Η Αριστερά έχει κερδίσει τις ψήφους των ανέργων, αλλά όχι και τις καρδιές τους
Συνέντευξη του Χριστόφορου Κάσδαγλη με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου του «Ημερολόγιο ενός ανέργου» (εκδ. Καστανιώτη)
* Τις ιστορίες του βιβλίου, μαζί με άλλες, τις έχουμε διαβάσει στο imerologioanergou.gr. Ποιος είναι ο λόγος που σε οδήγησε να τις κάνεις βιβλίο;
Πρόκειται για πέρασμα από το ατομικό βίωμα στο συλλογικό, για τη μεγάλη εικόνα, για το πιο βαθύ αποτύπωμα της εποχής που ζούμε.
* Με ποιο κριτήριο επέλεξες τις ιστορίες του βιβλίου, και γενικότερα τι σήμαινε η διαδικασία σύνθεσής του;
Επρόκειτο για μεγάλη περιπέτεια. Το υλικό ήταν θηριώδες, ποσοτικά και ποιοτικά. Δεν ήξερες τι να διαλέξεις. Κι επειδή δεν έκανα το λάθος που κάνουν οι άνθρωποι της εξουσίας, ήξερα πως πίσω από κάθε κείμενο βρίσκονται άνθρωποι - ακριβώς όπως και πίσω από τις στατιστικές και τους δείκτες. Κι έτσι τα πονούσα τα κείμενα και δεν πήγαινε το χέρι μου να τα κόψω. Τα κριτήρια ήταν τα προφανή. Αντιπροσωπευτικότητα, μοναδικότητα, ένταση, αφηγηματική δύναμη. Κι ακόμα, η κάλυψη ορισμένων απρόσμενων ενοτήτων: Τα καλά νέα, η επιστροφή στο χωριό, η γυναικεία ματιά, το χιούμορ, η μετανάστευση.
* Η ανεργία είναι ένα θέμα που επανέρχεται διαρκώς μέσα από άρθρα, αναλύσεις, ιστορίες που ακούμε -- δεν είναι διόλου άγνωστο θέμα.
Όχι, φίλε. Ξέρουμε αρκετά πράγματα για την ανεργία γενικά, ως φαινόμενο, αλλά όσοι διατηρούν τις δουλειές τους δεν έχουν ιδέα για τη ζωή και τα βάσανα των ανέργων, για το πώς σκέφτονται και με τι θηρία -μέσα τους και γύρω τους- παλεύουν. Εμένα προσωπικά, παρότι βιώνω τα τελευταία χρόνια το φάσμα της ανεργίας, το Ημερολόγιο μου άνοιξε τα μάτια.
* Tι έμαθες μέσα απ' αυτή την εμπειρία, πόσο σε άλλαξε;
Ένα μονάχα θα σου πω: Λέμε ότι τον τελευταίο χρόνο το ποσοστό της ανεργίας παρέμεινε σταθερό. Τίποτα το ψευδέστερο! Γιατί ακόμα κι αν οι αριθμοί παραμένουν σταθεροί, η κατάσταση των ανθρώπων μέσα σ' ένα χρόνο έχει απίστευτα επιδεινωθεί. Άλλο να είσαι άνεργος ένα εξάμηνο και τελείως άλλο να είσαι άνεργος δύο ή τρία χρόνια. Πρώτα σου κόβουν το επίδομα. Τα όποια αποθέματά σου εξαντλούνται. Έπειτα εξαντλούνται τα αποθέματα του περίγυρού σου, που κι εκείνων η θέση έχει στο μεταξύ επιδεινωθεί. Κι ενώ «εξαντλούνται όλες οι πηγές σου», όπως γράφει κάποιος στο Ημερολόγιο, έχουν εξαντληθεί και η υπομονή και οι αντοχές σου, η ψυχική ισορροπία, οι σχέσεις σου με τη γυναίκα και τα παιδιά σου. Η ζωή σου μοιάζει πλέον με κόλαση. Ασχέτως αν εσύ ελπίζεις ή αισιοδοξείς – μερικές φορές.
* Διακρίνω σωστά στο βιβλίο μια κριτική προδιάθεση ως προς τη στάση της Αριστεράς σε σχέση με τους ανέργους;
Εδώ αγγίζεις ένα σημείο κομβικό. Οι δεξιές πολιτικές γεννάνε συνεχώς ανεργία και εξαθλιώνουν τους ανέργους. Η Αριστερά, από την άλλη, τάσσεται φύσει και θέσει στο πλευρό τους. Ωστόσο, αυτή η σχηματική προσέγγιση δε λέει όλη την αλήθεια. Η Αριστερά δυσκολεύεται να πιάσει τους ανέργους και τα προβλήματά τους στο ραντάρ της, ενώ αποτυγχάνει να τα ιεραρχήσει στην πράξη σε πρώτο βαθμό προτεραιότητας.
* Νομίζω όμως ότι υποτιμάς όσα κάνει η Αριστερά.
Θα χρησιμοποιήσω ένα μικρό παράδειγμα: Η Αριστερά δίνει πολλές μάχες στη Βουλή για διαδικαστικά θέματα, συγκρούεται φραστικά με την κυβέρνηση, εγείρει ζητήματα συνταγματικής νομιμότητας, υπερασπίζεται τα κεκτημένα διαφόρων επαγγελματικών κατηγοριών. Όλ' αυτά δε λένε και πολλά πράγματα στους ανέργους, δεν τους συγκινούν, και οπωσδήποτε δεν τους κινητοποιούν. Έχουν πιο επείγοντα προβλήματα να αντιμετωπίσουν, και θα περίμεναν πολύ πιο απτές μάχες γύρω από τα δικά τους θέματα. Τι μάχες έδωσε η Αριστερά σε σχέση με το απίστευτο καθεστώς της φορολόγησης των ανέργων με διάφορα τρυκ, όπως τα τεκμήρια διαβίωσης; Το να φορολογούνται οι άνεργοι, δηλαδή οι μη έχοντες εισόδημα, είναι τελείως τρελό. Και όμως, πολύ μεγαλύτερη φασαρία έχει γίνει για τα χαράτσια, για τη φορολόγηση των αγροτών και για τις φορολογικές κλίμακες.
* Ποιες είναι, κατά τη γνώμη σου, οι αιτίες αυτού του οξύμωρου;
Η Αριστερά, συγκροτημένη παραδοσιακά γύρω από το συνδικαλιστικό κίνημα και τα αιτήματά του, δεν έχει κατορθώσει να πιάσει τον σφυγμό των ανέργων, τους επικαλείται κι εκείνη περισσότερο ως αριθμούς και ως πολιτικό επιχείρημα και όχι ως μία τάξη που αναλαμβάνει να την εκπροσωπήσει αυθεντικά. Η Αριστερά έχει σε μεγάλο βαθμό εξασφαλίσει τις ψήφους των ανέργων, αλλά όχι και τις καρδιές τους. Αποβλέπουν σ' αυτήν για να φύγει η κυβέρνηση, δεν ανιχνεύουν όμως κάποιο σχέδιό της για τη σωτηρία τους και την επανένταξή τους στην παραγωγή - αυτή είναι η αλήθεια. Οι άνεργοι άλλωστε υποεκπροσωπούνται, τόσο στις οργανώσεις όσο και στα ψηφοδέλτια της Αριστεράς.
* Υπήρχαν όμως αρκετοί απολυμένοι, τόσο στο ευρωψηφοδέλτιο όσο και στα αυτοδιοικητικά σχήματα.
Αυτήν ακριβώς τη διαφοροποίηση ετοιμαζόμουν να κάνω. Δεν μιλάω εδώ για τις ομάδες που βρίσκονται σε κινητοποίηση με αιτήματα επαναπρόσληψης, κυρίως στο Δημόσιο, όπως οι εργαζόμενοι της ΕΡΤ, οι καθαρίστριες, οι σχολικοί φύλακες. Μιλάω κυρίως για τους ανέργους του ιδιωτικού τομέα, αυτή τη μεγάλη στρατιά που πυκνώνει σιγά σιγά μέσα από μια διαδικασία αργού θανάτου, που κανείς δεν της δίνει σημασία και δεν σκύβει πάνω στα προβλήματά της. Ε, λοιπόν, όλος αυτός ο κόσμος, που έχει μπόλικο ελεύθερο χρόνο και διάθεση ανατροπής –περισσότερο από ανάγκη και λιγότερο λόγω ιδεολογικής ανησυχίας-, αυτός ο κόσμος που δεν έχει τίποτ' άλλο να χάσει, μένει μακριά από τις διεργασίες της Αριστεράς και συνάπτει μια χαλαρή σχέση ανάθεσης μαζί της – για την οποία, πίστεψέ με, δεν φταίει ο κόσμος, φταίει η Αριστερά.
* Στον πρόλογο λες ότι «η καλύτερη ευχή είναι κάποια στιγμή, σύντομα, να μην υπάρχει πια λόγος συγγραφής, συγκέντρωσης και αναπαραγωγής τέτοιων κειμένων». Πώς μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο;
Εσύ τώρα μου ζητάς να χωρέσω σε μια απάντηση το πρόγραμμα που λείπει από την Αριστερά. Μπορώ να διατυπώσω εδώ μονάχα μερικές βασικές αρχές: Πρέπει να δοθεί μεγάλη έμφαση στο εγγυημένο εισόδημα για όλους, στη δωρεάν περίθαλψη και παιδεία -- χωρίς ολιγωρία και χωρίς εκπτώσεις. Κι έπειτα να δοθούν ευκαιρίες δημιουργικής απασχόλησης σε όλον αυτό τον κόσμο, ας είναι σε πρώτη φάση και σε εθελοντική βάση, εφόσον το βιοτικό θέμα θα έχει στοιχειωδώς αντιμετωπιστεί - και μάλιστα με όρους ισοτιμίας.
* Νομίζω ότι αυτά δεν απέχουν από τις εξαγγελίες του ΣΥΡΙΖΑ και άλλων κομμάτων.
Υπάρχουν τέτοιες εξαγγελίες διάσπαρτες σε ντοκουμέντα που δε θα τα ‘λεγες προγράμματα, αλλά μάλλον ευχολόγια. Εγώ μιλάω για ένα συνεκτικό σχέδιο με ανελαστικές προτεραιότητες. Η πλήρης κάλυψη των ανέργων θα 'πρεπε να αποτελέσει την απόλυτη προτεραιότητα ενός αριστερού προγράμματος, και ταυτοχρόνως να λογίζεται ως ο βασικός άξονας για την αναστροφή του οικονομικού κλίματος, το έναυσμα για τη δημιουργία ενεργού ζήτησης, που θα οδηγήσει σε αναθέρμανση της οικονομίας. Κι ακόμα τονίζω πως πρέπει ρητά να κοστολογηθεί, και να περιγραφούν δεσμευτικά οι πόροι που θα το χρηματοδοτήσουν.
* Γιατί θεωρείς ότι ειδικά η συγκεκριμένη δέσμη μέτρων θα έπρεπε να κοστολογηθεί; Αυτό δεν θα 'πρεπε να αφορά όλες τις πτυχές ενός κυβερνητικού προγράμματος;
Προφανώς. Επιμένω όμως ειδικά σ' αυτό, γιατί είμαι πεπεισμένος ότι μεγάλο μέρος των μεσαίων στρωμάτων έχουν υιοθετήσει το κυβερνητικό σενάριο που προβλέπει άδηλα να συνεχίσουν να τα κουτσοβολεύουν όπως όπως, έστω και με απώλειες, επιρρίπτοντας το μεγάλο βάρος της κρίσης στους ανέργους, στους ανασφάλιστους, στους άπορους, στους απλήρωτους, στους επισφαλώς εργαζόμενους. Αυτή η λογική περνάει ακόμα και σε κοινωνικές ομάδες που επηρεάζονται και επηρεάζουν την Αριστερά, οι οποίες είναι εξαιρετικά πιθανό να αντιδράσουν σε σχεδιασμούς που θα δίνουν απόλυτη προτεραιότητα στους ανέργους. Ενδέχεται να αρνηθούν να θυσιάσουν μέρος των προσδοκιών τους για χάρη ενός σχεδίου αναδιανομής και κοινωνικής δικαιοσύνης. Φοβάμαι ότι η Αριστερά δεν είναι έτοιμη να οργανώσει αυτή τη διαδικασία, κι ότι εφόσον επιμείνει σ' αυτή την κατεύθυνση θα κλυδωνιστεί σοβαρά. Άσε που, για να είμαι απολύτως ειλικρινής, δεν είμαι καν βέβαιος ότι θα επιμείνει…
Τη συνέντευξη πήρε ο Στρατής Μπουρνάζος
