Πριν από λίγες ημέρες συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη δολοφονία του διαδόχου της Αυστροουγγαρίας Φραγκίσκου Φερδινάνδου με δράστη έναν Σέρβο φοιτητή στο Σεράγεβο, η οποία αποτέλεσε την αφορμή για την έκρηξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο μεγάλος ηττημένος στον τρομακτικό αυτό πόλεμο και στον ακόμη χειρότερο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν η Γερμανία. Η επιδίωξη της γερμανικής άρχουσας τάξης για πανευρωπαϊκή ηγεμονία απέτυχε παταγωδώς και στο τέλος η χώρα αυτή βρέθηκε διαιρεμένη και κατεχόμενη από τους νικητές συμμάχους.
Παραδόξως σήμερα, αφού μεσολάβησαν ο Ψυχρός Πόλεμος και η ευρωπαϊκή ενοποίηση, ο τότε μεγάλος ηττημένος βρίσκεται σε δεσπόζουσα θέση στη Γηραιά Ήπειρο όσο ίσως ποτέ στο παρελθόν. Οι πολεμικοί στόχοι της αυτοκρατορικής Γερμανίας, όπως περιγράφονταν σε ένα σημείωμα του καγκελαρίου του Ράιχ Μπέτμαν-Χόλβεγκ τον Σεπτέμβριο του 1914 (βλ. N. Ferguson, Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, ελλ. μτφ. 2008, τομ. Ι, σελ. 333-334) έχουν σχεδόν πλήρως επιτευχθεί. Σ' αυτούς περιλαμβανόταν η δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Οικονομικής Ένωσης, στην οποία «όλα τα μέλη της θα είναι επισήμως ίσα, αλλά στην πράξη θα υπάγονται στη γερμανική ηγεσία και θα πρέπει να σταθεροποιήσουν την οικονομική κυριαρχία της Γερμανίας». Ειδικότερα χαρακτηριστικά θα ήταν π.χ. «στη Γαλλία οι γερμανικές επιχειρήσεις να μην έχουν διαφορετική μεταχείριση από τις γαλλικές», ή ακόμη «να επιτευχθεί μια στενή τελωνειακή ένωση» με την Ολλανδία (και όχι μόνο), να αποσπασθούν η Πολωνία και οι βαλτικές επαρχίες (Εσθονία, Λιθουανία, Λετονία) από τη ρωσική αυτοκρατορία κ.ά. Με τον τρόπο αυτό οι Γερμανοί ιθύνοντες ήλπιζαν να μεταβάλουν τη χώρα τους σε παγκόσμιο παράγοντα ισχύος, χωρίς να ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τα προβλήματα και τις αντιδράσεις που θα μπορούσε να προκαλέσει στις άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες η de facto γερμανική επιβολή.
Οι λόγοι εξαιτίας των οποίων οι ηττημένοι στον πόλεμο φαίνονται τώρα να νικούν στην ειρήνη σχετίζονται με τις γεωπολιτικές και οικονομικές ανισορροπίες στην ήπειρό μας. Το ευρωπαϊκό δράμα συνοψίζεται σε κάποιον βαθμό στο ότι η Γερμανία είναι υπερβολικά μικρή για να κυριαρχήσει, αλλά και υπερβολικά μεγάλη για να αρκεστεί σε έναν ρόλο πρώτου μεταξύ ίσων. Πίσω από την επιβολή σήμερα μιας άκαμπτης δημοσιονομικής «πειθαρχίας» μετά βίας κρύβεται ο οικονομικός ιμπεριαλισμός του γερμανικού κεφαλαίου. Όπως συνέβαινε και πριν από εκατό χρόνια, η γερμανική άρχουσα τάξη βρίσκεται αντιμέτωπη με το δίλημμα να τιθασεύσει τις άμετρες φιλοδοξίες της ή να διακινδυνεύσει μια νέα σύγκρουση πανευρωπαϊκής εμβέλειας, που θα διεξαχθεί όχι πια με πολεμικά αλλά με οικονομικά μέσα και θα έχει εξίσου τραγικές συνέπειες για την Ευρώπη και τον κόσμο ολόκληρο.
Πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι οι ευρωπαϊκές συνθήκες δεν εξαντλούνται στην πρόβλεψη διαδικασιών περί «υπερβολικού δημοσιονομικού ελλείμματος», αλλά ότι περιέχουν τόσο εγγυήσεις υπέρ των αρμοδιοτήτων των εθνικών οργάνων (π.χ. αρχές της επικουρικότητας και αναλογικότητας) όσο και, κυρίως, υπέρ των θεμελιωδών δικαιωμάτων των ανθρώπων (ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων είναι θεωρητικά ισοδύναμος με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ένωσης). Αυτά όμως τα δικαιώματα, και μάλιστα τα κοινωνικά και οικονομικά, ισοπεδώνονται σήμερα στον μεσογειακό Νότο και αύριο και στον πυρήνα της Ευρωζώνης, καθώς η εργασία απαξιώνεται συστηματικά σε όφελος του κεφαλαίου, προκειμένου να επιτευχθεί, υποτίθεται, η δημοσιονομική «σταθερότητα». Αν δεν υπάρξει σύντομα αλλαγή πορείας, η (νέα) ώρα της κρίσης πλησιάζει για την Ευρώπη.
* Ο Κώστας Χρυσόγονος είναι ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ
