Του Κώστα Παπαγιάννη
Το 2015 ήταν έτος πυκνό σε πολιτικές εξελίξεις, στην πλειονότητά τους ιστορικής σημασίας, καθώς σημαδεύτηκε από δύο εκλογικές αναμετρήσεις, την για πρώτη φορά αριστερή κυβέρνηση, ένα δημοψήφισμα, το πρώτο από το 1974, καθώς κι από ακόμα ένα Μνημόνιο. Η Βουλή βρέθηκε, όπως ήταν αναμενόμενο, στο κέντρο του συνόλου σχεδόν αυτών των σημαντικών εξελίξεων. Άλλωστε το 2015 την βρήκε διαλυμένη, καθώς στις 31 Δεκεμβρίου του 2014 θυροκολλήθηκε το διάταγμα διάλυσης της Βουλής της 17ης Ιούνίου του 2012 λόγω αδυναμίας εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, ανοίγοντας τον δρόμο για τις εκλογές της 25η Ιανουαρίου.
Οι εκλογές έφεραν τη νίκη στον ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος μαζί με τους ΑΝ.ΕΛΛ. μπόρεσε να σχηματίσει την πρώτη αριστερή κυβέρνηση. Για πρώτη φορά βρέθηκε στην Βουλή το Ποτάμι, ενώ νέα πρόεδρος της Βουλής εκλέχτηκε η Ζ. Κωνσταντοπούλου. Μετά την παροχή ψήφου εμπιστοσύνης και την εκλογή του Πρ. Παυλόπουλου ως νέου Προέδρου της Δημοκρατίας, η Βουλή βρέθηκε στη δίνη των διαπραγματεύσεων της νέας ελληνικής κυβέρνησης με τους εταίρους για τη νέα συμφωνία. Η Βουλή κλήθηκε ουκ ολίγες φορές να νομοθετήσει με επείγουσες ή κατεπείγουσες διαδικασίες υπό τις ασφυκτικές χρονικές πιέσεις που έφερναν η πορεία και τα αποτελέσματα των διαπραγματεύσεων.
Σημαντικά νομοθετήματα παρά την πίεση των διαπραγματεύσεων
Παρ' όλα αυτά, η Βουλή βρήκε τον χώρο και τον χρόνο να περάσει σημαντικά νομοθετήματα, που επέλυσαν επείγοντα ζητήματα που σχετίζονταν με την κρίση, όπως το νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης ή αυτό για τη ρύθμιση των 100 δόσεων για τους οφειλέτες του Δημοσίου και των ασφαλιστικών ταμείων. Σημαντική παράμετρος ήταν και η αποκατάσταση των αδικιών που επέφερε επί 2,5 χρόνια η μνημονιακή συγκυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου, όπως η επιστροφή των απολυμένων δημοσίων υπαλλήλων και το άνοιγμα της ΕΡΤ.
Ακόμα αντιμετωπίστηκαν καταστάσεις που έδωσαν το στίγμα της αριστερής διακυβέρνησης όπως η κατάργηση των φυλακών ανηλίκων και των φυλακών τύπου Γ', ενώ έγιναν τα πρώτα βήματα σε χρόνιες εκκρεμότητες που οι προηγούμενες κυβερνήσεις δεν θέλησαν ή αρνήθηκαν να ρυθμίσουν, όπως η απόδοση ιθαγένειας στα παιδιά των μεταναστών, η επέκταση του συμφώνου συμβίωσης στα ομόφυλα ζευγάρια κι η καθιέρωση πλαισίου αδειοδότησης των τηλεοπτικών καναλιών. Ακόμα ψηφίστηκε το νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση της αθλητικής βίας, νομοσχέδιο που συνοδεύτηκε από έντονη παραφιλολογία περί «αθλητικού Grexit».
Νομοθέτηση υπό πίεση
Η Βουλή όμως ουκ ολίγες φορές κλήθηκε να κυρώσει εκ των υστέρων Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου οι οποίες εκδόθηκαν ώστε να αντιμετωπιστούν νομοθετικά ζητήματα άμεσης προτεραιότητας. Έτσι κλήθηκε να κυρώσει την Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου για τη μεταφορά των ταμειακών διαθέσιμων των δημόσιων οργανισμών και των ΟΤΑ στην Τράπεζα της Ελλάδας, μέτρο που πάρθηκε ώστε η κυβέρνηση να μπορέσει να αντλήσει πόρους στη μακροχρόνια κι εξαντλητική διαπραγμάτευση με τους δανειστές, οι οποίοι κατέφυγαν στη δημοσιονομική ασφυξία ώστε να πιέσουν την κυβέρνηση.
Στο ίδιο κλίμα ήταν και το νομοσχέδιο με το οποίο κυρώθηκαν δώδεκα Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου μαζί, στην πλειονότητά τους ΠΝΠ που συνδέθηκαν με την περίοδο των capital controls, τα οποία επιβλήθηκαν εν μέσω της έντασης της δημοσιονομικής ασφυξίας. Η Βουλή δεν έλειψε κι από την μάχη του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου, καθώς κλήθηκε να αποφασίσει για το ερώτημα του δημοψηφίσματος. Από εκεί και πέρα η Βουλή βρέθηκε στο επίκεντρο της τελικής και κρισιμότερης φάσης των διαπραγματεύσεων.
Στη δίνη των μνημονιακών υποχρεώσεων
Μέσα από μαραθώνιες κι εξαντλητικές συνεδριάσεις, η Βουλή αρχικά ψήφισε την εξουσιοδότηση προς τον πρωθυπουργό και κορυφαίους υπουργούς ώστε να διαπραγματευτούν τους όρους της τελικής συμφωνίας. Μετά την συμφωνία της 12ης Ιουλίου η Βουλή ψήφισε μέσα στον Ιούλιο δύο πακέτα προαπαιτούμενων τα οποία άνοιξαν τον δρόμο για την υπογραφή της νέας δανειακής σύμβασης η κύρωση της οποίας έγινε στις 14 Αυγούστου ενός από τα πιο θερμά πολιτικά καλοκαίρια που γνώρισε ο τόπος σε μια διαδικασία που η συνολική της διάρκεια ξεπέρασε το 24ωρο.
Οι σημαντικές διαρροές που εμφανίστηκαν στην κυβερνητική πλειοψηφία ήδη από την ψήφιση της εξουσιοδότησης κι έφτασαν στο αποκορύφωμα στις 14 Αυγούστου οδήγησαν τον Αλ. Τσίπρα στην απόφαση για νέα προσφυγή στις κάλπες. Στις 28 Αυγούστου η Βουλή της 25ης Ιανουαρίου διαλύθηκε κι οι εκλογές προκηρύχθηκαν για τις 20 Σεπτεμβρίου. Ο κυβερνητικός συνασπισμός νίκησε εκ νέου παρά τη δημιουργία από τα σπλάχνα του της Λαϊκής Ενότητας που δεν κατάφερε να μπει στη Βουλή. Αντίθετα, οι επτά κοινοβουλευτικές ομάδες αυξήθηκαν σε οκτώ, με την είσοδο στη Βουλή της Ένωσης Κεντρώων.
Μετά τη νέα παροχή ψήφου εμπιστοσύνης και την εκλογή του Ν. Βούτση στη θέση του προέδρου της Βουλής, καθώς η Ζ. Κωνσταντοπούλου πολιτεύτηκε με τη ΛΑΕ, η Βουλή ψήφισε μέσα σε λίγους μήνες τέσσερα πακέτα προαπαιτούμενων. Πακέτα που αφορούσαν ζητήματα - «αγκάθια», όπως η διευθέτηση των κόκκινων δανείων και η ανακεφαλαιοποίηση των συστημικών τραπεζών. Η Βουλή μπόρεσε όμως να συνεχίσει το μεταρρυθμιστικό έργο με την ψήφιση του νόμου για την αδειοδότηση των τηλεοπτικών καναλιών, αλλά και την επέκταση του συμφώνου συμβίωσης στα ομόφυλα ζευγάρια, που ψηφίστηκε λίγο πριν το τέλος του χρόνου.
Αυξημένο το ενδιαφέρον για το Κανάλι της Βουλής
Σημαντική εξέλιξη για τη Βουλή το 2015 ήταν το αυξημένο ενδιαφέρον των πολιτών να παρακολουθήσουν τις συνεδριάσεις της μέσα από το Κανάλι της. Οι πρωτόγνωρες, σε μεγάλο βαθμό, καταστάσεις ήταν αναμενόμενο να οξύνουν το ενδιαφέρον των πολιτών, δεν πρέπει όμως να υποτιμηθούν δύο ακόμα παράμετροι.
Από τη μία, η έντονα αρνητική στάση των καναλιών προς την κυβέρνηση, και με την ΕΡΤ κλειστή, οδήγησε τους πολίτες να αναζητήσουν διέξοδο στην αδιαμεσολάβητη πληροφόρηση μέσω της παρακολούθησης των συχνά μαραθώνιων συνεδριάσεων της Βουλής.
Από την άλλη, το ενδιαφέρον των πολιτών οξύνθηκε κι από μια σημαντική απόφαση της Ζ. Κωνσταντοπούλου, να μεταδίδονται απευθείας από το Κανάλι της Βουλής, όχι μόνο οι συνεδριάσεις της Ολομέλειας της Βουλής, αλλά κι αυτές των επιτροπών, και μάλιστα απευθείας όταν ήταν αυτό εφικτό. Η επιμονή της σε αυτήν την επιλογή την οδήγησε ακόμα και σε καθυστέρηση έναρξης συνεδριάσεων ώστε να μην δημιουργηθούν προβλήματα με την απευθείας μετάδοση, κάτι που προκάλεσε ουκ ολίγες αντιδράσεις από την αντιπολίτευση.
Ανανέωση προσώπων, ηγετών και ρόλων
Οι δύο Βουλές του 2015 ήταν από τις πιο ανανεωμένες στην Ιστορία. Αυτό ήταν αποτέλεσμα τόσο της ραγδαίας αύξησης της επιρροής του ΣΥΡΙΖΑ, που έφερε πολλά νέα πρόσωπα στη Βουλή στα έδρανα της Αριστεράς, όσο και του ρήγματος που επήλθε στο κόμμα λόγω της ψήφισης του Μνημονίου, με πολλές αποχωρήσεις κι αντίστοιχες αντικαταστάσεις. Στην ανανέωση του σώματος των βουλευτών βοήθησε ακόμα η παρουσία δύο νέων κοινοβουλευτικών ομάδων στον χώρο του Κέντρου, του Ποταμιού και της Ένωσης Κεντρώων, αλλά κι οι αρκετές νέες παρουσίες στην Κ.Ο. της Ν.Δ. στις εκλογές του Ιανουαρίου.
Όσον αφορά τα πρόσωπα των πολιτικών αρχηγών, ο Αλ. Τσίπρας, αλλά κι ο Π. Καμμένος, επανήλθαν στην Βουλή ως ηγέτες των κομμάτων τους, αλλά από άλλο ρόλο, αυτό των κυβερνητικών εταίρων. Σταθερή ήταν η ηγεσία της Χ.Α., ενώ για πρώτη φορά εκλέχτηκε βουλευτής τον Ιανουαρίο ο γ.γ. της Κ.Ε. του ΚΚΕ Δ. Κουτσούμπας. Τα νέα κόμματα του Κέντρου, σε μεγάλο βαθμό προσωποκεντρικά, εκπροσωπήθηκαν κοινοβουλευτικά από τους «πρωτάρηδες» επικεφαλής τους, Στ. Θεοδωράκη και Β. Λεβέντη.
Αντίθετα, αλλαγές είχαμε στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ, με την εκλογή της Φ. Γεννηματά, αλλά και της Ν.Δ., με τρεις διαφορετικούς προέδρους της Κ.Ο. μέσα στο 2015 (Αντ. Σαμαράς, Β. Μεϊμαράκης, Γ. Πλακιωτάκης) λόγω της εσωκομματικής κρίσης που συνεχίζεται εν αναμονή της εκλογής του νέου αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης στις 10 Ιανουαρίου.
Τα πρόσωπα που σημάδεψαν το Κοινοβούλιο το 2015
Ζ. Κωνσταντοπούλου: Η συγκρουσιακή
Το πρόσωπο που σημάδεψε περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο τη Βουλή μέσα στο 2015 ήταν αδιαμφισβήτητα η Ζ. Κωνσταντοπούλου. Εκλεγμένη τον Φεβρουάριο ως μία από τις νεότερες προέδρους της Βουλής και μόλις η δεύτερη γυναίκα, η Ζ. Κωνσταντοπούλου έκανε από την αρχή σαφές ότι δεν θα ακολουθήσει την πολιτική των προκατόχων της, αξιοποιώντας όλες τις δυνατότητες που της έδωσε το αξίωμά της. Προέδρευσε στις συνεδριάσεις περισσότερο από τους προκατόχους της και βρέθηκε συχνά σε αντιπαράθεση με την αντιπολίτευση λόγω των συχνών παρεμβάσεών της, ενώ μνημειώδης θα μείνει η τυπολατρία της στην εφαρμογή του Κανονισμού της Βουλής.
Παράλληλα, προήδρευσε σε τρεις διαφορετικές επιτροπές της Βουλής που εξέτασαν σοβαρά ζητήματα, τα οποία που προκάλεσαν αντιδράσεις. Δημιούργησε την Επιτροπή Αλήθειας Δημόσιου Χρέους απαρτιζόμενη από διεθνούς φήμης ειδικούς στον Λογιστικό Έλεγχο του Χρέους υπό τον Ερίκ Τουσέν. Η έναρξη των εργασιών της Επιτροπής παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας Πρ. Παυλόπουλου και του πρωθυπουργού Αλ. Τσίπρα δεν προμήνυε ότι η Επιτροπή θα βρισκόταν στο επίκεντρο πολέμου από την αντιπολίτευση, αλλά και δυσαρέσκειας από την κυβέρνηση, όταν τα ευρήματά της αξιοποιήθηκαν πολιτικά από τη Ζ. Κωνσταντοπούλου εναντίον της ηγεσίας του ΣΥΡΙΖΑ.
Η Επιτροπή συγκροτήθηκε τον Απρίλιο του 2015 και τον Ιούνιο ολοκλήρωσε το προκαταρκτικό της πόρισμα στο οποίο αποφαινόταν ότι το χρέος που η χώρα μας οφείλει στους θεσμούς είναι «παράνομο, μη νόμιμο, απεχθές, επονείδιστο και μη βιώσιμο», ουσιαστικά ζητώντας την αναστολή πληρωμής του. Τον Οκτώβριο κι ενώ η Ζ. Κωνσταντοπούλου είχε αποχωρήσει από τον ΣΥΡΙΖΑ για να προσχωρήσει στην εξωκοινοβουλευτική πια ΛΑΕ, η Επιτροπή εξέδωσε το ενδιάμεσο πόρισμά της χαρακτηρίζοντας το τρίτο Μνημόνιο εξίσου μη βιώσιμο με τα προηγούμενα.
Η Ζ. Κωνσταντοπούλου προήδρευσε ακόμα στη Διακομματική Επιτροπή για τη διεκδίκηση των γερμανικών επανορθώσεων μέσω της τοποθέτησης ως μελών της επιτροπής του συνόλου του προεδρείου της Βουλής. Η απόφασή της αυτή ήταν το πρόσχημα ώστε το Ποτάμι να απέχει από τις συνεδριάσεις της Διακομματικής Επιτροπής. Η Ζ. Κωνσταντοπούλου εκλέχθηκε ακόμα πρόεδρος της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής επιχειρώντας την αναψηλάφηση των υποθέσεων της Siemens και της λίστας Λαγκάρντ και ερχόμενη σε αντιπαράθεση με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας, Γ. Στουρνάρα, όταν αυτός καθυστέρησε την κατάθεσή του σχετικά με τον εξωδικαστικό συμβιβασμό με τη Siemens.
Η τοποθέτηση της Ζ. Κωνσταντοπούλου εναντίον της συμφωνίας της 15ης Ιουλίου διέρρηξε οριστικά τους δεσμούς της με την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, με τις καταστάσεις να φτάνουν στα όρια όταν η πρόεδρος της Βουλής επιχείρησε να καθυστερήσει τις συνεδριάσεις του σώματος που θα αποφάσιζαν για τα μνημονιακά προαπαιτούμενα επικαλούμενη την πιστή τήρηση του Κανονισμού, ενώ οι τηλεθεατές του Καναλιού της Βουλής για πρώτη φορά είδαν σε απευθείας μετάδοση και τις συνεδριάσεις της Διάσκεψης των Προέδρων. Δημοσιότητα έλαβε και η αντιπαράθεση της προέδρου της Βουλής με τους συμβασιούχους εργαζόμενους ορισμένου χρόνου, εκκρεμότητα που τελικά επέλυσε ο διάδοχός της Ν. Βούτσης.
Ευ. Βενιζέλος: Επιδιώκοντας δικαίωση
Ένα ακόμη πρόσωπο το οποίο θα θυμόμαστε από τις κοινοβουλευτικές του παρεμβάσεις μέσα στο 2015 ήταν ο Ευ. Βενιζέλος. Ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, πολιτικά περιθωριοποιημένος και στερούμενος ακροατηρίου μετά την παράδοση της ηγεσίας του κόμματος στη Φ. Γεννηματά, αξιοποίησε τη δυνατότητα του Κανονισμού της Βουλής για το δικαίωμα λόγου των πρώην προέδρων κοινοβουλευτικών ομάδων ώστε να επιδιώξει τη δικαίωση των καταστροφικών επιλογών του την περίοδο που συμμετείχε στη διακυβέρνηση της χώρας, αλλά και να απαιτήσει συγγνώμη για την κριτική που του ασκήθηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ.
Οι παρεμβάσεις του Ευ. Βενιζέλου ήταν συχνές και σαφώς κεντρικοπολιτικές, ακόμα κι αν οι συνεδριάσεις της Βουλής δεν είχαν αυτόν τον χαρακτήρα. Πολλές φορές ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έδωσε την εντύπωση ότι σηκώνει το βάρος της αντιπολίτευσης στην κυβέρνηση εκμεταλλευόμενος τόσο την κρίση ηγεσίας στη Ν.Δ. όσο και την απειρία των υπόλοιπων ηγετών του Κέντρου. Κοινή συνισταμένη των παρεμβάσεών του ήταν η αποθέωση των επιτευγμάτων των προηγούμενων κυβερνήσεων σε αντιπαράθεση με τα πενιχρά, αν όχι καταστροφικά αποτελέσματα της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝ.ΕΛΛ.
Ευ. Μεϊμαράκης: Πολλαπλοί ρόλοι
Ακόμη ένα πρόσωπο που πρωταγωνίστησε κοινοβουλευτικά το 2015 ήταν ο Ευ. Μεϊμαράκης. Ο λόγος ήταν οι πολλαπλοί ρόλοι που κλήθηκε να παίξει κατά τη διάρκεια του 2015. Ξεκίνησε ως πρώην πρόεδρος της Βουλής, παρεμβαίνοντας συχνά για ζητήματα Κανονισμού, αλλά και για πιο ουσιαστικά πολιτικά θέματα. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος όμως βρέθηκε όταν ανέλαβε μεταβατικός πρόεδρος της Ν.Δ. μετά την παραίτηση του Αντ. Σαμαρά λόγω της συντριβής του «Ναι» στο δημοψήφισμα.
Πολύ πιο παρεμβατικός από τον προκάτοχό του, που έδειχνε να φοβάται το βήμα της Βουλής, ο Β. Μεϊμαράκης είχε αρκετές αντιπαραθέσεις με τον Αλ. Τσίπρα. Η αυξανόμενη όμως εσωκομματική κόντρα στη Ν.Δ. οδήγησε τον Ευ. Μεϊμαράκη να παραδώσει τη θέση του μεταβατικού προέδρου της Ν.Δ. στον Γ. Πλακιωτάκη. Από εκεί και πέρα οι παρεμβάσεις του ήταν λιγότερες και αποσκοπούσαν κυρίως στο να αποτυπώσουν το στίγμα του ως υποψηφίου για την προεδρία της Ν.Δ.
