ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
Το "ζήτημα" της Αγίας Σοφίας, όπως προέκυψε από την απόφαση της γείτονος να διαβάζεται το Κοράνι και να μεταδίδεται από την κρατική τηλεόραση για ένα μήνα επ' αφορμή του Ραμαζανιού, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Ελλάδας, δεν είναι μια εθνικού ή θρησκευτικού χαρακτήρα διαμάχη μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, όπως πιθανώς θα συνέφερε την αφήγηση Ερντογάν στο πλαίσιο του ισλαμοεθνικιστικού κλίματος που κυριαρχεί στην εσωτερική ατζέντα της χώρας. Ούτε είναι ένα ένα διμερές ζήτημα. Πρόκειται για ένα διεθνές θέμα και ως τέτοιο επέλεξε να το αντιμετωπίσει και το υπουργείο Εξωτερικών.
Η "Αυγή" παρουσιάζει την επιστολή που έστειλε ο Νίκος Κοτζιάς ήδη από τις 6 Ιουνίου, την ίδια ημέρα δηλαδή που ξεκίνησαν οι εκδηλώσεις στο εσωτερικό της Αγίας Σοφίας, στη γενική διευθύντρια της UNESCO Ιρίνα Μπόκοβα, με την οποία εκφράζει την ανησυχία του για τη μετατροπή σε μουσουλμανικό τέμενος, του μνημείου που "συμπεριλήφθηκε στη λίστα της παγκόσμιας κληρονομιάς το 1985".
Σύμφωνα με την επιστολή "η πρώην πατριαρχική βασιλική της Αγίας Σοφίας είναι ένα αριστούργημα της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής που άσκησε σημαντική επιρροή στην ανάπτυξη της μνημειακής τέχνης τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ασία και, την ίδια στιγμή, αποτελεί μοναδική μαρτυρία του βυζαντινού πολιτισμού".
Ο υπουργός, ήδη από τη Δευτέρα την ώρα που η αντιπολίτευση αντιμετώπιζε το θέμα μικροπολιτικά επιρρίπτοντας ευθύνες στο ΥΠΕΞ πως ακολουθεί την τακτική «δεν δυσαρεστώ κανέναν, τους έχω όλους ικανοποιημένους» (Ν.Δ.), πέρα από τις επίσημες ανακοινώσεις, έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου στη γενική διευθύντρια της UNESCO πως "δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό, καθώς έρχεται ως η κλιμάκωση ενός αριθμού παρόμοιων αποφάσεων και προκλήσεων από την τουρκική κυβέρνηση τα τελευταία χρόνια".
Από το Ιζνίκ στην Πόλη
Στην επιστολή απαριθμούνται όλες οι περιπτώσεις μετατροπής ορθόδοξων ναών σε τζαμιά, καθώς και οι "επικίνδυνες" δηλώσεις από Τούρκους αξιωματούχους και μέλη της κυβέρνησης που αφορούν την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη. Συγκεκριμένα ο Ν. Κοτζιάς αναφέρεται στην "αλλαγή της χρήσης της Αγια - Σοφιάς στο Iζνίκ και στην Τραπεζούντα το 2011 και το 2013 αντίστοιχα" και στη μετατροπή τους σε τζαμιά υποστηρίζοντας πως "η πολυπολιτισμική κληρονομιά στην Τουρκία, ιδιαίτερα σημαντικό κομμάτι της οποίας είναι ο βυζαντινός πολιτισμός, αμφισβητείται σοβαρά".
Ακόμη αναφέρεται στην πρόσφατη δήλωση (2015) για τον μετασχηματισμό της Αγίας Σοφίας στο Ενέζ, στην επαρχία Εντίρνε, σε τέμενος, ενώ εκφράζει φόβους για τη μετατροπή σε τζαμί και του μοναστηριού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου "εν τοις Στουδίου".
"Όπως είστε σίγουρα ενήμερη, η Αγία Σοφία έχει εκκοσμικευθεί το 1935 και από τότε λειτουργεί ως μουσείο. Ωστόσο, ανησυχητικές φωνές συνεχώς θέτουν θέμα για την αλλαγή της χρήσης και πάλι σε τζαμί. Ήταν o αναπληρωτής πρωθυπουργός της Τουρκίας κ. Μπουλεντ Αρίντς που διεκήρυττε τον Νοέμβριο του 2013 πως 'υπήρχε μια περίοδος που τα τζαμιά άλλαζαν σε μουσεία, αλλά τώρα η Τουρκία είναι μια διαφορετική χώρα και η Αγία Σοφία, αν και θλιμμένη τώρα, θα ξαναχαμογελάσει με τη βοήθεια του Θεού'.
Πρόσφατα, τον Σεπτέμβριο του 2015, ο υπουργός Πολιτισμού Γιαλτσίν Τοπτσού δήλωσε πως το 'να ανοίξει η Αγία Σοφία για (μουσουλμανικές) προσευχές είναι το προσωπικό μου όνειρο'" αναφέρει στην επιστολή του ο Ν. Κοτζιάς.
Ο υπουργός χαρακτηρίζει τις δηλώσεις ανησυχητικές και υποστηρίζει πως συνοδεύονται και από "έργα", αφού "πάνε χέρι χέρι με τις συχνές προσευχές που πραγματοποιούνται έξω από την Αγία Σοφία, στις οποίες συχνά παρευρίσκονται χιλιάδες συμμετέχοντες. Αυτές οι εκδηλώσεις συνοδεύονται σχεδόν πάντα από εκκλήσεις να μετατραπεί αυτό το πρώην ορθόδοξο κέντρο σε τζαμί".
Ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας παραπέμπει και σε μία δήλωση Ερντογάν, ο οποίος, ερωτηθείς για το κατά πόσον η Αγία Σοφία θα έπρεπε να μετατραπεί σε τζαμί, "απάντησε πως πριν αντιμετωπιστεί αυτό το θέμα, τα υπάρχοντα τζαμιά θα πρέπει πρώτα να γεμίσουν, υπονοώντας άμεσα πως δεν υπάρχει έλλειψη τζαμιών στην Τουρκία σήμερα".
"Γίνεται λοιπόν απόλυτα σαφές πως η απόφαση να μετατρέπονται πρώην περίβλεπτοι ορθόδοξοι ναοί σε τζαμιά εξυπηρετεί μονάχα άλλους σκοπούς και είναι κακή υπηρεσία στις προσπάθειες επαναπροσέγγισης ανάμεσα στους πολιτισμούς και τις θρησκείες, και κυρίως στον Διάλογο των Πολιτισμών, όπου η Τουρκία είναι ιδρυτικό μέλος" συμπεραίνει ο υπουργός.
Κλείνοντας ο Ν. Κοτζιάς κάνει λόγο για έναν "δίκαιο αγώνα για την διατήρηση της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς" και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου πως "η αυξανόμενη ριζοσπαστικοποίηση στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου μπορεί να επιδεινώσει ακόμη περισσότερο τις αρνητικές συνέπειες, εμπειρίες από τις οποίες έχουμε όλοι μέχρι τώρα".
"Δυστυχώς γινόμαστε μάρτυρες της λανθασμένης χρήσης της θρησκείας, με έναν εξαιρετικά επικίνδυνο και αποπροσανατολιστικό τρόπο" επισημαίνει και καλεί τη γενική διευθύντρια της UNESCO να δράσει "εν όψει της παραβίασης του σεβασμού και της ακεραιότητας των πολύ σημαντικών μνημείων της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς" επισημαίνει.
Η Αγία Σοφία, πέρα από τους ιδιαίτερους συμβολισμούς που έχει για τους Έλληνες και τους ορθόδοξους χριστιανούς του κόσμου, είναι ένα κόσμημα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και, όπως πολλά άλλα τέτοια μνημεία, κινδυνεύει από τις φονταμενταλιστικές εξάρσεις στην περιοχή. Τόσο ο Νίκος Κοτζιάς όσο και ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Νίκος Ξυδάκης και ο υφυπουργός Γιάννης Αμανατίδης ανέδειξαν με ψυχραιμία και νηφαλιότητα αυτήν τη διάσταση.
Η διεθνής διάσταση του ζητήματος αναδείχθηκε πέρα από την επιστολή προς τη γενική διευθύντρια της UNESCO και από το γεγονός πως ΗΠΑ και Γερμανία τοποθετήθηκαν σχετικά.
