Της Ηλέκτρας Χρηστέα
Στο Εθνικό μας Σύστημα Υγείας ιδρύθηκε επισήμως με το N.4286/ ΦΕΚ Α' 194 της 19/9/2014 η ΕΣΑΝ Α.Ε. ως ο κύριος μηχανισμός χρηματοδότησής του. Η λογική της μορφοποίησης του συγκεκριμένου μηχανισμού που θα χρηματοδοτεί, θα συλλέγει δεδομένα και θα δίνει κατευθύνσεις για τη στρατηγική και τη διαχείριση υπηρεσιών υγείας, είναι απροκάλυπτα τεχνοκρατική και "εισαγόμενη" στη δημόσια σφαίρα από τη λογική των επιχειρήσεων και του σύγχρονου management. Και ακριβώς αυτή η πολιτικοποιημένη επιχειρηματική λογική είναι εκείνη που ευθύνεται για το θολό τοπίο μεταξύ της θεωρίας και της πράξης για την Υγεία, μεταξύ της διεκδίκησης αγώνων του παρελθόντος και του μέλλοντος, μεταξύ μέσων και σκοπών, εν τέλει και μεταξύ φιλελευθερισμού και σοσιαλδημοκρατίας, ενώ ενδεχομένως απομονωμένα ως μέσο να είχε και θετικό πρόσημο.
Στην πραγματικότητα, η συζήτηση για το συγκεκριμένο νομοσχέδιο δεν αφορούσε ποτέ τα ΚΕΝ (DRGs) ως μέθοδο κοστολόγησης, εξάλλου κάποιος μηχανισμός κοστολόγησης πάντα υπήρχε (οι σφαιρικοί προϋπολογισμοί των νοσοκομείων αποτελούσαν τον πρόδρομο των ΚΕΝ), και χρηματοδοτικά εργαλεία η εντυπωσιακή δεξιότητα της επιχειρηματικότητας πάντα θα γνωρίζει πώς να αναπτύσσει. Η συζήτηση, στην πραγματικότητα, ήταν για το πώς αυτή η μέθοδος κοστολόγησης θα γίνει το επικερδές σημείο αναφοράς πραγματοποίησης κερδών μέσα στο πλαίσιο του (εννοούμενου κατά τους νεοφιλελεύθερους), εξορθολογισμού των δημοσίων δαπανών για την Υγεία με παράλληλη στόχευση τη μεγαλύτερη βαθμιαία απόσυρση του κράτους από τη μονομερή (και επιτακτική λόγω διεθνών και εθνικών συστημικών αλλαγών) ευθύνη εξεύρεσης πόρων για την Υγεία.
Το κράτος στην ενδογενή κρίση των θεσμών, των πολιτικών διακυβέρνησης και των απεριόριστων αναγκών, αδυνατεί να διατηρήσει τον διττό ρόλο της χάραξης πολιτικής και ταυτόχρονα της ευθύνης εξεύρεσης, και διαχείρισης χρηματικών ροών στο σύστημα. Ως αποτέλεσμα αναζητά άλλους τρόπους και διεξόδους, πιο επικερδείς, ώστε ο κεντρικός του ρόλος να εστιάσει στη χάραξη ευρύτερων πολιτικών και στρατηγικών για την Υγεία. Στο σημείο αυτό ακριβώς ανοίγει και ο διάλογος για τα μέσα, τους στόχους, τις πολιτικές. Και ο διάλογος μετατρέπεται σε μονόλογο που διαφαίνεται σε όλες τις μεταρρυθμίσεις οι οποίες τόσο βίαια εισάγονται τη τελευταία διετία στη χώρα μας αποδομώντας όλες τις κατακτήσεις για το δικαίωμα στην Υγεία, αλλά κυρίως διαφαίνεται στο Σχέδιο Δράσης Health 2020 της στρατηγικής της πολιτικής Υγείας του ευρύτερου ευρωπαϊκού χώρου.
Η προσεκτική μελέτη του συγκεκριμένου σχεδίου, που βασίζεται στον Κανονισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου που προτάθηκε το 2011 και οριστικοποιήθηκε στις 11 Μαρτίου 2014 και η ανάλυση των επιμέρους στόχων1 του για την πολιτική και τη στρατηγική Υγείας, αποδεικνύει ακριβώς την κινητήρια υποσκάπτουσα συλλογιστική των μεταρρυθμίσεων για το σύστημα Υγείας που πραγματοποιούνται στη χώρα μας. Χρειάζονται πολλές σελίδες ανάλυσης για τα εργαλεία της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την Υγεία. Παρ' ολ' αυτά, ένας όρος των οικονομικών της υγείας, η άρση των κοινωνικών ανισοτήτων, είναι μια λέξη - κλειδί για την κατανόηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής.
Στην αγγλοσαξονική ορολογία, γι' αυτό που αποδίδεται ως ανισότητα στη δικιά μας γλώσσα, υπάρχουν δύο συγκεκριμένες λέξεις: inequalities (ανισοτιμία) και inequities (έλλειψη δικαιοσύνης). Χρησιμοποιώντας τον όρο Health Inequities εννοούμε τις κοινωνικές ανισότητες στην Υγεία των ασθενών, για τις οποίες θεωρητικά υπάρχουν και τα μέσα και οι κατάλληλες πολιτικές για να τις αποκαταστήσουν. Η έλλειψη πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας είναι ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα. Ενώ η έλλειψη ισότητας στις υπηρεσίες Υγείας (inequalities) είναι ευρύτερη έννοια, η οποία σχετίζεται με τις αποκλίσεις που παρουσιάζονται μεταξύ διαφόρων ομάδων του πληθυσμού, μεταξύ διαφόρων χωρών, περιοχών και σχετίζεται με κοινωνικοοικονομικά κριτήρια2.
Τι σημαίνει τελικά άρση των κοινωνικών ανισοτήτων για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας; Στην πράξη αναφέρεται στις μεταρρυθμιστικές αναζητήσεις και προσπάθειες της πρώτης διάστασης της λέξης, προσδιοριστικής της ανισότητας, inequities. Ενώ η πραγματική διάσταση σχετίζεται με πολιτισμικά στοιχεία καθώς και με την κοινωνία, την οικονομία και την πολιτική. Δεν υπάρχει "θεραπεία" εκτός αυτών των δομικών ορίων, και εφόσον αυτά τα όρια διανύουν τη δικιά τους εσωτερική και εξωτερική κρίση, οι πολιτικές υγείας υπεισέρχονται και αυτές μέσα σε αυτήν. Τι σημαίνει τελικά βιώσιμη μεταρρύθμιση στο ελληνικό σύστημα Υγείας; Φυσικά τι άλλο, παρά μια αλυσιτελή προσπάθεια να μεταρρυθμιστεί ένα ολόκληρο σύστημα Υγείας, κατά τις επιταγές και τους στόχους της Ε.Ε., σε επικίνδυνα στενούς χρονικούς ορίζοντες, εν μέσω παρατεταμένης ύφεσης, με αυξανόμενες και αλλεπάλληλες υγειονομικές ανάγκες ενός πληθυσμού που φτωχοποιείται συνεχώς, αφήνοντας την Υγεία, τους εργαζόμενους και τους ασθενείς να μάχονται συνεχώς μέσα στο απαξιωτικό για την ανθρώπινη ζωή αδιέξοδό της.
* Η Ηλέκτρα Χρηστέα είναι οικονομολόγος, ΜΒΑ, MSc Διαχείριση Κρίσεων Υγείας
1 Το πρόγραμμα "Υγεία για την ανάπτυξη" 2014-2020 αποτελεί το τρίτο πολυετές πρόγραμμα της Ε.Ε. Βοηθά στηρίζει τα κράτη-μέλη με στόχο:
* Την υλοποίηση των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων προκειμένου να καταστούν τα συστήματα Υγείας καινοτόμα και βιώσιμα.
* Τη βελτίωση της πρόσβασης σε καλύτερη και ασφαλέστερη υγειονομική περίθαλψη.
* Την προαγωγή της καλής υγείας των Ευρωπαίων πολιτών και την πρόβλεψη των νόσων.
* Την προστασία των πολιτών της Ε.Ε. από διασυνοριακές απειλές.
Πηγή: (Κανονισμός (Ε.Ε.) αριθ. 282/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11ης Μαρτίου 2014 σχετικά με τη θέσπιση τρίτου Προγράμματος για τη δράση της Ένωσης στον τομέα της Υγείας (2014-2020) και την κατάργηση της απόφασης αριθ. 1350/2007/ΕΚ, http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014R0282&from=EL )
2 Pomerleau, J. And McKee, M., 2005 , 1sted. Issues in Public Health. Maidenhead: Open University Press
