφησης" που προσελκύει μετανάστες. Έτσι, δεν δίστασε κι αυτός με την σειρά του να χαρακτηρίσει ανεπιτυχή τη σύνοδο και να “υποσχεθεί” πως ο στόχος του στην προσεχή σύνοδο στη Βιέννη για την προσφυγική κρίση είναι να αλλάξει τις αποφάσεις της Ε.Ε.
Το πρακτικό αποτέλεσμα της άτυπης συνόδου στη Σλοβακία ήταν η διαμόρφωση ενός οδικού χάρτη με βάθος εξαμήνου, ή αλλιώς, “ατζέντα της Μπρατισλάβα”. Οι ηγέτες της Ε.Ε. θα έχουν την ευκαιρία (ή πρόκληση;) να καταλήξουν σε συμπεράσματα στη σύνοδο κορυφής τον ερχόμενο Μάρτιο, η οποία που θα διεξαχθεί στη Ρώμη. Βέβαια, μέχρι τότε τα πολιτικά γεγονότα εντός και εκτός Ευρώπης είναι τόσο πυκνά, που δύσκολα μπορεί να προβλέψει κανείς κάτω από ποιες συνθήκες θα πραγματοποιηθεί η πανηγυρική σύνοδος για τα 60 χρόνια από τη Συνθήκη της Ρώμης. Το δημοψήφισμα στην Ουγγαρία που είναι προγραμματισμένο για τις 2 Οκτωβρίου προκαλεί ήδη εκνευρισμό σε ιστορικά κράτη - μέλη της Ε.Ε. Αργότερα θα διεξαχθούν οι προεδρικές εκλογές στην Αυστρία και θα έχουν μεσολαβήσει οι αμερικανικές εκλογές, τα απόνερα των οποίων δεν αποκλείεται να επηρεάσουν σε κάποιο βαθμό την εσωτερική λειτουργία της Ένωσης. Επίσης ο Ματέο Ρέντζι έχει προαναγγείλει δημοψήφισμα για τις συνταγματικές αλλαγές, χωρίς ωστόσο να έχει οριστεί ακόμα, ημερομηνία στην οποία θα πραγματοποιηθεί. Τον Μάρτιο, επίσης, θα βρισκόμαστε στις παραμονές των γαλλικών εκλογών. Τέλος θα έχει γίνει γνωστό αν η Άνγκελα Μέρκελ θα παραστεί ως αποχωρήσασα καγκελάριος ή ως εκ νέου υποψήφια εν όψει των γερμανικών εκλογών του Σεπτεμβρίου.
