Έναν χρόνο μετά το άνοιγμα του Ελαιώνα, την πρώτη ανοιχτή δομή φιλοξενίας προσφύγων και μεταναστών στην Ελλάδα, γιορτάζουμε μαζί και την αλλαγή τού παραδείγματος αντιμετώπισης του μεταναστευτικού ζητήματος στη χώρα μας, ελπίζουμε ανεπιστρεπτί.
Όσο κι αν διατυπώνονται παράπονα για τις ανεπαρκείς συνθήκες φιλοξενίας και για ακαταλληλότητα των χώρων, κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι, από τα κέντρα κράτησης και από ανθρώπους πεταμένους στον δρόμο και αφημένους στην τύχη τους, έχουμε περάσει σε μια νέα κατάσταση, όπου τουλάχιστον παρέχεται μια στοιχειώδης φροντίδα.
Αν μέχρι τις αρχές του 2015 είχαμε την Αμυγδαλέζα, σήμερα έχουμε τον Ελαιώνα ως μια όαση πολυπολιτισμικότητας, ως τον χώρο που κάποιοι ξεκινούν μια νέα ζωή.
Στον κόσμο τού σήμερα, εδώ και χρόνια, διακυβεύεται μια μεγάλης σημασίας πολιτική μάχη, αντίστοιχη πιθανόν της μάχης για την κατάργηση της δουλείας ή την κατάργηση της αποικιοκρατίας και, επιτρέψτε μου ίσως την υπερβολή, είναι η μάχη της μετανάστευσης. Εκατομμύρια ανθρώπων από Ασία και Αφρική μεταναστεύουν ανοργάνωτα, αυθαίρετα για να βρουν ένα καλύτερο μέλλον σε κοινωνίες πιο ανοιχτές, πιο ασφαλείς, πιο πλούσιες. Η στάση μας απέναντί τους θα καθορίσει το μέλλον των κοινωνιών μας. Θα επικρατήσει ο φόβος, η καταστολή, η διαιώνιση ενός καθεστώτος ελέγχου και εκμετάλλευσης των κατώτερων στρωμάτων της κοινωνίας ή θα επικρατήσει η ανοχή, η συγκατάβαση και εν τέλει η αλληλοκατανόηση;
Η προσφυγική κρίση του 2015 στην Ελλάδα, στα δυτικά Βαλκάνια και εν τέλει στη Γερμανία και τη Σουηδία, όπου κατέληξαν 1 εκατομμύριο άνθρωποι, αποτέλεσε ένα επεισόδιο σε αυτή τη μάχη που πιθανόν να μνημονεύεται στην Ιστορία του μέλλοντος, ανάλογα με την πολιτική στάση που θα τηρήσει κάποιος, είτε με θετικό είτε με αρνητικό πρόσημο.
Για την Ελλάδα ήταν ένα φαινόμενο πρωτόγνωρο, που το αντιμετώπισε με τη λογική της διευκόλυνσης της διέλευσης αυτών των ανθρώπων. Ένα μικρό τσουνάμι που έσκασε στα ελληνικά νησιά, του οποίου διευθετήθηκε η ροή για να γίνει το μικρό ποτάμι που έρεε στα δυτικά Βαλκάνια για να καταλήξει στις πεδιάδες της Γερμανίας και της Σουηδίας.
Ο Ελαιώνας σε αυτή την κρίση έπαιξε τον ρόλο της απορρόφησης των κραδασμών. Ήδη δε μετά την αναχαίτιση της ροής, ο Ελαιώνας, όπως και οι άλλες δομές φιλοξενίας που έχουν φτιαχτεί, λίγο ή περισσότερο στο πρότυπό του, προσφέρει ένα ασφαλές καταφύγιο στους νεοεισερχόμενους. Πλην όμως, ως παράδειγμα σύντομα θα ξεπεραστεί και δεν θα βοηθήσει στη μάχη της μετανάστευσης. Παραμονή ανθρώπων στο ίδιο μέρος για μεγάλα χρονικά διαστήματα, χωρίς διασπορά και εν τέλει ενσωμάτωση στην κοινωνία θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε δημιουργία μικρών γκέτο και μοιραία στην αναζωπύρωση φαινομένων ρατσισμού που τόσο δηλητηρίασαν τη χώρα μας τα προηγούμενα έτη.
Αν η αλβανική μετανάστευση στην Ελλάδα εν τέλει κατέληξε να είναι επιτυχημένη, ήταν γιατί τελικά αφομοιώθηκαν στην κοινωνία μας, έγιναν ο γείτονας της διπλανής μας πόρτας.
Για να μην αποτύχει η υποδοχή αυτών των 50.000 - 60.000 νεοεισελθόντων που μας έτυχε σε αυτή την ιδιότυπη διεθνή κατανομή, θα πρέπει αυτοί οι άνθρωποι να διασπαρούν στις πόλεις και στα χωριά μας. Αν νομίζουμε ότι θα φύγουν, σφάλλουμε. Γιατί απλά θα έρθουν και άλλοι. Αν θέλουμε να διατηρήσουμε τις δομές προσωρινής υποδοχής, όπως αυτή του Ελαιώνα, για πάντα, θα πρέπει να ξέρουμε ότι έτσι θα παραμείνει εσαεί ο ρόλος της χώρας μας ως χώρας transit. Αν θέλουμε τη χώρα μας εντός του ευρωπαϊκού και γενικότερα διεθνούς πεπρωμένου, θα πρέπει να καταλάβουμε ότι χρειάζεται να συμμετέχουμε σε αυτή τη μάχη από τη μεριά της συμμαχίας υπέρ της μετανάστευσης. Αλλιώς θα ποτίζουμε συνέχεια το δέντρο του ρατσισμού, το οποίο δεν θα αργήσει να στραφεί ξανά εναντίον μας.
* Ο Βασίλης Παπαδόπουλος είναι γενικός γραμματέας Μεταναστευτικής Πολιτικής
