Τη διαβεβαίωση ότι δεν έχει την πρόθεση να χορηγήσει αυτονομία στις μητροπόλεις των Νέων Χωρών έδωσε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος απαντώντας στις σχετικές ανησυχίες της Εκκλησίας της Ελλάδος κατά τη διάρκεια της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου των Ορθόδοξων Εκκλησιών που διεξάγεται στην Κρήτη. Στο πλαίσιο της επεξεργασίας του κειμένου για τον τρόπο ανακήρυξης του αυτόνομου των Εκκλησιών, η Εκκλησία της Ελλάδος κατέθεσε τροπολογία με την οποία ζητούσε οι εκκλησιαστικές επαρχίες, για τις οποίες έχει εκδοθεί Πατριαρχικός Τόμος ή Πράξη, να μην μπορούν να αιτηθούν τη χορήγηση αυτονομίας.
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης υπογράμμισε ότι «το Οικουμενικόν Πατριαρχείον ουδεμίαν πρόθεσιν έχει να χορηγήσει αυτονομίαν εις τας Μητροπόλεις των λεγομένων Νέων Χωρών», υπογραμμίζοντας ότι αυτές οι μητροπόλεις «υπάγονται πάντοτε κανονικώς και πνευματικώς υπό το Οικουμενικόν Πατριαρχείον, η δε διοίκησις αυτών έχει εκχωρηθή επιτροπικώς εις την Αυτοκέφαλον Εκκλησίαν της Ελλάδος». Μάλιστα, ο Βαρθολομαίος ευχαρίστησε την Εκκλησία της Ελλάδος «διά την τοιαύτην εξυπηρέτησιν προς τη Μητέρα Εκκλησίαν».
Οι μητροπόλεις των Νέων Χωρών συμπίπτουν με τις περιοχές που ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, με την εξαίρεση της ημιαυτόνομης Εκκλησίας της Κρήτης, η οποία υπάγεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Οι μητροπόλεις των Νέων Χωρών εξακολουθούν να υπάγονται κανονικά και πνευματικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, διοικούνται όμως από την Εκκλησία της Ελλάδος μετά την Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη της 4ης Σεπτεμβρίου του 1928.
Το ζήτημα της Ορθόδοξης Διασποράς εξετάζει η Σύνοδος
Στο πλαίσιο της Συνόδου εξετάζεται το ζήτημα της Ορθόδοξης Διασποράς. Σε αρκετές χώρες όπου ο ορθόδοξος πληθυσμός είναι κυρίως μεταναστευτικής καταγωγής, υπάρχουν αρκετοί μητροπολίτες οι οποίοι υπάγονται στη δικαιοδοσία των Πατριαρχείων από την κάθε χώρα εθνοτικής καταγωγής των πιστών, αναπαράγοντας το πρόβλημα του εθνοφυλετισμού στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
Στο ίδιο κλίμα κινείται και το αίτημα της Ουκρανικής Βουλής προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη προκειμένου η Ουκρανική Εκκλησία να γίνει αυτοκέφαλη, κάτι που όμως δεν συμπεριλαμβάνεται στην ημερήσια διάταξη της Συνόδου. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, στην Ουκρανία λειτουργούν τρεις διαφορετικές Ορθόδοξες Εκκλησίες, η αυτόνομη Εκκλησία της Ουκρανίας που υπάγεται στο Πατριαρχείο Μόσχας, η αυτοανακηρυχθείσα Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας, καθώς και το αυτοανακηρυχθέν Πατριαρχείο του Κιέβου.
