Tου Πάνου Τριγάζη*
Στις 20 Νοεμβρίου 1989, η Γ.Σ. του ΟΗΕ υιοθέτησε τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, προτείνοντας νέο ορισμό για την παιδική ηλικία, βασισμένο στα ανθρώπινα δικαιώματα. H σύμβαση αυτή έχει επικυρωθεί από 191 κράτη και τα 54 άρθρα της ορίζουν τα παιδικά δικαιώματα στην επιβίωση, την υγεία και την εκπαίδευση. Βασικός στόχος είναι η προστασία των παιδιών από την εκμετάλλευση, την κακοποίηση και τη βία.
Στα χρόνια πριν από την τρέχουσα κρίση, η UNICEF διαπίστωνε προόδους στην κατεύθυνση προστασίας των Δικαιωμάτων των Παιδιών . Για παράδειγμα, το 2012 έλεγε στην ετήσια έκθεσή της ότι ο αριθμός των παιδιών κάτω των 5 ετών που πεθαίνουν κάθε χρόνο μειώθηκε από 12 εκατομμύρια το 1990 σε 6,9 εκατομμύρια το 2011. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια έχουν σημειωθεί σοβαρά πισωγυρίσματα λόγω της παγκόσμιας οικονομικής και κοινωνικής κρίσης. Οι αριθμοί είναι εύγλωτοι:
Το 2011 σχεδόν 2,5 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 5 ετών εξακολουθούσαν να πεθαίνουν από μόλις τρεις αιτίες, πνευμονία, διάρροια και ελονοσία, 22,4 εκατομμύρια βρέφη δεν προστατεύονταν από τις ασθένειες με τακτικούς εμβολιασμούς, 50.000 νεαρά κορίτσια πέθαναν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του τοκετού, περίπου 150 εκατομμύρια παιδιά 5-14 ετών εμπλέκονταν στην παιδική εργασία, εκατοντάδες εκατομμύρια παιδιά είχαν πέσει θύματα βίας, άμεσα ή έμμεσα.
Στην Τουρκία η παιδική εργασία σκοτώνει
Στη γειτονική μας Τουρκία, της οποίας ο πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν κατασκευάζει προεδρικά παλάτια και «καμαρώνει» για τα οικονομικά επιτεύγματα της χώρας, που της έχουν εξασφαλίσει τη συμμετοχή στην ομάδα G20 των χωρών του κόσμου, τα δικαιώματα των παιδιών παραβιάζονται βάναυσα.
Και για να μην κατηγορηθούμε για προκατάληψη έναντι της γείτονος, παραθέτουμε στοιχεία από πρόσφατα δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου, όπου αναφερόταν ότι: Η 11χρονη Νιτζλέ Καρακάς, εποχική εργάτρια σε βαμβακοκαλλιέργειες, σκοτώθηκε όταν ανατράπηκε το λεωφορείο που την πήγαινε για δουλειά, ο 16χρονος τσοπάνος Μπερκάν Ατάι πέθανε την ώρα που βοσκούσε τα πρόβατα από χτύπημα κεραυνού, το ίδιο και ο 16χρονος τσοπάνος Γιουσούφ Τοπράκ, επίσης ο 11χρονος Ραϊντ Χασάν από τη Συρία, εποχικός εργάτης στο μάζεμα φουντουκιών, σκοτώθηκε όταν τον χτύπησε αυτοκίνητο μέσα στη φυτεία, ενώ ο 15χρονος Σαμίρ Μουχαμέντ από τη Συρία, γεωργικός εργάτης, πέθανε από ηλεκτροπληξία μέσα στο αγρόκτημα. Σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, 414 εργάτες, εκ των οποίων 42 παιδιά, έχασαν τη ζωή τους τους πρώτους 9 μήνες του 2014 στην Τουρκία.
Η τουρκική οργάνωση «Συμβούλιο Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ISIG)», σε έκθεσή της, που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο, παραθέτει και στοιχεία σύμφωνα με τα οποία, στην Τουρκία εργάζονται συνολικά 893.000 παιδιά ηλικίας 14-17 ετών και 292 παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Από τα πρώτα, το 66% δεν πηγαίνουν σχολείο, από τα δεύτερα, που βάσει του νόμου απαγορεύεται να δουλεύουν, το 70% είναι εγγεγραμμένα στη βασική εκπαίδευση.
Στην Ελλάδα των Μνημονίων
Στην Ελλάδα των Μνημονίων και της νεοφιλελεύθερης επέλασης τα δικαιώματα των παιδιών -όπως και των οικογενειών τους- έχουν υποστεί σοβαρότατα πλήγματα. Σύμφωνα με την έκθεση της UNICEF του 2013, ο δείκτης «φτώχεια ή κοινωνικός αποκλεισμός» για το 2011 αφορούσε 597.000 παιδιά, δηλαδή ποσοστό 30,4%.
Η φτώχεια στα παιδιά αυξάνεται διαρκώς τα τελευταία χρόνια, δεδομένου ότι το ποσοστό των παιδιών που ζουν σε νοικοκυριά στα οποία κανείς δεν εργάζεται έφθανε στο 9,2% το 2011 και είχε αυξηθεί κατά 2,9% μεταξύ 2010 και 2011. Στο μεταξύ, όλοι οι κοινωνικοί δείκτες από τότε μέχρι σήμερα επιδεινώθηκαν. Η υπονόμευση των κοινωνικών υπηρεσιών και η επιλογή κατεδάφισης των κοινωνικών δικαιωμάτων από την κυβέρνηση και την τρόικα έχουν βαρύτατες συνέπειες στα δικαιώματα των παιδιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η έλλειψη χιλιάδων θέσεων στους δημόσιους παιδικούς σταθμούς.
Ενδιαφέρον παρουσίαζε η "Έκθεση 2013" της UNICEF σε σχέση με τα προβλήματα και των παιδιών των μεταναστών. Το 2011, αναφερόταν στην έκθεση, χορηγήθηκαν συνολικά 549.604 άδειες παραμονής σε μετανάστες στην Ελλάδα, το 21% των περιπτώσεων αυτών (115.319 άτομα) αφορούσαν ανηλίκους κάτω των 14 ετών, με το 84,5% των παιδιών αυτών να προέρχονται από την Αλβανία. Όσο για το ρεύμα εξόδου από την Ελλάδα προς το εξωτερικό, η έκθεση ανέφερε ότι από το 2008 έχουν μεταναστεύσει από τη χώρα 357.820 άτομα, από τα οποία 52.299 νέοι έως 19 ετών και 36.466 έως 14 ετών.
Τέλος, σε ό,τι αφορά το δικαίωμα ιθαγένειας, αναφερόταν στην έκθεση ότι η κατοχή ιθαγένειας αποτελεί κρίσιμο δικαίωμα για το παιδί, καθώς είναι προαπαιτούμενο για την άσκηση άλλων δικαιωμάτων ή για την απολαβή διαφόρων ευνοϊκών μέτρων, τόσο πριν όσο και μετά την ενηλικίωσή του.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης -ΠΑΔΟΠ
