Ο Ούρλιχ Μπεκ ήταν ένας σημαντικός στοχαστής, αν και όχι επιπέδου Χάμπερμας, για να μην αδικούμε τον θεωρητικό της "ορθολογικής σύγκλισης των απόψεων". Ο Χάμπερμας είναι ένα από τα ιερά τέρατα της Σχολής της Φραγκφούρτης, που ανανέωσε το πολιτισμικό οπλοστάσιο της Αριστεράς, συνεχίζοντας μέσα από αντιφάσεις, ιδιομορφίες και χάσματα την πλούσια προβληματική του Γκράμσι, του πιο οξυδερκούς μυαλού της Αριστεράς.
Ο αειθαλής Χάμπερμας συνεχίζει να παραπλανά τον πανδαμάτορα χρόνο και να συνεισφέρει στον γόνιμο προβληματισμό της ευρωπαϊκής σκέψης, αν και πολλοί τον επικαλούνται αφυδατώνοντας τις απόψεις του, αδιαφορώντας για τις προϋποθέσεις που έθεσε για την "ορθολογική σύγκλιση των απόψεων". Ο Χάμπερμας είναι ουσιαστικά ο θεωρητικός του κοινωνικού κράτους, των δικαιωμάτων, της δημοκρατικής λειτουργίας. Σε αυτές και άλλες προϋποθέσεις στηρίζει τη συναίνεση και τη σύγκλιση των απόψεων. Όχι στη λιτότητα, την αποδιάρθρωση των κοινωνικών δικαιωμάτων, την κυριαρχία του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Χάμπερμας επέκρινε και επικρίνει συχνά την πολιτική της λιτότητας και την άκαμπτη στάση της Μέρκελ στην Ευρωζώνη.
Σε πιο ήπια σοσιαλδημοκρατική κατεύθυνση κινείται πολιτικά ο Ούρλιχ Μπεκ, ίσως ο κορυφαίος σύγχρονος Γερμανός κοινωνιολόγος, θεωρητικός της "κοινωνίας του ρίσκου". Με το έργο του κάνει ουσιαστικά κριτική στα ζόμπι που δημιουργούν οι ίδιες οι κοινωνίες του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, όπως τα ατομικά όπλα, η μόλυνση του περιβάλλοντος, οι κοινωνικές ανισότητες, οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις, που απειλούν από τα μέσα τις κοινωνίες. Το θέμα όμως δεν είναι η θεωρητική αποτίμηση του έργου του Ούρλιχ Μπεκ, για το οποίο μπορούν να υπάρχουν πολλές ενστάσεις. Υπάρχουν άλλοι πιο αρμόδιοι γι' αυτό. Εκείνο που καίει σήμερα τους Έλληνες είναι ασφαλώς το κατά πόσο μπορεί να αλλάξει η πολιτική της σκληρής λιτότητας και του τιμωρητικού προτεσταντισμού που επιβάλλεται από τη Μέρκελ, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ολόκληρη την Ευρωζώνη, σε ηπιότερη έστω μορφή.
Έχει επομένως τη σημασία του που ο Ούρλιχ Μπεκ επέκρινε τη Μέρκελ γι' αυτήν την πολιτική χαρακτηρίζοντάς την Μερκιαβέλι (από το Μέρκελ και το Μακιαβέλι). Ήθελε με αυτόν τον χαρακτηρισμό να υποδηλώσει τη χρησιμοποίηση της στρατηγικής της ισχύος και της αυτοκρατορικής λογικής, που διαπερνά τη στάση της Μέρκελ, η οποία διαπνέεται από μια αντίληψη εξουσίας, που για να αναπαράγει την κυριαρχία της και να νομιμοποιηθεί χρησιμοποιεί κάθε δυνατό μέσο. Επέκρινε τη Μέρκελ και επειδή απομακρύνθηκε από το δόγμα "ευρωπαϊκή Γερμανία, όχι γερμανική Ευρώπη", που ακολούθησε το Βερολίνο μεταπολεμικά. Την επέκρινε, επίσης, γιατί η λιτότητα δεν είναι μόνο κακή οικονομική πολιτική, βαθαίνοντας την κρίση, αλλά αποτελεί κίνδυνο και για τη δημοκρατία.
Αν και ο Ούρλιχ Μπεκ, μέχρι τον πρόωρο χαμό του, δεν είχε εκφραστεί θετικά για τον ΣΥΡΙΖΑ, τουλάχιστον όσο γνωρίζω, η κριτική που ασκεί για την πολιτική της Μέρκελ γενικότερα και ειδικότερα για την Ελλάδα είναι πασιφανές ότι συναντιέται με την κριτική του ΣΥΡΙΖΑ. Πολλοί, πολιτικοί ή στοχαστές, ενημερώνονται για τον ΣΥΡΙΖΑ διά της τεθλασμένης, από μεροληπτικά δημοσιεύματα, και συνεπώς δεν γνωρίζουν την αυθεντική του πλευρά, αλλά μια καρικατούρα της, χωρίς βεβαίως να υποτιμώνται οι εσωτερικές αντιφάσεις, ακόμη και οι αμετροέπειες στελεχών του ίδιου του ΣΥΡΙΖΑ, που δεν είναι όμως ικανές να αλλοιώσουν τη συνολικά θετική εικόνα και τη σημασία του, τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρώπη. Ίσως ο πρόωρος χαμός του Ούρλιχ Μπεκ αποδειχθεί διπλή απώλεια για την Ελλάδα. Τώρα που άνοιξε πλέον και στο εσωτερικό της Γερμανίας η αντιπαράθεση για την Ελλάδα και την προοπτική της Ευρώπης, θα μπορούσε να είναι περισσότερο χρήσιμος αφού επρόκειτο για στοχαστή με επιρροή.
Σταύρος Καπάκος
