Της Αναστασίας Γιάμαλη
Παρατηρητής ή ενεργός παίκτης στη διεθνή σκακιέρα; Σε αυτό το δίλημμα η απάντηση είναι ενεργός παίκτης χωρίς αστερίσκους. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ εξέπληξε αρκετές φορές το 2015, κάνοντας πράξη τα αυτονόητα σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής. Για πρώτη φορά μετά την ένταξη της χώρας στον μηχανισμό στήριξης, η Ελλάδα λειτουργεί ανεξάρτητα σε διπλωματικό επίπεδο, κάνοντας πράξη το δόγμα τής ενεργητικά πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής με τον αρμόδιο υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Κοτζιά αλλά και τον πρωθυπουργό να έχουν έτοιμες τις βαλίτσες τους για προορισμούς πέρα των Βρυξελλών και να ρίχνουν γέφυρες κάνοντας σημαντικά βήματα για τη δημιουργία ή τη βελτίωση των διμερών σχέσεων με χώρες που μέχρι πρότινος ήταν "εκτός μενού" για μια μικρή υπερχρεωμένη χώρα του ευρωπαϊκού Νότου. Ιδίως σε μια χρονιά κατά τη διάρκεια της οποίας απέκτησε τρομακτικές διαστάσεις το προσφυγικό, ένα νέο πεδίο για την εξωτερική πολιτική ενώ για πρώτη φορά διαγράφεται προοπτική επίλυσης του Κυπριακού.
Από κράτος - παρίας, η Ελλάδα επιχειρεί να αναδειχθεί σε γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό παίχτη εκμεταλλευόμενη τη θέση αλλά και την Ιστορία της, και να μετατραπεί σε προνομιακό συνομιλητή χωρών της Μέσης Ανατολής, ενώ παράλληλα κάνει ανοίγματα σε Κίνα και Ρωσία. Η αναγκαστική εσωστρέφεια στην οποία είχε εγκλωβιστεί η ελληνική διπλωματία στη διάρκεια της συγκυβέρνησης Ν.Δ. - ΠΑΣΟΚ ανήκει στο παρελθόν, με τη νέα πολιτική ηγεσία να προχωρά σε μια συντονισμένη προσπάθεια να ανοιχτεί η Ελλάδα στον κόσμο μέσω διπλωματικών πρωτοβουλιών εκμεταλλευόμενη το γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό της πλεονέκτημα.
Προσεγγίζοντας τη Ρωσία
H "στροφή" προς μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική έγινε σαφής όταν η ελληνική διπλωματία ξεκινούσε ήδη από τον Ιανουάριο να μιλά για το τρίγωνο αστάθειας Ουκρανίας, Λιβύης, Συρίας που έχει στο κέντρο του την χώρα μας, για να κλιμακωθεί με το ταξίδι Κοτζιά τον Φεβρουάριο και αργότερα, τον Απρίλιο, εκείνο του πρωθυπουργού στη Μόσχα. Το ταξίδι στη Μόσχα την ώρα που κορυφωνόταν η κρίση στην Ουκρανία προκάλεσε μια αδικαιολόγητη αναταραχή στη Δύση με Ευρωπαίους αξιωματούχους να καυτηριάζουν την απόφαση, παρά τις διαβεβαιώσεις της ελληνικής πλευράς, και με μεγάλες εφημερίδες, όπως η "Wall Street Journal" να μιλούν για "επίδειξη ανεξαρτησίας". Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για ένα οικονομικό και διπλωματικό μήνυμα πως η Ελλάδα θα έχει αυτοτελή διπλωματική πολιτική.
Το ταξίδι στόχο είχε να επιτύχει οικονομική ενίσχυση για τη χώρα μας μέσω της ενεργειακής συνεργασίας από τη δημιουργία ελληνικού αγωγού. Η κρίση στις ρωσοτουρκικές σχέσεις είναι επιβαρυντικός παράγοντας για τον αγωγό, ωστόσο οι ελληνορωσικές σχέσεις βγήκαν από το ψυγείο με το 2016 να έχει ονομαστεί Έτος Ελλάδας - Ρωσίας με κοινό πρόγραμμα δράσεων.
Κίνα: "Ο μεγάλος εταίρος"
Στην Κίνα βρέθηκαν στα τέλη Μαρτίου οι Κοτζιάς και Δραγασάκης για να προωθήσουν την επέκταση της συνεργασίας των δύο χωρών σε ποικίλους τομείς, με στόχο την αύξηση των επενδύσεων και των εξαγωγών. Ειδικοί εκτιμούν πως "έπεται και συνέχεια" σε ό,τι αφορά τις κινέζικες επενδύσεις στη χώρα μας, ενώ δεν αποκλείεται να δούμε και πρωθυπουργικό ταξίδι στο Πεκίνο.
Μέση Ανατολή: Eνεργειακός πόλος
Στόχος του ανοίγματος και των τριμερών επαφών (Ελλάδα - Κύπρος - Ισραήλ και Ελλάδα - Κύπρος - Αίγυπτος) είναι να γίνει η χώρα μας "ενεργειακό κέντρο", αναβαθμίζοντας τις γεωπολιτικές και γεωοικονομικές δυνατότητές της. Η συνυπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών της 9ης Δεκεμβρίου ανάμεσα σε Ελλάδα, Κύπρο και Αίγυπτο αποτελεί κρίσιμο σταθμό προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς στο θέμα των Αποκλειστικών Ζωνών γίνεται αναφορά στην ανάγκη επιτάχυνσης των διαπραγματεύσεων με αφορμή τις ενεργειακές εξελίξεις (ανακάλυψη του κοιτάσματος "Ζohr" στην αιγυπτιακή ΑΟΖ).
Στο πλαίσιο της ενεργειακής διπλωματίας εντάσσονται τόσο η επίσκεψη Κέρι στην Αθήνα στις αρχές του μήνα όσο και οι επαφές του αρμόδιου υπουργού Πάνου Σκουρλέτη σε Μόσχα και Σόφια. Σημειώνεται πως οι ΗΠΑ προωθούν την πώληση σχιστολιθικού αερίου στην χώρα μας. Όλα τα βλέμματα, μετά και το ταξίδι Τσίπρα τον Νοέμβριο στην Ιερουσαλήμ είναι στην τριμερή σύνοδο Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ στη Λευκωσία στις 28 Ιανουαρίου, ενώ μία ημέρα νωρίτερα ο πρωθυπουργός θα βρεθεί στην Ιερουσαλήμ.
"Προσβλέπουμε σε τροφοδοσία των σταθμών και αγωγών από το Ιράν, το Αζερμπαϊτζάν, την Ανατολική Μεσόγειο, το Ιράκ και τις κουρδικές περιοχές, τη Ρωσία και τις ΗΠΑ. Και όχι μόνο. Η ενεργητική εξωτερική πολυδιάστατη πολιτική μας εκφράζεται και στο πεδίο της ενεργειακής διπλωματίας" ανέφερε ο ΥΠΕΞ στην "Α".
Με βάση τα ενεργειακά δεδομένα στην περιοχή η συνεργασία θα αποτελέσει στρατηγικό πυλώνα για την Ευρώπη και τη Δύση στο μέλλον, αφού η ενεργειακή συνεργασία θα δημιουργήσει νέους δρόμους και για τη μεταφορά αλλά και για την κατανομή αερίου.
Σταθερή αδελφική σχέση με Παλαιστίνη
"Το ψήφισμα της Βουλής για την Παλαιστίνη αποτελεί ιστορικό βήμα και με ιδιαίτερο συμβολισμό" για τον αγώνα του παλαιστινιακού λαού είπε ο Αλ. Τσίπρας σστην πανηγυρική συνεδρίαση της Βουλής παρόντος του Παλαιστίνιου προέδρου Μαχμούτ Αμπάς στις 22 Δεκεμβρίου. Ο Παλαιστίνιος πρόεδρος αναφέρθηκε θετικά και στη συνεργασία Ελλάδας - Ισραήλ, εκφράζοντας την ευχή και τη βεβαιότητα για τον σημαντικό πολιτικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η χώρα μας μεταξύ των δύο πλευρών. Η θέση της κυβέρνησης για ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος στα σύνορα του '67 εκφράστηκε και από τον πρωθυπουργό κατά την επίσκεψή του στη Ραμάλα τον Νοέμβριο.
Κλειδί το Ιράν
Τον Νοέμβριο ο Έλληνας ΥΠΕΞ βρέθηκε στην Τεχεράνη, η οποία ισχυροποιεί σταθερά τον ρόλο της στις διεθνείς εξελίξεις μετά και τη συμφωνία για τα πυρηνικά. Το Ιράν είναι "χώρα κλειδί" στην περιοχή και η χώρα μας διάλεξε καλό "timing", καθώς πολλές χώρες της Μεσογείου αναπτύσσουν παρόμοια ατζέντα εν όψει και της προώθησης της άρσης των κυρώσεων στην Τεχεράνη από την Ε.Ε.
Αισιοδοξία για το Κυπριακό
Για πρώτη φορά μετά τη συντριπτική ήττα του Σχεδίου Ανάν στα δύο δημοψηφίσματα το 2004, η επίλυση του Κυπριακού φαίνεται να "είναι κοντά", όπως είπε ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Τζον Κέρι, ενώ και η κυπριακή ηγεσία εμφανίζεται αισιόδοξη, με εμβρυουλκό τις πολυμερείς και τεμνόμενες συνεργασίες για το ενεργειακό στην περιοχή. Καθοριστικός παράγοντας και η εκλογή Ακιντζί στο τιμόνι της τουρκοκυπριακής κοινότητας. Η Ελλάδα στηρίζει πάγια τις αποφάσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας, τονίζοντας ωστόσο πως υπάρχουν "κόκκινες γραμμές", όπως τα στρατεύματα κατοχής και οι εγγυήσεις. "Ασφαλώς δεν θα επιτρέψουμε επιβολή από τα έξω άκαιρων χρονοδιαγραμμάτων ή κακών λύσεων" επισημαίνει η Αθήνα.
Στη γειτονιά μας
Οι δίαυλοι επικοινωνίας με τη γειτονική Τουρκία είναι πλέον πολλοί, καθιστώντας την κατάσταση ελεγχόμενη. Η συζήτηση για το προσφυγικό είναι σε εξέλιξη, τα ΜΟΕ επίσης. Στα τέλη Ιανουαρίου, οπότε και θα πραγματοποιηθεί το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, θα είναι πιο καθαρή η εικόνα. Μάλιστα δεν αποκλείεται και νέο ταξίδι Τσίπρα στη γείτονα.
"Να ξαναβρούμε έναν τρόπο να φτιάξουμε έναν εσωτερικό βαλκανικό χώρο, ώστε να οικοδομηθεί η Περιφέρεια των Βαλκανίων" είχε πει στη διάρκεια του ΕΣΕΠ κατά το οποίο ενημέρωνε για την περιοδεία του το καλοκαίρι στις χώρες των Βαλκανίων ο Ν. Κοτζιάς. Ωστόσο, τα "υπαρξιακά" εσωτερικά προβλήματα των βαλκανικών χωρών σε μεγάλο βαθμό "μπλοκάρουν" το άνοιγμα Κοτζιά. Ενδεικτική είναι η έξαρση του εθνικισμού στην Αλβανία και του αλυτρωτισμού στην ΠΓΔΜ με τη μεν Αλβανία να ζητά διαπραγμάτευση για την υφαλοκρηπίδα από μηδενική βάση, ενώ υπάρχει η συμφωνία του 2009, και την ΠΓΔΜ να υψώνει από τη μία φράχτες και από την άλλη να εμφανίζει αδιαλλαξία στο ονοματολογικό την ώρα που η ελληνική πλευρά άοκνα προσπαθεί να λειτουργήσουν τα ΜΟΕ. Σημειώνεται πως η Ελλάδα τήρησε στάση αποχής για την ένταξη του Κοσόβου στην Ε.Ε. Οι σχέσεις της χώρας μας με Βουλγαρία και Ρουμανία είναι καλές, ενώ στα σκαριά φαίνεται να είναι και τριμερής Ελλάδας, Βουλγαρίας, Τουρκίας.
