Μία εβδομάδα μετά τις βουλευτικές εκλογές της Κύπρου, που ανέδειξαν σε κοινοβουλευτικό κόμμα το ακροδεξιό ΕΛΑΜ με δύο έδρες, μιλήσαμε με τον Νίκο Τριμικλινιώτη, καθηγητή Κοινωνιολογίας και Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, για τα αίτια της ανόδου, τα βασικά χαρακτηριστικά και τις ομοιότητες του ΕΛΑΜ με την Χρυσή Αυγή. Ο καθηγητής που είναι και επικεφαλής της κυπριακής ομάδας για τα θεμελιώδη δικαιώματα στη Κύπρο και μέλος της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ, μας μίλησε για την οργανική σχέση ΕΛΑΜ – Χ.Α., για την ανοχή του ΔΗΣΥ και τις "ευλογίες του αρχιεπισκόπου", περιγράφοντας με σαφήνεια ένα ζήτημα που μας είναι λίγο - πολύ γνώριμο. Έχει όμως ενδιαφέρον να δούμε πώς εκκολάπτεται το "φίδι" στην Κύπρο...
Συνέντευξη στην ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
* Περιμένατε ότι οι βουλευτικές εκλογές θα αναδείκνυαν ένα ακροδεξιό μόρφωμα σε κοινοβουλευτικό κόμμα ή ήταν έκπληξη; Ποιοι οι παράγοντες που το ανέδειξαν;
Όλοι γνώριζαν ότι αν η αποχή είναι ψηλή, το νεοναζιστικό μόρφωμα, όπως και άλλοι που ήταν κοντά στο όριο του 3,6% θα μπορούσαν εισέλθουν στη Βουλή. Με αποχή 33% εισήλθαν οριακά στη Βουλή και λόγω της παραδοξότητας του τρόπου λειτουργίας του εκλογικού συστήματος έβγαλαν και δεύτερη έδρα. Αν έπαιρναν οι νεοναζί 400 ψήφους λιγότερους ή αν το ΑΚΕΛ έπαιρνε μερικές εκατοντάδες περισσοτέρους ψήφους, δεν θα έμπαιναν.
Είναι υποκριτικός ο τρόπος που αντιμετωπίζεται το θέμα. Το αν θα είναι οριακά μέσα ή έξω από τη Βουλή το ΕΛΑΜ έχει σίγουρα τη σημασία του στη «νομιμοποίησή» του λόγω της τηλεοπτικής κάλυψης και της περαιτέρω δυνατότητας για εκφορά ρατσιστικού / φασιστικού λόγου. Επίσης, θα λαμβάνει κρατική χορηγία. Ωστόσο, θεωρώ σημαντικό να σταθούμε κριτικά απέναντι στο δήθεν «σοκ - τρόμος» για το «πού καταντήσαμε». Προσεγγίσεις ηθικιστικού τύπου κάθε άλλο παρά βοηθούν στο να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει. Δεν βοηθούν στην καταπολέμηση του φαινομένου. Αντιθέτως, αυτή η «εξωτικοποίηση» και η εσφαλμένη εικόνα ότι τα φαινόμενα αυτά ήρθαν ως κεραυνός εν αιθρία συσκοτίζει. Επίσης, νομιμοποιεί όσα ΜΜΕ εδώ και καιρό έχουν κανονικοποιήσει το φασιστικό ιδεολόγημα μέσα τις light life style απεικονίσεις φασιστοειδών, όπως ακριβώς έγινε στην Ευρώπη και την Ελλάδα. Θα θυμάστε τον Κασιδιάρη να ποζάρει με το μαγιό στις παραλίες για τους παπαράτσι. Πρόσφατα στο ΡΙΚ είχαμε παρόμοιες life style συνεντεύξεις του Σφακιανάκη και της Πατουλίδου, οι οποίες καταδικάστηκαν από την Αρχή Ραδιοτηλεόρασης ως προαγωγή του ρατσιστικού μίσους. Στην πράξη όμως πέρασαν στα ψιλά.
Υπήρξε όχι απλώς ανοχή, αλλά και ευλογία από μερίδα του κατεστημένου. Πάρτε για παράδειγμα τον αρχιεπίσκοπο Κύπρου. Επανειλημμένα λέει ότι το ΕΛΑΜ είναι «καλά παιδιά, μορφωμένα με κρυστάλλινες θέσεις». Εξέφρασε δε ικανοποίηση που είναι στη Βουλή.
Γνωρίζαμε όλοι ότι είναι οργανωμένοι, τους βλέπαμε να κυκλοφορούν με ρόπαλα και κράνη και να σκορπούν ρατσιστικό μίσος. Πέρα από μια καταδίκη για κάποιον που κρατούσε πανό "refugees go home" σε ποδοσφαιρικό αγώνα δεν έχει υπάρξει άλλη καταδίκη πρόσφατων πράξεων ρατσιστικής βίας, συνεχίζοντας την παράδοση της ιστορικής ατιμωρησίας για τα εγκλήματα της Ακροδεξιάς στην Κύπρο μέχρι το 1974.
Το 2006 ανήλικοι κουκουλοφόροι επιτέθηκαν εναντίον Τουρκοκύπριων μαθητών στην Αγγλική Σχολή, το 2010, από τον ίδιο ιδεολογικο-πολιτικό χώρο, επιτεθήκαν σε Ελληνοκύπριους ακτιβιστές και μαχαίρωσαν Τουρκοκύπριο μουσικό στο αντιρατσιστικό φεστιβάλ στη Λάρνακα. Αντί οι διωκτικές αρχές να συλλάβουν τους δράστες, συνέλαβαν αντιρατσιστές. Πριν από τρία χρόνια, κατά τις φοιτητικές εκλογές στο πανεπιστήμιο Λευκωσίας, ΕΛΑΜίτες με ρόπαλα και κράνη μπήκαν μέσα στο πανεπιστήμιο και έκλεψαν τις κάλπες. Μετά από αυτή την φασιστική επιχείρηση, η διοίκηση του πανεπιστημίου επέτρεψε στο ΕΛΑΜ να συμμετέχει στις εκλογές: πήραν μια έδρα, συνεργάστηκαν με τη φοιτητική παράταξη του κυβερνώντος ΔΗΣΥ και πήραν τη θέση ταμεία στη Φοιτητική Ένωση. Λίγες μέρες πριν από τις εκλογές είχαμε επιθέσεις ενάντια σε Τουρκοκύπριους, ενώ στη Λεμεσό ομάδα από κρανοφόρους νεοφασίστες επιτέθηκε με αλυσίδες σε νεαρούς αντιφασίστες. Τέτοια έκανε η ΕΟΚΑ Β και η ΤΜΤ προ του 1974.
Το βασικό είναι δείξουμε στην πράξη ότι δεν φοβόμαστε και να τους αντιμετωπίσουμε αποφασιστικά. Γνωρίζουμε ότι συντείνουν οι συνθήκες που ζούμε κι έχουμε άνοδο τέτοιων καταστάσεων στην Ευρώπη, αλλά δεν υπάρχει τίποτε το αυτόματο. Ο σημαντικότερος παράγοντας είναι ο άμεσος επηρεασμός από την Ελλάδα μέσα τις οργανικές σχέσεις του ΕΛΑΜ με τη Χρυσή Αυγή. Για μην τα ρίχνουμε όλα στους ξένους, υπάρχουν ντόπιες - εγχώριες παραδόσεις της Ακροδεξιάς, από όπου αντλούν: ο Γρίβας, η ΕΟΚΑ Β' είναι τα σύμβολά τους. Δεν είναι τυχαίο που πολλοί ακροδεξιοί του ΔΗΣΥ «μεταστεγάστηκαν» στο ΕΛΑΜ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι απέτυχε να εκλεγεί ο Σωτήρης Σαμψών, γιος του Νικόλαου Σαμψών, με τον ΔΗΣΥ στην Αμμόχωστο - είχε παλιότερα μιλήσει σε εκδήλωση του ΕΛΑΜ για το «ηρωικό έργο» του πατέρα του. Υπήρξε σαφώς ανοχή στον χώρο του ΔΗΣΥ και των κόμματων (με τις ευλογίες του αρχιεπισκόπου), τις διωκτικές αρχές που έκαναν στα στραβά μάτια για το τι συνέβαινε. Τα δεξιά ποδοσφαιρικά σωματεία και οι σύνδεσμοι φιλάθλων του ΑΠΟΕΛ, της Ανόρθωσης και του Απόλλωνα είναι εκκολαπτήρια νεοναζί. Ας κάνουν κάτι όποιοι σκέφτονται δημοκρατικά από αυτούς τους χώρους.
* Υπάρχουν ομοιότητες με τη Χρυσή Αυγή ή άλλα ακροδεξιά κόμματα που αποκτούν δύναμη ανά την Ευρώπη;
Το ΕΛΑΜ είναι κατ' ουσία παράρτημα της Χρυσής Αυγής. Αρχικά αιτήθηκε να εγγραφεί ως κόμμα στην Κύπρο με το όνομα Χρυσή Αυγή, αλλά δεν του επιτράπηκε. Ο δε αρχηγός ήταν ήταν μέλος του πολιτικού συμβουλίου της Χ.Α. Στην Ευρώπη αναπτύσσονται δύο βασικές τάσεις στην Ακροδεξιά: Αυτοί που είναι πιο πιστοί στο ναζιστικό τους ιδεολόγημα και μορφή οργάνωσης, τύπου Χ.Α., και αυτοί που θέλουν να γίνουν πιο «θεσμικοί», όπως του κόμματος της Λεπέν.
Η Ακροδεξιά στην Κύπρο επανεμφανίζεται μετά από 20 χρόνια, κατά τη δεκαετία του 1990, μετά την ταπείνωση και τη θεμελιακή της ήττα του 1974. Οι φασιστογενείς ομάδες έχουν ρίζες στην οργάνωση «Χ» του Γρίβα της δεκαετίας του 1940, ωστόσο πιο άμεση σχέση έχουν με τη μετέπειτα δράση ακροδεξιών οργανώσεων, πάλι υπό τον Γρίβα κ.ά., με δολοφονίες αριστερών και Τουρκοκύπριων από μέλη της ΕΟΚΑ τη δεκαετία του 1950 μέχρι τη δράση του Εθνικού Μετώπου και της ΕΟΚΑ Β και την πραξικοπηματική κυβέρνηση υπό τον Σαμψών το 1974. Καταλυτική ημερομηνία ήταν η περίοδος του δημοψηφίσματος για το σχέδιο Ανάν, όπου η Χρυσή Αυγή οργανώνει το παράρτημα της Κύπρο. Νεοφανείς ομάδες κάνουν την εμφάνισή τους σε ιστοσελίδες και μαθητικές παρατάξεις που εκφράζουν μίσος, φυλετική ανωτερότητα των Ελλήνων και πολεμοχαρείς διαθέσεις στο Κυπριακό. Παράλληλα, ως επίγονοι των φασιστών του Μουσολίνι, οργανώνουν υπόγεια βία εναντίον μεταναστών.
* Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του ΕΛΑΜ; Ένας στρατιωτικός, που πρόσφατα αποχώρησε από το ΔΗΚΟ για να ενταχθεί στις γραμμές του ΕΛΑΜ, ισχυρίστηκε ότι δεν πρόκειται για ναζιστικό κόμμα.
Είναι ένα καθαρά νεοναζιστικό κόμμα, όπως και η Χρυσή Αυγή, γιατί το ΕΛΑΜ είναι «θυγατρική οργάνωση» της Χ.Α. Ο στρατιωτικός αυτός απλώς θέλει να δώσει νομιμοποίηση σε ένα ξεκάθαρα νεοναζιστικό κόμμα: Η φυλετική ιδεολογία του κόμματος, η αρχηγική - ιεραρχική οργάνωση στρατιωτικού τύπου, η μορφή δράσης, ο λόγος τους κ.λπ., ενώ οι ίδιοι δηλώνουν «αδελφή οργάνωση της Χ.Α.», παραπέμπουν σε νεοναζιστική οργάνωση.
* Στη συνείδηση των Κύπριων πώς καταγράφεται το ΕΛΑΜ; Υπάρχει κίνημα ικανό να το αντιμετωπίσει; Τι πρέπει να κάνουν οι προοδευτικές δυνάμεις; Τι δεν έκαναν τόσο καιρό;
Πρέπει να υπερασπιστούμε την κυπριακή κοινωνία. Πιστεύω ότι διαθέτουμε τις αντιστάσεις. Η παρουσία της Ακροδεξιάς και του νεοναζισμού είναι έκφανση μιας βαρβαρότητας που πηγάζει από μια βαθιά κρίση της δημοκρατίας. Απαιτεί συντονισμένη δράση και πρόγραμμα σε πολλά επίπεδα. Παρά το ότι σήμερα οι μετανάστες, όπως και χιλιάδες Κύπριοι, φεύγουν μαζικά από τη χώρα μας (υπολογίζεται ότι έχουν φύγει πέραν των 100.000 τα τελευταία 3 χρόνια), η άνοδος τω ακροδεξιών φαινομένων σχετίζεται με τη χρόνια έξαρση του ρατσισμού και του αντιμεταναστευτικού λόγου με κρατική στήριξη και πολιτική κάλυψη, αλλά του ακραιφνούς εθνικισμού που εκκολάπτεται και αναπαράγεται στα σχολεία, στα ΜΜΕ και σε άλλους μαζικούς χώρους.
Επομένως, η απόπειρα να υποτιμηθούν ως μεμονωμένα ή τυχαία τα φαινόμενα αυτά είναι εντελώς εσφαλμένη. Πρόκειται για αποτέλεσμα των μακροπρόθεσμων θεσμικών διεργασιών στην κοινωνία και του δημόσιου λόγου που ασκείται από πολιτικά πρόσωπα, από τα πλείστα ΜΜΕ και το εκπαιδευτικό σύστημα που προωθεί εθνοκεντρικές και εθνικιστικές αξίες. Είναι όμως λάθος να υπερβάλουμε και δημιουργούμε πανικό και φόβο: Ακριβώς αυτό θέλουν οι νεοναζί: να εκφοβίσουν και να επιβάλουν τη θέλησή τους. Δεν θα τους περάσει.
Οφείλουμε ως κοινωνία, με μπροστάρη την Αριστερά, να πάρουμε αποφασιστικά μέτρα για την αντιμετώπιση της έξαρσης του νεοναζισμού, του ρατσισμού και του εθνικισμού. Αυτό σημαίνει ιδεολογική, πολιτική και κοινωνική πάλη και υπεράσπιση του δημόσιου χώρου. Προτεραιότητά μας πρέπει να είναι οι πρωτοβουλίες στη νεολαία, αλλά και στις κοινωνικά υποβαθμισμένες περιοχές
Οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι πρέπει να αναπτύξουν κοινή δράση, με τη δημιουργία κοινών θεσμών για την καταπολέμηση των φαινομένων αυτών.
