ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΑΡΘΕΝΗ*
Πάνε δύο χρόνια τώρα που γέμισαν οι τηλεοράσεις και τα ραδιόφωνα με διαφημίσεις για το φάρμακο, με συνέπεια, εκεί που προσπαθείς να παρακολουθήσεις κάποια ενημερωτική πολιτική εκπομπή να περνά το «τρέιλερ» που σου λέει για τον προστάτη, τις αρθρώσεις, τη μέση, τον πονοκέφαλο ή τις καούρες...
Είναι άραγε διαδεδομένη η διαφήμιση του φαρμάκου και στον υπόλοιπο κόσμο ή πρόκειται για ακόμη μια εγχώριας εμπνεύσεως «πατέντα»; Η απάντηση είναι απλή: στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες η διαφήμιση του φαρμάκου είτε δεν υπάρχει είτε είναι εξαιρετικά περιορισμένη μέσα από οδηγούς Υγείας, επιστημονικά περιοδικά, φυλλάδια, διαδικτυακή πληροφόρηση ή στο πλαίσιο ιατρικού χαρακτήρα ενημέρωσης.
Στις χώρες αυτές που οι κανόνες υπάρχουν και λειτουργούν σε αξιοπρεπή βαθμό, ο προβληματισμός για τον ρόλο της διαφήμισης στα θέματα Υγείας κινείται σε άλλες σφαίρες... Εκεί κριτικάρεται (ως μη αποτελεσματική, αν όχι αποπροσανατολιστική για τον ασθενή) η διαφήμιση προϊόντων - υπηρεσιών υγείας που στοχεύουν σε μεγάλο κοινό. Σε αυτές τις χώρες βέβαια ο επιστήμονας δεν διστάζει να πει πως οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες καθώς και η κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος είναι οι καθοριστικοί παράγοντες για την κατάσταση της υγείας του ατόμου και φυσικά όχι η πληροφόρηση για θεραπευτικά προϊόντα (Public Health Rep. 1993 Nov-Dec; 108(6): 716-726. PMCID: PMC1403454 Advertising health: the case for counter-ads. L Dorfman and L Wallack).
Γιατί όμως η διαφήμιση φαρμακευτικών προϊόντων είναι επικίνδυνη;
Όπως είναι γνωστό, τα φάρμακα «γενικά» είναι χημικοί παράγοντες που με την είσοδό τους στον οργανισμό παρεμβαίνουν σε μεταβολικούς δρόμους, επάγουν ή αναστέλλουν ερεθίσματα, κ.λπ., με τελική συνέπεια κάπου να φέρνουν το επιθυμητό αποτέλεσμα και κάπου αλλού να δημιουργούν την ανεπιθύμητη ενέργεια. Με τη γνώση όμως αυτή ποιος θα βάλει την ένδειξη χορήγησης; Ο ασθενής; Ποιος θα πληροφορήσει τον ασθενή σχετικά με τους κινδύνους αν όχι ο γιατρός; (ο μη επίορκος βέβαια). Ποιος θα προφυλάξει τον ασθενή από τον εθισμό; Ποιος θα του επισημάνει τις αλληλεπιδράσεις των φαρμάκων; Ποιος θα του επιστήσει την προσοχή για ενδεχόμενες αλλεργίες; Μήπως το χαρτάκι στο κουτί; Έτσι, μόνο μελαγχολία σε γεμίζει να βλέπεις το καταϊδρωμένο τρέιλερ του ΕΟΦ: Προσοχή! Προσοχή! Όχι πάνω από 3 μέρες! «O tempora o mores»...
Στις άλλες χώρες, βέβαια, οι επιστήμονες διαπιστώνουν και τεκμηριώνουν πως η διαφήμιση που απευθύνεται άμεσα στον καταναλωτή τον οδηγεί σε παραπλάνηση σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότητα και τους κινδύνους της χορήγησης των φαρμάκων (Soc Sci Med. 2014 Aug 28;120C:1-11. doi: 10.1016/j.socscimed.2014.08.039. [Epub ahead of print "Effects of comparative claims in prescription drug direct-to-consumer advertising on consumer perceptions and recall").
Επισημαίνουν ακόμη ότι υπάρχει σύνδεση μεταξύ της κατανάλωσης φαρμάκων και θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων, ενώ επιπλέον εστιάζουν στις αλληλεπιδράσεις των φαρμάκων με το αλκοόλ (J. Stud. Alcohol Drugs. 2011 Jul;72(4):567-76 Drug and alcohol involvement in four types of fatal crashes., Romano E, Voas RB). Διαπιστώνουν κατάπληκτοι ότι η διαφήμιση του ηλεκτρονικού τσιγάρου οδήγησε μεταξύ 2011 και 2013 σε αύξηση του αριθμού των ατόμων που κάνουν χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου χωρίς να ήταν πριν καπνιστές από 79.000 σε 263.000. (Nicotine Tob Res. 2014 Aug 20. pii: ntu166. [Epub ahead of print] Intentions to Smoke Cigarettes Among Never-Smoking U.S. Middle and High School Electronic Cigarette Users, National Youth Tobacco Survey, 2011-2013. Bunnell RE1, Agaku IT2, Arrazola RA2, Apelberg BJ3, Caraballo RS2, Corey CG3, Coleman BN3, Dube SR4, King BA2).
Εδώ, σε αυτή τη χώρα της βαλκανικής που ζούμε, όποιος κάνει επισημάνσεις σαν τις παραπάνω αντιμετωπίζεται σαν τρομοκράτης, αντικαθεστωτικός, επικίνδυνος, αναρχικός, αιθεροβάμων, αθεράπευτα ρομαντικός, κουμουνιστής, UFO, sui generis, μαλάκας και πάει λέγοντας...
* Ο Δημήτρης Παρθένης είναι M.D., M.Sc., Ph.D., αγγειοχειρουργός, μέλος της γραμματείας του Τομέα Υγείας του ΣΥΡΙΖΑ
