Της Αιμιλίας Βλαχογιάννη*
Ένας λόγος που τα πρότυπα έπρεπε να επαναλειτουργήσουν ήταν ότι με την κατάργηση των εξετάσεων ως τρόπου εισαγωγής παρατηρήθηκε πτώση της γενικής απόδοσης της Βαρβακείου Προτύπου Σχολής, της τάξης του 30%, παρά το γεγονός ότι δίδασκε το ίδιο επιλεγμένο προσωπικό.
Στην οικονομική ελίτ, που μπορεί να επιλέγει καλά ιδιωτικά σχολεία για τα παιδιά της, πρέπει να αντιπαρατεθεί η πνευματική ελίτ και να δοθεί έμφαση στις υψηλές απαιτήσεις και ανάγκες των ταλαντούχων μαθητών.
Σε απάντηση για το αντιδημοκρατικό των εξετάσεων, υποστηρίζεται ότι πρόκειται για δημοκρατική συμμετοχή, αφού οποιοσδήποτε έχει το δικαίωμα να λάβει μέρος σε αυτές και ότι η δημοκρατία δεν είναι συνώνυμη της ήσσονος προσπάθειας και της έλλειψης αξιοκρατίας.
Αν και δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να συγκρίνονται σχολεία χωρών που έχουν διαφορετικές οικονομικές και πολιτικές δομές, στις οποίες η εκπαίδευση και τα πτυχία έχουν διαφορετική αξία και αντιμετωπίζονται με διαφορετικό τρόπο, όμως σε πολλές χώρες της Ευρώπης υπάρχουν τα σχολεία - πιλότοι, «EcolePilot» «Pilot School», που αντιστοιχούν με τα πρότυπα και χρησιμεύουν ως οδηγοί. Στη Φινλανδία θεωρείται σημαντική μεταρρυθμιστική προσπάθεια η ίδρυση πρότυπων σχολείων ή σχολείων αριστείας για τους μαθητές με υψηλή επίδοση.
Πειραματικά σχολεία χωρίς εξετάσεις:
Ερευνητικά υποστηρίζεται ότι οι πειραματικές έρευνες πρέπει να γίνονται σε αντιπροσωπευτικό δείγμα και όχι σε ομοιόμορφο, κατασκευασμένο, «ταλαντούχο» περιβάλλον, για να είναι έγκυρες και να μπορούν να εφαρμοστούν αργότερα σε ένα μη επιλεκτικό σχολικό περιβάλλον, δηλαδή στα κανονικά σχολεία, άρα στα πειραματικά δεν πρέπει να υπάρχουν εξετάσεις και οι μαθητές να επιλέγονται με κλήρωση, από το σύνολο αυτών που οι γονείς θα δηλώσουν ότι επιθυμούν το περιβάλλον αυτό της μάθησης.
Η απάντηση στο ερώτημα ποιο από τα δύο θεσμικά πλαίσια είναι «το καλύτερο» για την εκπαίδευση έχει πολλαπλά σκέλη. Το βασικό είναι ότι εξυπηρετούν άλλο σκοπό και άλλες ανάγκες, όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Άρα, όπως έγραψε και ο κ. Πελεγρίνης, έπρεπε να είναι χωριστά σχολεία (πράγμα που υποστήριξα σε ραδιοφωνική συνέντευξη, η οποία έλαβε χώρα πριν επανέλθει ο θεσμός των προτύπων - πειραματικών).
Στην Ελλάδα, δυστυχώς, οι εκάστοτε αποφάσεις δεν απορρέουν από τους επαΐοντες και δεν βασίζονται σε επιστημονικές τεκμηριώσεις και έρευνες.
Επειδή οι θεωρίες, πολλές φορές, αναθεωρούνται και ανατρέπονται, οδηγώντας μας σε άλλες επιλογές, καλό είναι να μην υπάρχει δογματισμός στις αποφάσεις και να μελετώνται τα σύγχρονα παιδαγωγικά και ψυχολογικά πορίσματα σε βάθος. Να λαμβάνεται υπόψη ότι η αγωγή είναι μια σκόπιμη επίδραση που αποβλέπει στην ενηλικίωση του νέου ανθρώπου με την εκδίπλωση και τη μορφοποίηση όλων των πτυχών της προσωπικότητάς του, να υπολογίζονται οι νόμοι της ψυχολογικής του συγκρότησης και της αναπτυξιακής πορείας του ατόμου και, τέλος, να σταθμίζονται οι αναπόφευκτες αλλαγές στις κοινωνικές δομές. Μάθηση δεν είναι μόνο η κατάκτηση κάποιας ύλης ή η οικειοποίηση μιας γνώσης, έννοιας ή ιδέας, αλλά η απόκτηση ικανοτήτων (φυσικών και πνευματικών), δεξιοτήτων, ενδιαφερόντων. Ο κάθε τύπος σχολείου επιδρά στη μορφοποίηση των πτυχών της προσωπικότητας μέσα από διαφορετικό πλαίσιο. Όλοι οι τύποι οφείλουν να υπάρχουν σε μια δημοκρατική κοινωνία.
Το βασικό είναι, όταν πρόκειται για σχολεία με ιδιαίτερες προδιαγραφές, όπως τα πρότυπα και τα πειραματικά, να υπάρχει μικρός αριθμός μαθητών μέσα στην τάξη, να διατίθεται σύγχρονη υλικοτεχνική υποδομή. Τα σχολεία αυτά να προσαρτώνται στα προγράμματα επιμόρφωσης για να διδάσκονται οι καθηγητές και να παρακολουθούν διδασκαλίες. Σημαντικό ρόλο, επίσης, παίζει η επιμόρφωση σε θέματα καθημερινότητας του σχολείου, αλλά και σε θέματα συνεργασίας των συναδέλφων, εκτός από αυτήν που αφορά στην παιδαγωγική και τη διδακτική (αυτά επιβάλλονται σε όλα τα σχολεία, αλλά έχουν ατονήσει). Οι καθηγητές, εκτός από τα υψηλά τυπικά προσόντα, θα πρέπει να διαθέτουν επαρκείς γνώσεις ψυχοπαιδαγωγικής και διδακτικής, να αγαπούν το έργο τους και να μην προτιμούν τα σχολεία αυτά λόγω προβολής. Τα σχολεία αυτά οφείλουν να είναι αποτελεσματικά και ως προς τα ποσοτικά στοιχεία, δηλαδή να διακρίνονται για την καλύτερη επίδοση, και ως προς τα ποιοτικά, δηλαδή να αποβλέπουν στη διαμόρφωση ατόμων με ολοκληρωμένη προσωπικότητα. Να υπάρχει ελευθερία ως προς την τροποποίηση των προγραμμάτων και σοβαρός σχεδιασμός της λειτουργίας τους.
Τέλος, να διορίζεται επόπτης και για τα πειραματικά και για τα πρότυπα, ο οποίος να διαθέτει τα υψηλά τυπικά προσόντα και τις ουσιαστικές γνώσεις παιδοψυχολογίας, να έχει διατελέσει μάχιμος εκπαιδευτικός και να έχει περάσει από όλους τους τίτλους της ιεραρχίας. Να έχει δηλαδή πλήρη και ολοκληρωμένη εικόνα της οργάνωσης και λειτουργίας της αγωγής.
Όσο για την αξιολόγηση των καθηγητών, είναι ένα πολύ μεγάλο θέμα, αλλά επειδή είμαστε ίσοι και όχι ίδιοι, ούτε ως προς την προσφορά, ούτε ως προς τα ουσιαστικά και τυπικά «προσόντα», πρέπει να υπάρχει η αξιολόγηση, γιατί έχουμε ευθύνη και προς τη νέα γενιά και προς την αυτοεκτίμησή μας. Αξιολόγηση, όμως, με σεβασμό, επιστημονική και παιδαγωγική τεκμηρίωση.
* Η Αιμιλία Βλαχογιάννη είναι σχολική σύμβουλος φιλολόγων, Ph.D
