ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ*
Από τους διαμαρτυρόμενους αγρότες διατυπώνεται η πρόταση για συζήτηση από «μηδενική βάση». Ως επίδικα ζητήματα αναφέρονται το ασφαλιστικό, το φορολογικό και το κόστος παραγωγής. Ας υποτεθεί ότι πράγματι ξεκινάει μία συζήτηση από μηδενική βάση σε αυτά τα θέματα. Επιπλέον, ας υποτεθεί ότι επέρχεται πλήρης συμφωνία κυβέρνησης-αγροτών. Θα είναι επαρκής η συμφωνία ώστε να αντιστραφεί η διαδικασία αποανάπτυξης του αγροτικού τομέα και μείωσης του αγροτικού εισοδήματος; Η απάντηση είναι ασφαλώς όχι.
Η έκφραση «από μηδενική βάση» είναι συνήθης έκφραση όταν πρόκειται να συζητηθεί ένα θέμα. Ωστόσο, ποια είναι σήμερα η πραγματική μηδενική βάση; Περιλαμβάνει τα αίτια και τα αποτελέσματα της υπερ-δεκαετούς κρίσης του αγροτικού τομέα; Τα αίτια της ύφεσης και τις επιπτώσεις στη μεταποίηση, στις υπηρεσίες, στον ίδιο τον αγροτικό τομέα, στην ανεργία, στα δημόσια οικονομικά; Τους στόχους και τη στρατηγική των εγχώριων μεγάλων συμφερόντων και τους εκβιασμούς των δανειστών;
Παρά το γεγονός ότι η τρέχουσα ατζέντα περιέχει μείζονα θέματα, το αναπτυξιακό πρόβλημα έχει πολύ ευρύτερες διαστάσεις. Ο αγροτικός τομέας επιβαρύνεται με πληθώρα προβλημάτων που επηρεάζουν δυσμενώς το αγροτικό εισόδημα και περιορίζουν τη συμβολή του στην οικονομία. Ο κατάλογος είναι μακρύς και συνεχώς εμπλουτίζεται. Από το 2010 προστέθηκαν νέα προβλήματα σε αυτά που για πολλά χρόνια παραμένουν άλυτα. Το ποιοτικά διαφορετικό με τα νέα προβλήματα είναι ότι η αντιμετώπισή τους εξαρτάται από το γενικότερο οικονομικό πλαίσιο, σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι στο παρελθόν.
Εξ αιτίας της ανεργίας το αγροτικό εισόδημα επιβαρύνεται από την αδυναμία σύγκλισης του οικονομικά ενεργού πληθυσμού με τη συμμετοχή του στο ΑΕΠ. Λόγω της κρίσης στη μεταποίηση και στις υπηρεσίες, η συμπλήρωση του αγροτικού εισοδήματος από την πολυαπασχόληση έχει περιοριστεί. Τα προβλήματα ρευστότητας στο τραπεζικό σύστημα συρρικνώνουν τη χρηματοδότηση, αυξάνουν το κόστους του κεφαλαίου και συμβάλλουν στην αποεπένδυση. Οι αποδυναμωμένες εγχώριες κλαδικές διασυνδέσεις περιορίζουν την προστιθέμενη αξία και συμβάλλουν στην επιδείνωση των όρων εμπορίου για τα αγροτικά προϊόντα και τις εξαγωγές.
Το είδος και οι διαστάσεις των προβλημάτων απαιτούν στενή συνεργασία αγροτικού κόσμου και κυβέρνησης. Η κυβέρνηση θα μπορούσε να συμβάλει στη δικαιότερη κατανομή και στην αποτελεσματικότερη χρήση των διαθέσιμων κοινοτικών χρηματοδοτικών πόρων, στην αποκατάσταση ισορροπίας ανάμεσα στον ρόλο του πρωτογενούς τομέα στο ΑΕΠ, στην απασχόληση, στις εξαγωγές και στην περιφερειακή ανάπτυξη, με τη συμμετοχή του στη χρηματοδότηση και στις επενδύσειςστην οργανική ένταξή του στην ανάπτυξη της υπαίθρου και στην ενίσχυση συμπληρωματικών δραστηριοτήτων, στη στοχευμένη οικοδόμηση κλαδικών διασυνδέσεων για τη μεγιστοποίηση της εγχωρίως παραγόμενης προστιθέμενης αξίας, στην ενδυνάμωση των σχέσεων φυτικής-ζωικής παραγωγής με στόχο την αύξηση της κτηνοτροφικής παραγωγής και τη βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου.
Ο αγροτικός κόσμος θα μπορούσε να βελτιώσει την αποδοτικότητα στη χρήση των εισροών με στόχο τη μείωση του κόστους παραγωγής . να προσανατολιστεί δυναμικά προς τις καινοτομίες . να αναπτύξει συνεταιριστικές-συλλογικές δραστηριότητες σε όλα τα στάδια της παραγωγής-μεταποίησης-εμπορίας, να διευρύνει την καθετοποίηση και να ενισχύσει την άμεση πρόσβαση στις αγορές εισροών και τροφίμων ώστε να παρακρατείται μεγαλύτερο τμήμα της προστιθέμενης αξίας στον αγροτικό χώρο. Εν ολίγοις, να πάρει την παραγωγική διαδικασία στα χέρια του.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η ατζέντα που βρίσκεται στην επικαιρότητα είναι προβληματική γιατί περιέχει μόνο τμήμα των κρίσιμων ζητημάτων, ενώ δεν τα θέτει με τη σειρά και τους όρους που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Τα θέματα και οι κατευθύνσεις, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, έχουν τεθεί από τους δανειστές και τα εγχώρια μεγάλα συμφέροντα. Οι δανειστές δεν θέλουν απλώς πίσω το «γάλα», εποφθαλμιούν την «αγελάδα» και επιπλέον επιθυμούν να επιβάλουν μοντέλο ανάπτυξης και κυβερνήσεις της αρεσκείας τους. Ο νοών νοείτω.
* Ο Ευάγγελος Νικολαΐδης διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.
