ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΥΣΑΞΙΔΗ*
Διεθνώς η ιθαγένεια ρυθμίζεται με δύο αρχές: του αίματος ή του εδάφους. Στην πρώτη περίπτωση η ιθαγένεια ή η υπηκοότητα, αφού πρόκειται για το ίδιο πράγμα,i είναι ουσία και αφορά αποκλειστικά ομοεθνείς. Στη δεύτερη προσλαμβάνεται ως κατάσταση και αφορά συμπολίτες.
Στην απόπειρα του 2010 η Ελλάδα να υιοθετήσει την αρχή του εδάφους, ο Νόμος 3838/2010 (Νόμος Ραγκούση) βρέθηκε στο επίκεντρο του δημόσιου λόγου και συνάντησε ισχυρή αντίσταση και παθιασμένη αντιπαράθεση. Το κλίμα δεν είναι ίδιο για το νομοσχέδιο της κυρίας Χριστοδουλοπούλου, που είχε εισέλθει στις 24 Ιουνίου προς συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής και τελικά χθες εγκρίθηκε επί της Αρχής με 172 θετικές ψήφους.
Πολλές οι αιτίες της διαφορετικής αντιμετώπισης. Σημαντική η εξάντληση του δημόσιου λόγου και του ενδιαφέροντος των πολιτών στα ζητήματα της οικονομίας. Γεγονός επίσης είναι πως ο νόμος Ραγκούση, ακόμα και αν τελικά δεν εφαρμόστηκε, εξοικείωσε μέρος της ελληνικής κοινωνίας με το ενδεχόμενο σχετικής νομοθετικής τροποποίησης.
Τέλος, οι διατάξεις του τωρινού νομοσχεδίου είναι λιγότερο τολμηρές από εκείνες του νόμου Ραγκούση, καθώς καθίσταται αδύνατη η απόκτηση ιθαγένειας από τη γέννηση και απουσιάζει κάποια ειδική μεταβατική πρόβλεψη για τους απαιτούμενους τίτλους διαμονής, ώστε να ευεργετείται ο ελάχιστος αριθμός των μεταναστών, που επί πενταετία κατόρθωναν να παραμένουν νόμιμα στη χώρα.
Αυτή η υπαναχώρηση σε συντηρητικότερες θέσεις από εκείνες του 2010 εξηγείται από την ανάγκη να σημειωθεί, επιτέλους, πρόοδος στο ζήτημα της απόκτησης ιθαγένειας από ανθρώπους που εδώ και χρόνια αποτελούν κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας ή, ακόμα, γεννήθηκαν εδώ. Αυτή η πρόοδος δεν έπρεπε να εμποδιστεί από το Συμβούλιο της Επικρατείας, που έκρινε το νόμο Ραγκούση αντισυνταγματικό, και γι'αυτό οι όποιες ανιχνεύσιμες υποδείξεις του ΣτΕ ελήφθησαν υπόψη στο νομοσχέδιο. Ήταν επίσης απαραίτητο, προς επηρεασμό του ΣτΕ, ο νόμος να περάσει από το Κοινοβούλιο με τη μέγιστη δυνατή συναίνεση και είναι και αυτός ένας λόγος που το νομοσχέδιο χάνει σε τόλμη.
Η Νέα Δημοκρατία έκανε αυτό που αντιλαμβάνεται ως αντιπολιτευτικό της καθήκον. Οι ΑΝ.ΕΛΛ. όμως, ο μικρός εταίρος του κυβερνητικού συνασπισμού, όφειλαν να κάνουν ό,τι τους υπέδειξε στην επιμνημόσυνη δέηση του Γεωργίου Καραϊσκάκη στο Παλαιό Φάληρο στις 14 Ιουνίου ο υφυπουργός Επικρατείας, Τέρενς Κουίκ, πως είναι δηλαδή «αναπόφευκτο [...] να έχεις ως μπούσουλα, ως παράδειγμα, πρωταγωνιστές των χρυσών σελίδων της ελληνικής ιστορίας».
Μερικοί από τους σημαντικότερους πρωταγωνιστές των χρυσών σελίδων της νεοελληνικής ιστορίας, βρέθηκαν στην Επίδαυρο τον Ιανουάριο του 1822, στο Άστρος τον Απρίλιο του 1823 και στην Τροιζήνα τον Μάιο του 1827, όπου συνέταξαν τα γνωστά ως Συντάγματα της Επανάστασης. Τα Συντάγματα της Επανάστασης ρητά αναγνωρίζουν σε όσους έρθουν από το εξωτερικό το δικαίωμα απόκτησης της ελληνικής ιθαγένειας, με μοναδικές προϋποθέσεις την τριετή ή πενταετή παραμονή στη χώρα, την απουσία καταδίκης και την απόκτηση ακίνητης περιουσίας. Διακόσια χρόνια πριν και σε συνθήκες εθνικιστικής έξαρσης, ο Έλληνας νομοθέτης υιοθετούσε την αρχή του εδάφους και μάλιστα με περιορισμένο προαπαιτούμενο χρόνο παραμονής στη χώρα, χωρίς αναφορά στην εκπαίδευση.
Την αρχή του εδάφους για την απόδοση της ελληνικής ιθαγένειας οι ΑΝ.ΕΛΛ. τη δέχονται, αλλά μόνο περί ελληνοποιημένων μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος πληθυσμών. Με το πρώτο άρθρο του νομοσχεδίου Χριστοδουλοπούλου, στο οποίο διαφώνησαν, αποδίδεται ιθαγένεια στα ανήλικα (από το έκτο έτος) παιδιά μεταναστών πρώτης γενιάς, τα οποία γεννήθηκαν στην Ελλάδα.
Για τους ΑΝ.ΕΛΛ. αυτό δημιουργεί κίνδυνο για «γκετοποίηση απαίδευτων και αμαθών ανθρώπων». Επομένως, χρειάζεται κάποιος να ολοκληρώσει τον κύκλο υποχρεωτικής εκπαίδευσης, ώστε να μην γκετοποιηθεί απαίδευτος και αμαθής, ή για να εξασφαλιστεί όσο αποτελεσματικότερα η αντικατάσταση της γονικής εθνικής ταυτότητας από την ελληνική; Να μάθει την ελληνική γλώσσα και την ελληνική ιστορία; Να μάθει τον Καραϊσκάκη, που, παρεμπιπτόντως, δεν πήγε ποτέ σχολείο;
i http://www.hlhr.gr/index.php?MDL=pages&SiteID=731
* Ο Κωνσταντίνος Κουσαξίδης είναι υποψήφιος διδάκτωρ Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
