Του Τάσου Τρίκκα
Ελπίδα, ευφορία, ελπίδα. Το ελικοειδές ανοδικό κύκλωμα των εκλογών. Εδραίωση της ελπίδας, άνοιγμα προοπτικής. Ανάδυση δυνατοτήτων εγκλωβισμένων σε "απόκρυψη". Ο μαρξιστής φιλόσοφος της ελπίδας Ernst Bloch έγραψε: "Η πιο τραγική μορφή απώλειας είναι η απώλεια της ικανότητας να φανταζόμαστε ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά". Η εγγύτατη απειλή της μεγάλης αυτής απώλειας αποκρούστηκε από τη μεγάλη ωστική δύναμη της ελπίδας.
Τίποτε δεν έχει κριθεί ακόμη οριστικά. Είναι φανερό. Όμως ο μονόδρομος που κλείνει τους άλλους δρόμους -"there is no alternative"- δεν αφορά μόνο την οικονομία αλλά και τη σκέψη, που βγαίνει στο ξέφωτο. Η σκέψη -και η φαντασία- μπορούν να ψηλαφήσουν μια άλλη, διαφορετική πραγματικότητα, και να τη φέρουν πιο κοντά.
"Εψές είδα στον ύπνο μου/ ένα βαθύ ποτάμι/ θεός να μην το κάμει/ να γίνει αληθινό". Οι στίχοι είναι του Βιζυηνού. Δέος προκαλεί το βουερό ποτάμι της λαϊκής οργής (όχι η πολιτική καρικατούρα του), που είναι αληθινό. Οργής που μεταστοιχειώνεται σε βούληση αλλαγής και σε ανάκτηση από τις δυνάμεις της κοινωνικής και πολιτικής αντίστασης, της ιστορικής πρωτοβουλίας.
Δεν αποβλέπουν σε πολιτική ανάλυση οι γραμμές αυτές. Το πολύ-πολύ μπορούν να είναι μια προσπάθεια προσέγγισης της φαινομενολογίας του εκλογικού αποτελέσματος. Σ' αυτή τη φαινομενολογία αναδεικνύονται και προβάλλονται γεγονότα με ισχυρό συμβολισμό. Γεγονότα που σηματοδοτούν τη νέα πορεία, όπως το προσκύνημα του νέου πρωθυπουργού στον ιερό τόπο του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής. Δεν ήταν απλή απότιση φόρου τιμής στους εκτελεσμένους κομμουνιστές και τους άλλους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης. Ήταν πράξη νοηματοδότησης της κυβερνητικής αλλαγής: Η νέα κυβέρνηση είναι κυβέρνηση της Αριστεράς. Ξαναπιάνει το νήμα, υλοποιεί τη συνέχεια της παρουσίας της Αριστεράς, που ευαγγελίζεται τη νέα κοινωνία του μέλλοντος, αλλά αποτελεί συνάμα στη χώρα μας για πολλές δεκαετίες ισχυρή δύναμη κοινωνικής και εθνικής συνοχής, δύναμη του παρόντος. Η κυβέρνηση της Αριστεράς (η συμμετοχή ενός άλλου κόμματος δεν αλλάζει τον χαρακτήρα της) είναι ταυτόχρονα κυβέρνηση κοινωνικής και εθνικής σωτηρίας. Δεν υπάρχει καμία αντίφαση σ' αυτό.
Το έργο που έχει να επιτελέσει δεν μπορεί να τεμαχισθεί, ούτε να πραγματοποιηθεί σε "στάδια". Είναι μια ενιαία διαδικασία. Η εφαρμογή του προγράμματος της Θεσσαλονίκης για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης και η μεγάλη προσπάθεια για την αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους και για τη ρήξη του φαύλου κύκλου της λιτότητας, βρίσκονται στο επίκεντρο των καθηκόντων της κυβέρνησης της Αριστεράς, σύμφωνα με τη λαϊκή εντολή. Επείγουν, και μέσα στην πρώτη εβδομάδα η νέα κυβέρνηση έδειξε ότι αντιλαμβάνεται τον επείγοντα χαρακτήρα τους και πράττει ανάλογα, καθώς διαθέτει πολιτική βούληση, γνώση και σχέδιο. Η ενασχόληση με τα προβλήματα της συγκυρίας ωστόσο, όσο και αν αυτά είναι κρίσιμα και απαιτούν επιτακτικά λύση το ταχύτερο δυνατόν, δεν οριοθετούν τον ορίζοντα της κυβέρνησης της Αριστεράς. Δεν επήλθε το "τέλος της Ιστορίας", στο οποίο πίστεψε ο Φουκογιάμα.
Το πρόταγμα
Το ιστορικό γίγνεσθαι συνεχίζεται και δεν είναι στατικό. Δεν καθηλώνεται στη φάση της παντοδυναμίας των χρηματοπιστωτικών αγορών. Και ο καπιταλισμός δεν έχει εξασφαλίσει την αιωνιότητα. Η κοινωνική πάλη είναι παρούσα, όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά και στο ευρύτερο ευρωπαϊκό πεδίο. Οι "ταπεινοί και καταφρονημένοι" των υποτελών τάξεων αντιστέκονται και αντεπιτίθενται. Η συσσώρευση των δυνάμεων της αντίστασης στην εξοντωτική επιδρομή του μεγάλου κεφαλαίου και των θεσμικών πολιτικών μορφωμάτων που το υπηρετούν δημιουργεί τους όρους για ν' αλλάξει η "σημερινή κατάσταση πραγμάτων", κατά τη διατύπωση του Μαρξ. Που χωρίς να έχει έτοιμη τη συνταγή της αλλαγής, όπως θέλησαν να πιστέψουν οι δογματικοί ερμηνευτές του, επιδίωξε να στηρίξει στη διεισδυτική ανάλυση του καπιταλισμού το διαυγές, επιτακτικό πρόταγμα του κοινωνικού μετασχηματισμού. Το οποίο δεν μπορεί να περιμένει ένα "επόμενο στάδιο" για να παρουσιασθεί, αφού το σήμερα εγκυμονεί το αύριο.
Αυτό το πρόταγμα οφείλει να φέρει και να προβάλει τώρα στο προσκήνιο το κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Ο ρόλος του ΣΥΡΙΖΑ είναι πρωτίστως ρόλος στήριξης -και ελέγχου- του κυβερνητικού έργου. Δεν εξαντλείται όμως σ' αυτά. Διαχωρίζοντας τις δραστηριότητές του από τις κυβερνητικές δραστηριότητες -απαραίτητη προϋπόθεση για τον αποτελεσματικό έλεγχό τους- ο ΣΥΡΙΖΑ έχει χρέος να προχωρήσει στη διεκδίκηση της ηγεμονίας της Αριστεράς. Να διεξαγάγει σκληρή ιδεολογική πάλη εναντίον των αξιών του συστήματος - του ατομοκεντρισμού, και της ιδιοτέλειας που εκτρέφουν το "βόλεμα", του αδυσώπητου ανταγωνισμού, στον οποίο ενδημεί η διαφθορά και η διαπλοκή. Να καλλιεργήσει επίμονα και συστηματικά τις προσίδιες στην Αριστερά αξίες της προσφοράς, της αλληλεγγύης, της αλληλοβοήθειας και της συλλογικότητας. Η μεγάλη συμβολή της κάλπης -η λαϊκή ετυμηγορία- χρειάζεται να συμπληρωθεί με τη μεγάλη συμβολή της "πλατείας" -την ενεργό, συνεχή παρέμβαση των λαϊκών μαζών, που θα είναι επί ποδός, θα απομακρυνθούν από τη "λογική της ανάθεσης", θα επαγρυπνούν και θα μετατοπίζουν με την κινητοποίησή τους το κέντρο βάρους του συσχετισμού δυνάμεων. Στον ρόλο του ΣΥΡΙΖΑ ανήκει η οργάνωση της λαϊκής παρέμβασης, χωρίς την οποία διακυβεύεται η επιτυχία της αριστερής κυβέρνησης. Όπως επίσης στον ρόλο του ΣΥΡΙΖΑ περιλαμβάνεται η προετοιμασία, με τις επεξεργασίες και τις προτάσεις του, της συνέχειας του κυβερνητικού έργου με τις διαρθρωτικές αλλαγές που θα ακολουθήσουν.
Το συμβάν
Η αιφνίδια μεταβολή του πολιτικού σκηνικού ενδέχεται να είναι το "Συμβάν" του Alain Badiou, όπως επισημαίνει ο καθηγητής -και βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ- Κωνσταντίνος Τσουκαλάς. Δεν χρειάζεται να αποδεχθεί κανείς το σύνολο του θεωρητικού συστήματος του Badiou για να συμφωνήσει. Το "Συμβάν" κατά τον Badiou "προ-άγεται στη σκηνή της έλευσής του ως indecibable: ανεπίκριτο, αναποφάνσιμο, "απροδιοριστογενές" (Δημ. Βεργέτης). Μπορεί να προκαλεί διαφωνίες η ανιστορική (και όχι μόνον) υφή αυτής της θεωρητικής σύλληψης, που "αποκλείει την εκπροσώπηση" και βασίζει την πολιτική "καθ' ολοκληρίαν στην πίστη στο συμβάν", το οποίο είναι "προϊόν ερμηνείας" μέσω γεγονότων που αναδεικνύουν το ότι "υπάρχει κάτι της τάξης του Δύο". Η λογική του μονόδρομου, που διαρρηγνύεται με το εκλογικό αποτέλεσμα, εγχαράσσεται στο "καθεστώς του Ενός". Το Συμβάν, η κατάργησή της λογικής αυτής θα μπορούσε να πει κανείς ότι εντάσσεται στην "τάξη των Δύο", καθώς "ανοίγει τις δυνατότητες δυνατοτήτων" και "απαλλάσσει από το βρόχο των αυτοματισμών, της αυτόματης αναπαραγωγής ενός συστήματος ιδεών και, κυρίως ενός συστήματος εξουσίας και σε κάνει να πιστεύεις ότι είναι δυνατό να τεθούν νέα θέματα, να ξαναγυρίσουμε σε μια εποχή όπου το συλλογικό γίγνεσθαι δεν είναι προδιαγεγραμμένο στις μεγάλες γραμμές. "Αυτό για μένα συνοψίζει την ελπίδα", τονίζει ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς. Και πάλι η ελπίδα, με την αναφορά στην οποία αρχίζει το παρών σημείωμα.
"Εν αρχή ήν" η ελπίδα, που συνοψίζεται στο Συμβάν, το οποίο βιώνουμε. Η δυναμική του δεν έχει πολύ μακρά διάρκεια. Η Αριστερά οφείλει να αδράξει το Συμβάν, να διαφυλάξει και να ενισχύσει τη δυναμική της ελπίδας. Εδώ και τώρα...
