Βρυξέλλες. Του Γιώργου Δαράτου
Η ευρωπαϊκή δημοσιονομική σχιζοφρένεια εξυγίανσης των οικονομιών, με αποτέλεσμα ελαφρύτατα θετικούς, συχνά μηδενικούς, ακόμη και αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης (ύφεση), συνεχίζεται κατ' εντολήν της Γερμανίας και των συνεργατών της χωρών του κοινοτικού Βορρά.
Ήδη διαπιστώνουμε ότι οι διεθνείς επενδύσεις στην Ευρώπη των πρώτων 15 χωρών - μελών της κατέρρευσαν κατά 15% φέτος, σε σύγκριση με αυτές του 2007. Σύμφωνα με την έγκυρη δεξαμενή σκέψης των Βρυξελλών Bruegel, «λείπουν» από την Ευρώπη των 15 επενδυτικά κεφάλαια της τάξης των 260 δισ. ευρώ.
Μπροστά στη θεσμοθετημένη αδυναμία προσφυγής των Ευρωπαίων σε κρατικά κεφάλαια επινοήθηκε το λεγόμενο σχέδιο Γιούνκερ -από το όνομα του προέδρου της Κομισιόν-, για επενδύσεις στις χώρες - μέλη ύψους 315 δισ. ευρώ τα επόμενα χρόνια, ποσό σαφώς ανώτερο από αυτό που είχε πετύχει ο πρόεδρος της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ όταν, το καλοκαίρι του 2012, είχε καταφέρει να αποσπάσει τη συναίνεση του Βερολίνου για το περίφημο «Σύμφωνο για την Ανάπτυξη», ύψους 130 δισ. ευρώ.
Την ίδια περίοδο ο Ομπάμα, με το δικό του σχέδιο ανάκαμψης της αμερικανικής οικονομίας, πρόσφερε επενδύσεις ύψους σχεδόν 1.000 δισ. ευρώ (7% του αμερικανικού ΑΕΠ, έναντι 2,4% του ευρωκοινοτικού ΑΕΠ).
Παράξενοι... πολλαπλασιασμοί
Αλλά το σχέδιο Γιούνκερ των 300 δισ. ευρώ προβλέπει, δυστυχώς, μόλις 20 δισ. ευρώ από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και με τη βοήθεια διαφόρων αμφισβητούμενων μοχλευτικών τρόπων και μεθόδων ελπίζει ότι κάθε ένα (1) κοινοτικό ευρώ, μοχλευόμενο, θα αποφέρει... 15 ευρώ ιδιωτικού χρήματος. Σχέδιο το οποίο πολλοί χαρακτήρισαν υπεραισιόδοξο και ακόμη περισσότεροι υπερ-ανεύθυνο.
Εδώ καταντήσαμε να βρισκόμαστε δυόμισι χρόνια μετά το ξεψυχισμένο «Σύμφωνο για την Ανάπτυξη» (130 δισ.) του προέδρου Ολάντ και τις τρομερές αμφιβολίες για το πακέτο Γιούνκερ για την περίοδο 2014-2020, που, με τη βοήθεια και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ), καλείται να διορθώσει τις υφεσιακές παρενέργειες των εθνικών προγραμμάτων λιτότητας των χωρών - μελών, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας.
Έτσι οι ευρωπαϊκοί λαοί, αλλά και ο ελληνικός, βιώνουν αυτή την προσχιζοφρενική κατάσταση από τη μια να επιβάλλουν δημοσιονομική εξυγίανση, δηλαδή λιτότητα, και από την άλλη, μη θέλοντας κρατικές ανακαμψιακές επενδυτικές χρηματοδοτήσεις, καταφεύγουν σε επενδυτικά φαντάσματα χωρίς μέλλον.
Η πρόταση Τζόναθαν Χιλ
Μέσα σε αυτό το κλίμα αδυναμίας αναθέρμανσης των οικονομιών μας εμφανίστηκε ένας νέος σωτήρας: ο Βρετανός, πρώην λομπίστας στο City του Λονδίνου, Τζόναθαν Χιλ, επίτροπος στην Κομισιόν του Ζ.Κλ. Γιούνκερ, αρμόδιος για «τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες». Ύστερα από ένα χρόνο σιωπής, ο Τζ. Χιλ δημοσίευσε πριν από λίγες ημέρες το δικό του (και της Κομισιόν) «σχέδιο δράσης» για τη σύσταση ενιαίας αγοράς κεφαλαίων σε επίπεδο των 28 κοινοτικών χωρών.
Στόχος του, λέει, είναι να κινητοποιήσει τις χρηματοπιστωτικές αγορές να βοηθήσουν τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις με «άλλους τύπους» επενδυτικών δράσεων, συμπληρωματικών των κλασικών τραπεζικών δανείων, προκειμένου να συμπληρωθεί το βραχυπρόθεσμο επενδυτικό πακέτο Γιούνκερ των 315 δισ. ευρώ για την υλοποίηση μεγάλων προγραμμάτων σε έργα υποδομών, με τη χρηματοδότηση, με ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο, των αναγκών για τις επενδυτικές - αναπτυξιακές ανάγκες των επιχειρήσεων.
Το σχέδιο - πρόταση Χιλ προτείνει να επανέλθει η Ευρώπη εκ νέου στην τεχνική δημιουργίας δομημένων ομολόγων μέσω της «τιτλοποίησης» πάσης φύσεως χρεών ιδιωτών στις τράπεζες.
Σε τελευταία ανάλυση, αυτή η ιδέα μοιράζει το ρίσκο από συχνά ακάλυπτα ιδιωτικά χρέη που έχουν στην κατοχή τους οι τράπεζες, τα οποία «αδειάζουν», υπό μορφή δομημένων ομολόγων, στις αγορές. Υπενθυμίζεται ότι αυτό το κόλπο δανείων με τοξικά παράγωγα είχε συμβάλει τα μέγιστα στη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 στις ΗΠΑ, που, στη συνέχεια, εξαπλώθηκε και στην Ευρώπη.
Ο Τζόναθαν Χιλ υποστηρίζει ότι αυτή τη φορά τα νέα δομημένα ομόλογα της Ευρώπης δεν θα πάσχουν, ως προς τη σύνθεσή τους, από την αδιαφάνεια των προηγούμενων, αμερικανικών κυρίως, γιατί θα είναι πιο απλά, δεν θα μπλέκουν λ.χ. στη σύνθεσή τους τμήματα από άσχετα μεταξύ τους χρέη από διαφορετικού τύπου δάνεια, όπως π.χ. μία φέτα από δάνειο αγοράς ακινήτου με μία φέτα από δάνειο αγοράς αυτοκινήτου κ.λπ.
Με αυτόν τον τρόπο ο Τζ. Χιλ ελπίζει ότι θα καταστεί δυνατόν να πέσουν στη διψασμένη για χρήμα αγορά κάπου 100 δισ. ευρώ, όταν πριν από την κρίση του 2008 αυτού του τύπου τα θολά ομόλογα έφθαναν τα 600 δισ. ευρώ.
Στοπ στα ασφάλιστρα - στοιχήματα
Παράλληλα, λέει η πρόταση του Βρετανού κομισάριου, δεν θα επιτραπεί η κυκλοφορία των καταστροφικών για την οικονομία CDS (Credit Default Swaps), των περίφημων ασφαλίστρων κινδύνου που πληρώνουν στον κάτοχό τους, αν κάποιος δεν μπορεί να καταβάλει τις πληρωμές που είχε δεσμευθεί να καταβάλει, λ.χ. ένας ιδιώτης δε μπορεί να αποπληρώσει το στεγαστικό του δάνειο.
Τα CDS είναι, στην πραγματικότητα, μια μορφή στοιχήματος που μπορεί να το παίξει κανείς αγοράζοντάς το με την ελπίδα ότι αυτός στον οποίο αναφέρεται το CDS δεν θα είναι σε θέση να ξεπληρώσει τις οφειλές του, όπως π.χ. η αδυναμία της Ελλάδας να εξοφλήσει εμπρόθεσμα ένα δάνειό της που λήγει και οδεύει προς την πτώχευση. Μια μορφή, δηλαδή, ασφαλίστρου, μεταξύ άλλων και των κρατικών (και ελληνικών) ομολόγων που το κράτος δεν θα μπορεί να εξοφλήσει, έστω κι αν ο κάτοχος του CDS δεν έχει στην κατοχή του ούτε ένα ελληνικό ομόλογο.
Ποιος πιστεύει τις προτάσεις του Τζόναθαν Χιλ; Αν εξαιρέσουμε τους γνωστούς νεοφιλελεύθερους χρηματοπιστωτικούς κύκλους και τις κυβερνήσεις που τους στηρίζουν, όλοι οι άλλοι σοβαροί παρατηρητές τάσσονται εναντίον. Για τη μεγάλη και έγκυρη ΜΚΟ "Finance Watch" οι προτάσεις του κ. Χιλ δεν πρόκειται να συμβάλουν σε μια βιώσιμη ανάπτυξη που θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας ούτε θα στηρίξουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δεν θα συμβάλουν στην προστασία των οικονομιών μας από εξωτερικά σοκ.
Αυτές που θα ωφεληθούν περισσότερο από την κομπίνα θα είναι, για μία ακόμη φορά, οι λεγόμενες συστημικές τράπεζες, οι οποίες, ακριβώς επειδή είναι συστημικές, καμιά κυβέρνηση -ούτε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα- δεν θα τις αφήσει ποτέ να πτωχεύσουν. Αυτές, λοιπόν, οι τράπεζες που θα εκδώσουν τα νέα δομημένα ομόλογα, γεμισμένα με τα χρέη των πελατών τους, θα είναι οι μόνες ουσιαστικά κερδισμένες από το σχέδιο του Τζόναθαν Χιλ.
Πολέμιοι και υποστηρικτές
«Η (υπό σύσταση) Ένωση των (ευρωπαϊκών) χρηματοπιστωτικών αγορών αναζωπυρώνει τις τάσεις που επικρατούσαν πριν από την κρίση (2008), χωρίς όμως την εξαγωγή των αναγκαίων συμπερασμάτων από αυτήν» καταγγέλουν οργανώσεις της, λεγόμενης, κοινωνίας των πολιτών (μεταξύ άλλων και η Attac, η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Εργατικών Συνδικάτων, το Ινστιτούτο Veblen κ.ά.).
Ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες θεωρούν ότι οι εγγυήσεις ασφάλειας των νέων δομημένων ομολόγων που προτείνει η Κομισιόν είναι καλοδεχούμενες, αλλά κάθε άλλο παρά φιλόδοξες για τη ριζική και εκ βάθρων παρεμπόδιση μιας πιθανότατης δημιουργίας συστημικών ρίσκων (κινδύνων) από την εισαγωγή τους στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, κάτι που συνέβη ήδη το 2008.
Έμμεσα οι Σοσιαλδημοκράτες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παραδέχονται ότι υπάρχει και ο κίνδυνος μετατροπής αυτής της νέας Ευρωπαϊκής Ένωσης των χρηματοπιστωτικών αγορών σε εργαλείο που θα διευκολύνει την απορρύθμιση του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού τομέα και υπόσχονται ότι θα αντισταθούν (σ.σ.: εκ των υστέρων, όμως) σε κάθε τέτοιο ενδεχόμενο.
Τον κίνδυνο της χρηματοπιστωτικής απορρύθμισης φοβούνται και οι Ευρωπαίοι Οικολόγοι - Πράσινοι κατηγορώντας τον επίτροπο Τζόναθαν Χιλ ότι στο σχέδιο των προτάσεών του δεν υπάρχει ίχνος μεθόδων και τρόπων ελέγχου της λειτουργίας των χρηματαγορών μέσα στην Ένωση.
Δεν μας εκπλήσσει, τέλος, το γεγονός ότι η «Business Europe», μέλη της οποίας είναι οι σύνδεσμοι βιομηχανιών και επιχειρήσεων της κοινοτικής Ευρώπης, μεταξύ τους δε και ο ημέτερος ΣΕΒ, υποστηρίζει θερμότατα το σχέδιο του Τζ. Χιλ, όπως και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, καθώς και η Κεντρική Τράπεζα της Αγγλίας. Θεσμοί των οποίων τις θέσεις και τις απόψεις έχουν πληρώσει πανάκριβα, τα τελευταία χρόνια, οι Έλληνες και οι άλλοι Ευρωπαίοι πολίτες.
