ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΦΑΡΑΚΛΑ
Ο Μαρξ ευχόταν η Γερμανία να καταφέρει να συγκροτήσει ένα κράτος όμοιο με το τότε αγγλικό και γαλλικό, δηλαδή να εκσυγχρονιστεί, προκειμένου να προωθηθεί η κοινωνική δικαιοσύνη. Πράγματι, η Επανάσταση στη Γαλλία είχε ως αποτέλεσμα τα φρονήματα να μην χωρίζονται σε αντεπαναστατικό και επαναστατικό. Οι γιρονδίνοι και οι ιακωβίνοι ήσαν υπέρ της Επανάστασης, και οι μεν και οι δε. Τότε η πολιτική αντιπαράθεση εκφράσθηκε ως αντίθεση Δεξιάς - Αριστεράς. Η Δεξιά και η Αριστερά είναι δύο αντίθετες θέσεις μέσα στο νέο πλαίσιο. Η Δεξιά δεν αρνείται το νέο πλαίσιο, η Αριστερά δεν είναι η μόνη που το καταφάσκει. Τις διχάζει η κοινωνική δικαιοσύνη, η αξιολόγηση της σχέσης πολιτικής και οικονομίας στο νέο πλαίσιο. Η κοινωνική ανισότητα απειλεί τα δικαιώματα, λένε οι αριστεροί. Τα απειλεί η πολιτική καταπολέμηση της ανισότητας, λένε οι δεξιοί. Βέβαια η Παλινόρθωση έφερε πάλι τους αντεπαναστάτες στην εξουσία, όμως μακροπρόθεσμα η κατάσταση δεν ανατράπηκε. Η γαλλική Δεξιά θα εισαγάγει τη δημόσια δωρεάν παιδεία, η Αριστερά την κοινωνική πρόνοια, δύο εξίσου επαναστατικούς θεσμούς. Έκτοτε κυριάρχησε η πολιτική αντιπαράθεση Δεξιάς - Αριστεράς. Οι «βασιλόφρονες» χάθηκαν.
Ο εκσυγχρονισμός της Ελλάδας ήταν ο στόχος ενός από τους δύο πόλους που θα κυριαρχούσαν στο πολιτικό φάσμα της χώρας μέχρι το 1940. Ο πόλος αυτός νίκησε. Η νίκη του είχε όμως ως τίμημα, εν τέλει, την εξαφάνισή του. Ο εκσυγχρονισμός δεν πραγματοποιήθηκε όταν εμφανίσθηκε ένα κόμμα που αποσκοπούσε σε αυτόν, αλλά όταν κύρια πολιτική αντιπαράθεση έγινε η χαρακτηριστική για τις σύγχρονες χώρες αντίθεση Δεξιάς - Αριστεράς. Τότε όμως έπαψε να είναι επίκαιρη η αντίθεση μεταξύ φίλων και εχθρών του σύγχρονου κράτους. Όταν ο εκσυγχρονισμός έχει νικήσει, χάνονται οι «βασιλόφρονες», τότε όμως περιττεύει και ο «εκσυγχρονιστικός» λόγος. Η αντίθεση που δεσπόζει στα κράτη που είναι σύγχρονα δεν είναι η αντίθεση εκσυγχρονισμού και μη, δηλαδή δεν είναι η αντίθεση «βενιζελισμού» και «αντιβενιζελισμού» που δίχασε την Ελλάδα ώς το 1940, αλλά Δεξιάς και Αριστεράς. Η παράταξη των εκσυγχρονιστών έχει καταστεί περιττή, ακριβώς γιατί έχει νικήσει.
Από εκεί και πέρα, ή θα μεταλλαχθεί σε αριστερή παράταξη, ή θα αντικατασταθεί από μια αριστερή παράταξη. Αρχικά φάνηκε η «δημοκρατική παράταξη» να κινείται προς την πρώτη κατεύθυνση. Τώρα, αφού η επαναφορά του «εκσυγχρονισμού» ως πολιτικής διαχωριστικής γραμμής απέτυχε, βλέπουμε να πραγματοποιείται η δεύτερη δυνατότητα. Στο νέο πλαίσιο, εχθροί των δεξιών δεν είναι οι εκσυγχρονιστές. Εκσυγχρονιστές είναι πια και οι δεξιοί. Εχθροί των δεξιών είναι οι αριστεροί, που έχουν άλλη άποψη περί κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η αρχική, φαινομενικά παροδική, επικράτηση της αντίθεσης Δεξιάς - Αριστεράς στη Γαλλία προέκυψε ως αντίδραση στον πόλεμο που διεξήγαγαν μοναρχικά κράτη για να καταργήσουν τη δημοκρατία στη χώρα. Η αρχική, επίσης φαινομενικά παροδική, επικράτηση της αντίθεσης Δεξιάς - Αριστεράς στην Ελλάδα προέκυψε, ενάμιση αιώνα αργότερα, ως αντίδραση στον πόλεμο που διεξήγαγαν φασιστικά κράτη ενάντια στη δημοκρατία παγκοσμίως. Και ας γεννήθηκε στον πόλεμο, και ας συνοδεύθηκε από σφαγές (που ορισμένοι ιστορικοί της Γαλλικής Επανάστασης και της Ελληνικής Αντίστασης τις καταλογίζουν κυρίως στην Αριστερά), η νέα πολιτική αντίθεση είναι μια τεράστια πρόοδος. Το νέο πλαίσιο δεν επιτρέπει επιχειρήματα που οι προκείμενές τους δεν περιέχουν τα δικαιώματα των πολιτών. Μετά το 1871 στη Γαλλία, μετά το 1974 στην Ελλάδα, παύει οριστικά η κύρια πολιτική αντίθεση να αντιπαραβάλλει φίλους και εχθρούς της μοναρχίας στη Γαλλία, βασιλόφρονες και εκσυγχρονιστές στην Ελλάδα. Τώρα η δημοκρατία αντιστέκεται στη δικτατορία. Πιο πριν, δεν της αντιστεκόταν. Δυστυχώς και οι δύο παρατάξεις του εθνικού διχασμού ακολούθησαν τα χνάρια του δικτάτορα Ναπολέοντα Γ' σε αυτό το θέμα. Το ερώτημα είναι: Η πρώην παράταξη των βασιλοφρόνων έχει όντως εγγραφεί στο πλαίσιο της αντίθεσης Δεξιάς - Αριστεράς ή θα μπει στον πειρασμό να παραβεί το «γράμμα» των θεσμών για να σώσει το «πνεύμα» τους, όπως αυτή το εννοεί;
* Ο Γ. Φαράκλας διδάσκει πολιτική φιλοσοφία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
