ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ. (Γ. ΔΑΡΑΤΟΣ)
Επιβεβαιώνει ο γνωστός Αμερικανός οικονομολόγος Τζέιμς Γκαλμπρέιθ την επί ένα εξάμηνο μυστική συνεργασία του με τον φίλο του, πρώην υπουργό Οικονομικών Γιάνη Βαρουφάκη, για την εξεύρεση μιας λύσης είτε για μια άλλη μορφή συμβιβασμού με τους κοινοτικούς εταίρους της Ελλάδας είτε για τη σύνταξη ενός εναλλακτικού Σχεδίου Β (Plan B) εξόδου από το ευρώ σε περίπτωση ναυαγίου των ελληνοκοινοτικών διαπραγματεύσεων.
Ο Τζέιμς Γκαλμπρέιθ άφησε τα μαθήματά του στο πανεπιστήμιο του Όστιν στο Τέξας για να έρθει στην Ελλάδα και να εργαστεί σκληρά έξι ολόκληρους μήνες, από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Ιούλιο του 2015, μαζί με τον "φίλο" του Γ. Βαρουφάκη και μερικά ακόμη άτομα, προκειμένου να βρουν μια λύση συμβιβασμού με τους εταίρους - δανειστές της Ελλάδας ή ακόμη να ετοιμάσουν, μέσα σε απόλυτη μυστικότητα, ένα σχέδιο εξόδου της χώρας από το ευρώ.
Ο κ. Γκαλμπρέιθ διηγήθηκε όλο το παρασκήνιο αυτής της απίστευτης ιστορίας στη συνάντηση που είχε στις 16 Οκτωβρίου με Γάλλους οικονομολόγους στο Ινστιτούτο Βεμπλέν.
Τελικά τίποτε δεν έγινε όπως είχε προβλεφθεί. Δεν ήταν μεγάλη αφέλεια εκ μέρους τους να υποβαθμίσουν τόσο πολύ τον συσχετισμό των ενδοευρωπαϊκών δυνάμεων;
"Από την αρχή", απάντησε στους Γάλλους συναδέλφους του ο κ. Γκαλμπρέιθ, "δεν τρέφαμε καμία αυταπάτη. Γνωρίζαμε πως, αν δεν πετυχαίναμε γρήγορα ένα θετικό αποτέλεσμα, η κατάσταση θα γινόταν ολοένα και πιο δύσκολη. Το ελληνικό κράτος δεν είχε πλέον παρά 3,5 δισ. ευρώ αποθέματα». "Πολύ γρήγορα", λέει ο ίδιος, "φάνηκε ότι δεν είχαμε τίποτε να περιμένουμε από τους υπουργούς Οικονομικών και τις συνεδριάσεις του Eurogroup. Επρόκειτο για ασήμαντα ανθρωπάκια, συντηρητικούς". Ήταν άνθρωποι πιασμένοι, όπως έλεγαν οι ίδιοι, είτε στα δίκτυα των επικείμενων εκλογών στις χώρες τους (Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία) είτε στις ιδεολογικές τους αγκυλώσεις (Σλοβακία, Λιθουανία, Φινλανδία).
«Τι μπορούσαμε να κάνουμε για να βελτιώσουμε την κατάσταση στην Ελλάδα; Αυτό ούτε που τους ενδιέφερε. Οι διαβουλεύσεις διεξάγονταν μέσα σε κενό. Έπρεπε να αλλάξουμε επίπεδο (διαπραγμάτευσης), να επικεντρωθούμε στη Γερμανίδα καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ και να πετύχουμε μια πολιτική απόφαση με τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Ομπάμα, πράγματι, τηλεφώνησε στη Μέρκελ. Αλλά η πολιτική απόφαση που τόσο περιμέναμε δεν ήρθε ποτέ».
Τα capital controls
"Αλλά για ποιο λόγο", επέμειναν πολλοί Γάλλοι οικονομολόγοι κατά τη διάρκεια της συζήτησης, "δεν πήρατε από την πρώτη ημέρα της ανάληψης της εξουσίας την απόφαση για έλεγχο των κεφαλαίων (capital controls) προκειμένου να δημιουργήσετε έναν ευνοϊκό για εσάς συσχετισμό δυνάμεων δίνοντας μια πραγματική δυνατότητα σε μια πιθανή εφαρμογή ενός Plan B (σ.σ.: εξόδου από το ευρώ);". Υπήρχε ένας πολιτικός λόγος για να μην το κάνουμε, απάντησε ο κ. Γκαλμπρέιθ. Ο Αλέξης Τσίπρας θεωρούσε ότι ένα τέτοιο πρώτο βήμα θα οδηγούσε αναπότρεπτα στην έξοδο από το ευρώ. Και ακόμη φοβόμασταν τη λαϊκή αντίδραση. Κάναμε λάθος. Ο λαός ήταν έτοιμος, όπως το διαπιστώσαμε τη στιγμή του κλεισίματος των τραπεζών και την επιβολή των capital controls στα τέλη Ιουνίου. Οι Έλληνες είχαν πάρει τα μέτρα τους».
Ο φίλος του Γ. Βαρουφάκη προβλέπει ότι θα υπάρξει "επόμενη φορά"...
Έχοντας επιφορτιστεί να συνεργαστεί με τέσσερα - πέντε άτομα για την επεξεργασία του Plan B, ο Τζέιμς Γκαλμπρέιθ διηγείται πόσο αυτό ήταν δύσκολο και πολύπλοκο. Έπρεπε οι συναντήσεις τους να γίνονται με απόλυτη μυστικότητα, χωρίς καμία βοήθεια από τον κρατικό μηχανισμό και την Κεντρική Τράπεζα της Ελλάδος, για να μην διαρρεύσει τίποτε προς τα έξω. «Δεν μπορούσαμε να συζητήσουμε δημόσια. Τα ρίσκα αποσταθεροποίησης ήταν πολύ μεγάλα». Πολύ γρήγορα τα μέλη της ομάδας βρέθηκαν να προσπαθούν να υπολογίσουν μόνα τους, χωρίς επίσημα στοιχεία στη διάθεσή τους, προσπαθώντας να δώσουν συγκεκριμένες απαντήσεις σε πολύ συγκεκριμένα υλικά προβλήματα. Σε περίπτωση εξόδου από το ευρώ η Ελλάδα θα έχει αρκετό πετρέλαιο; Τα νοσοκομεία θα έχουν επαρκείς ποσότητες ινσουλίνης; Τι πρέπει να κάνουμε με τους συνταξιούχους που αποσύρουν ολόκληρη τη σύνταξή τους τις πρώτες ημέρες κάθε μήνα; Το νομισματικό πρόβλημα, τα μέσα, δηλαδή, για τη διασφάλιση της ρευστότητας στην οικονομία, βρισκόταν στο επίκεντρο του προβληματισμού τους. Χωρίς αυτόνομη κεντρική τράπεζα, χωρίς συναλλαγματικά αποθέματα, χωρίς ανεξάρτητο νόμισμα, το πρόβλημα μεταβαλλόταν σε μια άλυτη σπαζοκεφαλιά.
«Αν υπήρχε μια δυνατότητα εξόδου από το ευρώ αποφασισμένη με συναινετικό τρόπο, αν οι χώρες είχαν το δικαίωμα να ζητήσουν και να πάρουν εξαίρεση με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τότε το εγχείρημα θα μπορούσε να περπατήσει».
"Τον περασμένο Μάιο", διηγείται ο Τζ. Γκαλμπρέιθ, "συζητήθηκε η δυνατότητα να γίνει ένα διάβημα στον Γερμανό υπουργό Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε για να συζητηθούν οι διαδικασίες μιας νομισματικής αλλαγής". Αλλά ο Αλέξης Τσίπρας είπε όχι. "Φοβόταν μήπως μια τέτοια κίνηση διέρρεε. Εξάλλου στο περιβάλλον του ήσαν απόλυτα πεπεισμένοι, από την αρχή, πως κάτι τέτοιο είναι αδύνατον".
Κατά τη γνώμη του κ. Γκαλμπρέιθ «ήμασταν υπερβολικοί ως προς τις δυσκολίες εξόδου από το ευρώ. Σήμερα πιστεύω ότι θα μπορούσαμε να διατηρήσουμε ένα σύστημα πληρωμών χωρίς μεγάλες αλλαγές. Το αποδεικνύουν τα capital controls, που λειτουργούν. Για την επόμενη φορά έχουμε πλέον μάθει τι ακριβώς θα πρέπει να κάνουμε» καταλήγει ο ίδιος. Γιατί θα υπάρξει «επόμενη φορά», ο κ. Γκαλμπρέιθ είναι πεπεισμένος γι' αυτό, είτε πρόκειται για την Ιρλανδία, είτε για την Πορτογαλία, είτε για την Ελλάδα, είτε για κάποια άλλη κοινοτική χώρα.
"Ήμουν πολύ προσκολλημένος στο ευρωπαϊκό σχέδιο. Σήμερα είμαι πολύ λιγότερο. Ένα σύστημα που δεν αποδέχεται τον διάλογο, που είναι κατηγορηματικά αντίθετο σε κάθε κυβέρνηση της Αριστεράς, που είναι κατηγορηματικά δεσμευμένο να δράσει για την αποσταθεροποίηση αυτών των (σ.σ.: αριστερών) κυβερνήσεων, δεν είναι δυνατόν να συνεχισθεί. Τι μπορεί να είναι μια Ευρώπη που έχει στο πρόγραμμά της να κόβει τις συντάξεις των πιο ευάλωτων, να μηδενίζει το συνδικαλιστικό κίνημα και να απορρυθμίζει τελείως την αγορά εργασίας;" αναρωτιέται ο ίδιος πριν προβλέψει ότι «την επόμενη φορά που θα εκλεγεί μια κυβέρνηση της Αριστεράς, θα εμφανιστεί από την αρχή με ένα Plan B στην τσέπη της».
Απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικές με το δημοψήφισμα του Ιουλίου, ο Τζ. Γκαλμπρέιθ επιβεβαιώνει τον φίλο του κ. Βαρουφάκη ότι ο ΣΥΡΙΖΑ περίμενε να το χάσει. "Πίστευαν ότι το Ναι θα κέρδιζε, για να μην πω ότι το ήλπιζαν" λέει. Το Όχι κέρδισε και ακολούθησε, μια εβδομάδα αργότερα, η «συνθηκολόγηση», όπως τη χαρακτήρισε ο ίδιος, και ένα νέο πρόγραμμα λιτότητας.
Για τον Τζέιμς Γκαλμπρέιθ αυτό το νέο σχέδιο λιτότητας είναι ήδη καταδικασμένο σε αποτυχία. Ακόμη κι αν η αύξηση των φόρων επιτρέψει για μερικούς μήνες να αυξηθούν τα έσοδα του κράτους. Κατά την άποψή του, τα μέτρα των οποίων την εφαρμογή απαιτούν οι δανειστές θα οδηγήσουν κατ' αυτόν σε νέα μείωση της οικονομικής δραστηριότητας και νέα ύφεση.
