Απάντηση στο ερώτημα τι μπορεί να κάνει η ελληνική κυβέρνηση, αν η Γερμανία δεν προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ή αν τυχόν διαπραγματεύσεις αποβούν άκαρπες, δίνουν νομικοί κύκλοι που μελέτησαν διεξοδικά το ζήτημα της διεκδίκησης των γερμανικών οφειλών και συνέβαλαν στο πόρισμα της Διακομματικής Επιτροπής της Βουλής. Η προσφυγή στα διεθνή δικαστήρια εμφανίζεται ως η προσφορότερη λύση για την κατοχύρωση των ελληνικών αξιώσεων.
Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας έδωσε νέα πνοή στη διεκδίκηση καλώντας από το μαρτυρικό Κομμένο της Άρτας τη γερμανική κυβέρνηση να συμφωνήσει να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για τις οφειλές της Γερμανίας από την περίοδο της Κατοχής. Ξεκαθάρισε μάλιστα δύο φορές ότι δεν γίνεται για επικοινωνιακούς λόγους και ότι δεν σχετίζεται ούτε συμψηφίζεται με άλλα θέματα (π.χ. κρίση και δανειακές υποχρεώσεις της Ελλάδας).
Επίσημη αντίδραση δεν υπήρξε από το Βερολίνο, όμως δημοσιεύματα του γερμανικού Τύπου, που προφανώς μετέφεραν τις θέσεις της γερμανικής κυβέρνησης, ανέφεραν ότι για τη χώρα τους το θέμα έχει κλείσει. Τούτων δοθέντων οι επιλογές που έχει η Αθήνα ως προς τις κρατικές / δημόσιες αξιώσεις, δηλαδή τις πολεμικές επανορθώσεις και το κατοχικό δάνειο, είναι δύο:
1. Προσφυγή στα εθνικά δικαστήρια.
2. Προσφυγή στα διεθνή δικαστήρια και συγκεκριμένα: α) στο Διαιτητικό Δικαστήριο του άρθρου 28 της Συμφωνίας του Λονδίνου της 27.2.1953 "περί εξωτερικών γερμανικών χρεών" (κυρώθηκε από την Ελλάδα με τον Ν. 3480/1955 ΦΕΚ Α' 6/1956) και ουσιαστικά είναι η συμφωνία ειρήνης για τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και β) το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Η ετεροδικία και τα εθνικά δικαστήρια
Ωστόσο η προσφυγή στα εθνικά δικαστήρια προσκρούει στην αρχή της ετεροδικίας (rule of state immunity), σύμφωνα με την οποία ξένα κράτη δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία των εθνικών δικαστηρίων άλλων κρατών. Υπενθυμίζεται ότι η ετεροδικία αφενός εξαιρεί το ξένο κράτος από τη δικαιοδοσία των εθνικών δικαστηρίων και αφετέρου δεν επιτρέπει την εκτέλεση αποφάσεων που λαμβάνονται κατά παράβαση της αρχής αυτής.
Δικαστήριο της Συμφωνίας του Λονδίνου
Από την άλλη η προσφυγή στο Διαιτητικό Δικαστήριο του άρθρου 28 της Συμφωνίας του Λονδίνου του 1953 προϋποθέτει ως αναγκαία προδικασία την προηγούμενη αποτυχία των διαπραγματεύσεων, γεγονός που ίσως σχετίζεται με την πρόσκληση που απηύθυνε στη Γερμανία ο Αλ. Τσίπρας! Είναι σαφές ότι δεν επρόκειτο για μία τυχαία αναφορά, αλλά ότι είναι ενταγμένη σε μία στρατηγική...
Επισημαίνεται ότι το Δικαστήριο της Συμφωνίας του Λονδίνου είναι αρμόδιο για κάθε διαφορά που αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή της Συμφωνίας ή των παραρτημάτων της, εφόσον δεν επιτρέπεται η προσφυγή σε άλλες δικαστικές αρχές, διεθνή η εθνικά δικαιοδοτικά όργανα.
Το Διαιτητικό Δικαστήριο αποτελείται από οκτώ μόνιμα μέλη: τρία μέλη διοριζόμενα από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, ένα μέλος διοριζόμενο από τη Γαλλία, ένα μέλος διοριζόμενο από το Ηνωμένο Βασίλειο, ένα μέλος διοριζόμενο από τις ΗΠΑ, έναν πρόεδρο και έναν αντιπρόεδρο, τους οποίους ορίζουν από κοινού οι κυβερνήσεις των κρατών που έχουν τη δυνατότητα διορισμού των μόνιμων μελών.
Κάθε διάδικος ο οποίος δεν είναι ένα από τα παραπάνω συμβαλλόμενα κράτη (που έχουν το δικαίωμα διορισμού μόνιμων μελών) έχει το δικαίωμα να διορίσει συμπληρωματικό μέλος για να συμπροεδρεύει κατά την εκδίκαση της υπόθεσης. Σε μία τέτοια περίπτωση η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας έχει δικαίωμα να διορίσει συμπληρωματικό μέλος για να συμπροεδρεύσει σε κάθε συνεδρίαση στην οποία συμπροεδρεύει το συμπληρωματικό μέλος που διορίστηκε από τον διάδικο.
Δικαστήριο της Χάγης
Όσον αφορά το Δικαστήριο της Χάγης η προσφυγή πρέπει να αφορά διαφορές που έχουν προκύψει μετά την 1η Μαΐου 2008, όταν η Γερμανία αναγνώρισε τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου της Χάγης. Μία ενδεχόμενη άρνηση της Γερμανίας να διαπραγματευθεί, όπως πρότεινε ο Αλ. Τσίπρας, μετά την απαραίτητη διπλωματική ανακίνηση του θέματος θα μπορούσε να συγκροτήσει την πραγματική βάση της διαφοράς και να είναι και μεταγενέστερη της 1ης Μαΐου 2008. Οι δε ελληνικές αξιώσεις θα εδράζονται σε παραβίαση των υποχρεώσεων που προκύπτουν για τη Γερμανία από το δημόσιο διεθνές δίκαιο.
Οι αξιώσεις ιδιωτών
Μία ξεχωριστή πτυχή του νομικού θέματος είναι οι ιδιωτικές αξιώσεις που έχουν ήδη εγερθεί (με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτή του Διστόμου). Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου το 2011 δέχθηκε ότι δεν μπορούν οι πολίτες να προσφεύγουν και ότι μόνο τα κράτη είναι ο αποκλειστικός φορέας των αξιώσεων αποζημίωσης που συντρέχουν στο πρόσωπο μεμονωμένων πολιτών για ζημίες που έχουν υποστεί από αδικοπραξίες αντίθετες στο διεθνές δίκαιο.
Επομένως η διεκδίκηση των ιδιωτικών αξιώσεων μπορεί να αποτελέσει μέρος της συνολικής διεκδίκησης από την ελληνική κυβέρνηση στα δικαστήρια.
