Του Δημήτρη Σεβαστάκη
Η πολιτική διάσταση της προσφυγικής κρίσης είναι υποβαθμισμένη. Ίσως γιατί δεν μπορεί να απλωθεί πολιτική αντιμαχία δι' αυτής. Δηλαδή δεν είναι μικροπολιτικά χρήσιμη. Άλλωστε, για πολλούς είναι μακρινό πράγμα ένας βομβαρδισμός Ιρακινών ή Σύρων. Επίσης, είναι έμμεση μια ανάλυση των γεωπολιτικών στοιχείων η οποία προσπαθεί να προσδιορίσει τον χάρτη συμφερόντων που οργανώνουν την πολεμική πλοκή και καθοδηγούν τις προσφυγικές κινήσεις.
Σχετικά υποβαθμισμένη είναι και η ανθρωπιστική πλευρά. Δεν εννοώ τον ξεδοντιασμένο οίκτο που διακηρύττεται μιντιακά, αλλά τον βαθύτερο κόμβο που πάνω του μια κοινωνία ανασυγκροτεί τον εαυτό της. Η ανθρωπιστική πλευρά είτε θεωρείται αυτονόητη, είτε ταυτίζεται με τον βαθμό οίκτου που προκαλεί. Μια εγωιστική πρόσληψη του δράματος. Αντίθετα, η άλλη διάσταση, η επιχειρησιακή, υπερπροβάλλεται. Πού πάνε οι πρόσφυγες, με τι μέσο, πώς σιτίζονται, πώς στεγάζονται, αν βρέχονται, αρρωσταίνουν, πόσο αργεί ο κρατικός μηχανισμός, γιατί δεν κατασκευάστηκαν πέρσι τα hotspots κ.λπ. Είναι βέβαια μια σημαντική πλευρά η επιχειρησιακή, που παράλληλα έχει το καλό ότι φθείρει την κυβέρνηση. Η αποσυναρμολόγηση των πλευρών της προσφυγικής κρίσης μπορεί σε έναν βαθμό να οφείλεται σε μια υπεραπλούστευση που τα μίντια ενέχουν εξ ορισμού, μπορεί να οφείλεται σε μια πολιτική μυωπία, δεν εξηγείται όμως μόνο μ' αυτά τα στοιχεία.
Στη δημοκρατική Ευρώπη τουλάχιστον ή μάλλον γι' αυτό που εννοούμε ως ευρωπαϊσμό, η ανθρωπιστική διάσταση είναι οργανικό στοιχείο του εθιμικού υποστρώματος αλλά και του δικαίου που υποστασιοποιεί αυτό το υπόστρωμα. Το δίκαιο, ως μια σύνθετη και πυκνωτική εννοιοδοτική λειτουργία, είναι ενσωματωμένο στην πολιτική συγκρότηση της Ευρώπης και έχει πολλές και κλιμακούμενες θεσμικές απολήξεις που οργανώνουν τις κοινωνίες μας. Ένα ισχυρό νήμα διαπερνάει τις τρεις διαστάσεις (και) της προσφυγικής κρίσης -την πολιτική, την ανθρωπιστική και την επιχειρησιακή- και είναι συνδεδεμένες σε ένα πυκνό και πλούσιο κανονιστικό πλέγμα.
Η αποσύνδεση των τριών πλευρών της κρίσης, πέρα από το μεθοδολογικό πρόβλημα που εμποδίζει την ερμηνεία της, εν τέλει αποκρύβει και τον δομικό χαρακτήρα του προσφυγικού προβλήματος. Είναι δομικός αυτός ο χαρακτήρας όχι γιατί αποτελεί το σκοτεινό εξάμβλωμα ενός νεοαποικιακού ρηχού και εγκληματικά τυφλού αυτοσχεδιασμού. Οι γεωπολιτικές απολήξεις αυτής της εμφυλιοπολεμικής αφροσύνης. έφεραν τα χειρότερα πολιτισμικά αποτελέσματα σ' ολόκληρη τη ευρωπαϊκή ενδοχώρα.
Μέσα στις «ροές» διεκτυλίσσονται πολλαπλά εγκλήματα, που όμως εκφράζουν και μια σκληρή ταξική και πολιτιστική παρεκτόπιση. Το ορατό έγκλημα των ασυνόδευτων, των υποσιτισμένων, των κουρασμένων και περιπλανώμενων αποκρύβει μέσα από τη μιντιακή του κατάχρηση τα βαθύτερα και θεμελιώδη που διαταράσσονται. Μια κοινωνία που διαθέτει ποιότητα και πολιτιστική αντοχή, με τη μιντιακή και αφηγηματικά ρηχή υπερμεγέθυνση κάθε φαινομένου, μπορεί να συστραφεί είτε σε έναν μιθριδατισμό, είτε σε έναν αυτόματο κοινωνικό αμυντισμό. Ενυπάρχουν αυτά τα στοιχεία και απλώς η κατάλληλη συνθήκη μπορεί να τα ενεργοποιήσει.
Γιατί η κοινωνία έχει σχετικά απλοϊκά εργαλεία ερμηνείας και αφομοίωσης. Η κοινωνία είναι εύθραυστη, μετακινούμενη. Μπορεί τη μια στιγμή να είναι αλληλέγγυα και υπομονετική και την επόμενη να σκληραίνει. Μπορεί να συνδράμει, μπορεί και να αποδράμει από τους κώδικες που η ίδια στοιχειοθετεί.
Ζάπινγκ. Το ανεστραμμένο πρόσωπο μιας συμμοριτικής ποταπότητας που μοχλεύει τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια και Κεντρική Αφρική γίνεται μοχλός πολιτισμικού ανακαθορισμού της ίδιας της Ευρώπης. Αλλάζουν τα ιεραρχικά και αξιολογικά της εργαλεία. Η μιντιακή δραματουργία, έχει μια πολύ συνεκτική και πειθαρχημένη διάρθρωση. Επιλέγεται μια κυρίαρχη θεματική, ανά βδομάδα ή εικοσαήμερο, ξεχειλώνει και αντικαθίσταται από μια επόμενη. Μια τέτοια απλούστευση είναι αδύνατον να συλλάβει το πρόβλημα και κυρίως να βοηθήσει στην εκλογίκευσή του.
