Το κλίμα "επίλυσης" των τελευταίων μηνών καλά κρατεί. Ως επιστέγασμα, πέρα από τις απανωτές δηλώσεις "αισιοδοξίας" από τη διεθνή κοινότητα, έρχεται η κοινή συνάντηση του γ.γ. του ΟΗΕ Μπαν Κι Μουν, με τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων της Κύπρου στο περιθώριο του Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός (Πέμπτη, 21 Ιανουαρίου). Ο γ.γ. του ΟΗΕ κάλεσε τους Ν. Αναστασιάδη και Μ. Ακιντζί να αξιολογήσουν μαζί του την έως τώρα πορεία των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό. Για όλα τα ανοιχτά ζητήματα των διαπραγματεύσεων, για τις προοπτικές και τα προβλήματα και για το τι άλλαξε από το 2004 μιλά στην "Αυγή" ο αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου της Κύπρου, Σταύρος Τομπάζος.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
* Διαβάζουμε πως είμαστε πιο κοντά στη λύση του Κυπριακού παρά ποτέ. Τι άλλαξε από το 2004, οπότε και καταψηφίστηκε η τότε πρόταση Ανάν;
Άλλαξαν πολλά πράγματα αλλά τα πιο σημαντικά είναι τα εξής:
Πρώτον, το ΑΚΕΛ δεν είναι πλέον εγκλωβισμένο σε μια παράταιρη κυβερνητική συμμαχία με πολιτικές δυνάμεις της απορριπτικής Δεξιάς, που προτιμά τη διαιώνιση της υφιστάμενης ντε φάκτο διχοτόμησης παρά τη συνδιαχείριση της πολιτικής εξουσίας με την τουρκοκυπριακή κοινότητα στο πλαίσιο μιας δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα των κοινοτήτων, όπως αυτή προσδιορίζεται από το σχετικό ψήφισμα του ΟΗΕ. Στην τελική του μορφή, το σχέδιο Ανάν ήταν το προϊόν μιας κυπριακής κυβέρνησης που αρνήθηκε να το διαπραγματευτεί επί της ουσίας: Υπενθυμίζω ότι την πιο κρίσιμη τελική εβδομάδα της διαπραγμάτευσης, ο τότε πρόεδρος της δημοκρατίας, Τ. Παπαδόπουλος, απουσίαζε μερικές μέρες ακόμη και φυσικά από τις διαπραγματεύσεις, επικαλούμενος άλλες «ευρωπαϊκές υποχρεώσεις».
Δεύτερον, είναι πλέον φανερό σε όλους ότι η επίλυση του Κυπριακού θα διευκόλυνε πολύ την οικονομική εκμετάλλευση του φυσικού αερίου, που το 2004 δεν είχε καν εντοπιστεί.
Τρίτον, η οικονομική κρίση σάρωσε και οικονομικά συμφέροντα που θα είχαν ενδεχομένως πληγεί από μια λύση του Κυπριακού το 2004, όπως π.χ. αυτά των επιχειρήσεων ανάπτυξης γης στις τουριστικές περιοχές που ελέγχει η Κυπριακή Δημοκρατία ή τα συμφέροντα από τη διαχείριση ενός υδροκέφαλου τραπεζικού συστήματος με «ύποπτες» δραστηριότητες, προστατευόμενου από το κράτος και διαπλεκόμενου με μια μερίδα της ημεδαπής οικονομικής ελίτ (κυρίως μεγάλα δικηγορικά και λογιστικά γραφεία).
* Λευκωσία και Αθήνα αντιτίθενται στη διαιώνιση του συστήματος των εγγυήσεων. Θεωρείτε ότι είναι βασικό θέμα;
Η Τουρκία ήταν εγγυήτρια δύναμη και κατά την περίοδο των δικοινοτικών συγκρούσεων του 1963-1964 και του 1967 αλλά δεν εισέβαλε στην Κύπρο. Έπρεπε να συμβεί το «αδιανόητο» (το πραξικόπημα της ελληνικής χούντας και των Κυπρίων υποστηρικτών της) για να αποτολμήσει ένα τέτοιο βήμα το 1974. Αυτή τη στιγμή, ισχύει για τις εγγυητικές δυνάμεις ό,τι ίσχυε και το 1974. Οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των εγγυητριών δυνάμεων καθορίζονται από το Σύνταγμα της Ζυρίχης του 1960. Συνεπώς, ακόμη και αν οι εγγυήσεις παραμείνουν αναλλοίωτες σε σχέση με το σύνταγμα του 1960, αυτό δεν θα ήταν επαρκής λόγος για απόρριψη ενός κατά τα άλλα καλού σχεδίου διευθέτησης του Κυπριακού.
Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι το σύστημα εγγυήσεων δεν είναι αναχρονιστικό και δεν πρέπει να αλλάξει. Άλλωστε, ένα νέο σύστημα εγγυήσεων, ικανό να αμβλύνει το αίσθημα ανασφάλειας των δύο κοινοτήτων, θα αύξανε τις πιθανότητες θετικής ψήφου για την αποδοχή του νέου σχεδίου.
* Τι άλλαξε στην κυπριακή κοινωνία, 12 χρόνια μετά, που θα την κάνει να πει "ναι" σε ένα σχέδιο επίλυσης;
Πέραν από τους παράγοντες που αναφέρονται στην απάντηση της πρώτης ερώτησης, αξίζει να τονίσουμε και την αλλαγή των διαθέσεων λόγω της οικονομικής κρίσης. Η σχετική ευημερία στα χρόνια πριν την κρίση των ανώτερων και μεσαίων εισοδηματικών στρωμάτων τα καθιστούσε ιδιαίτερα συντηρητικά ως προς οποιαδήποτε αλλαγή της καθημερινότητάς τους.
* Οι συναντήσεις που θα πραγματοποιηθούν στο Νταβός θεωρείτε ότι θα είναι καταλυτικές για την πορεία των διαπραγματεύσεων;
Κάθε συνάντηση που γίνεται υπό την φυσική εποπτεία του γ.γ. του ΟΗΕ είναι πολύ σημαντική, διότι αν σ' αυτήν δεν σημειωθεί απτή πρόοδος για συνολική διευθέτηση του Κυπριακού, τα πράγματα δεν συνεχίζουν από εκεί που έμειναν. Σε περίπτωση αποτυχίας της συγκεκριμένης συνάντησης, θα αλλάξουν οι παράμετροι της όλης διαπραγμάτευσης και η ντε φάκτο διχοτόμηση θα συνεχίσει να εδραιώνεται σε νομικό επίπεδο με ταχύτερους ρυθμούς. Σε περίπτωση αποτυχίας, πολύ πιθανόν η διαπραγμάτευση να επικεντρωθεί σε θέματα ακόμη πιο ελεύθερου δικοινοτικού εμπορίου, καθώς και σε θέματα εδάφους έναντι αναγνώρισης (π.χ. με επιστροφή της πόλης της Αμμοχώστου έναντι αποδοχής του απευθείας διεθνούς εμπορίου μέσω των λιμανιών και των αεροδρομίων της κατεχόμενης Κύπρου).
* Δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποστηρίζουν πως αν λυθεί το Κυπριακό, "πολύς κόσμος θα μείνει χωρίς δουλειά". Συμμερίζεστε αυτήν την άποψη;
Η ανεργία έφθασε σε τόσο ψηλά επίπεδα (αδιανόητα προ της κρίσης) διότι στην Κύπρο υιοθετήθηκε ένα ανισόρροπο μοντέλο ανάπτυξης με κινητήρια δύναμη τις τράπεζες και τον μαζικό τουρισμό, καθιστώντας την κυπριακή οικονομία ιδιαίτερα ευάλωτη ως προς τις εξωτερικές συνθήκες. Αν και η διεθνής και ευρωπαϊκή κρίση δεν επηρέασε αμέσως την κυπριακή οικονομία (οι κυπριακές τράπεζες δεν διέθεταν τοξικά χρηματοπιστωτικά παράγωγα), διάβρωσε το μοντέλο ανάπτυξής της, το οποίο και κατέρρευσε το 2012.
Η διευθέτηση του Κυπριακού θα δημιουργούσε νέες αναπτυξιακές προοπτικές: Η ανάγκη ανοικοδόμησης των περιοχών που θα επιστραφούν στην ελληνοκυπριακή συνιστώσα πολιτεία, η διευκόλυνση της οικονομικής εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων και το άνοιγμα της Τουρκίας στο εμπόριο και την ελληνοκυπριακή και διεθνή επιχειρηματικότητα με έδρα την Κύπρο θα επιδράσουν αναμφιβόλως θετικά στην απασχόληση.
* Είναι μόνο το ενεργειακό που θα "λύσει" το Κυπριακό ή και άλλοι παράγοντες; Tι ρόλο παίζει η αναταραχή στην ευρύτερη περιοχή;
Η αναταραχή στην περιοχή καθιστά πιο επιτακτική την ανάγκη να κλείσουν οποιοσδήποτε άλλες εστίες ενδεχόμενης έντασης ή αναταραχής. Ο διεθνής παράγοντας έχει κάθε λόγο να συμβάλει θετικά στην επίλυση του Κυπριακού που επηρεάζει και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
* Εάν δεν υπάρξει λύση, θεωρείτε πιο πιθανή τη διαιώνιση του σημερινού καθεστώτος ή τη διχοτόμηση;
Το σημερινό καθεστώς είναι ήδη μια ντε φάκτο διχοτόμηση που νομιμοποιείται με την πάροδο του χρόνου. Ήδη από το 2004, και αφού ή τότε κυπριακή κυβέρνηση υποχρεώθηκε να αναγνωρίσει με τον πιο επίσημο τρόπο τη «θετική συμβολή της Τουρκίας» στη διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού, η τουρκοκυπριακή υποτελής διοίκηση αναβαθμίστηκε ουσιαστικά, τόσο με τη μερική νομιμοποίηση του δικοινοτικού εμπορίου όσο και με τη νομιμοποίηση της χρήσης των αεροδρομίων και των λιμανιών της από πολίτες της Ε.Ε.: Η Κυπριακή Δημοκρατία συμφώνησε να αποδέχεται στα εδάφη που ελέγχει οποιοδήποτε Ευρωπαίο πολίτη έρχεται στην Κύπρο από τα αεροδρόμια και τα λιμάνια που ελέγχει η άλλη πλευρά.
