Από σήμερα, 15.06.14, στις 10 το πρωί ώρα Μόσχας, η Gazprom, όπως είχε σαφώς ενημερώσει τις ενδιαφερόμενες πλευρές, περνά στο σύστημα της προπληρωμής για τις ποσότητες φυσικού αερίου που θα προμηθεύεται η Ουκρανία. Είχε προηγηθεί ένας μαραθώνιος διαπραγματεύσεων μεταξύ αντιπροσωπειών των δύο χωρών και του Ευρωπαίου επιτρόπου για την Ενέργεια Γκίντερ Έντιγκερ. Οι τελευταίες διαπραγματεύσεις ανάμεσα στους τρεις τελείωσαν στις 330 πρωινή της Δευτέρας, στο Κίεβο, χωρίς αποτέλεσμα, παρά τις επίμονες προσπάθειες του Ευρωπαίου επιτρόπου, ο οποίος συναντήθηκε ακόμα και με τον προσωρινό πρωθυπουργό της χώρας Αρσένι Γιατσενιούκ.
Η τελευταία πρόταση της Gazprom στις τριμερείς διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ε.Ε. - Ρωσίας - Ουκρανίας, που διατυπώθηκε στις 11.06.2014 ήταν η εξής: αποπληρωμή μέρους του τρέχοντος χρέους 1,95 δισ. δολ. από το σύνολο των 4,5 δισ., μέχρι τις 10 π.μ. ώρα της Δευτέρας 16.06.2014 και σε συνέχεια υπογραφή νέας τιμής 384,5 δολ./1.000 κ.μ. που σημαίνει έκπτωση 100 δολ. στην προηγούμενη τιμή του ισχύοντος συμβολαίου μεταξύ της Gazprom και της Naftogaz. Η τιμή που πρότεινε η Ρωσία είναι ακριβώς η σημερινή τιμή που προμηθεύεται η Γερμανία, χαμηλότερη κατά 15 δολ. από την τιμή της Βουλγαρίας και χαμηλότερη από τη μέση τιμή της Ε.Ε., που είναι 404 δολ./1.000 κ.μ. Την πρόταση αυτή της Ρωσίας φάνηκε αρχικά να αποδέχεται και ο Γερμανός επίτροπος Έντινγκερ. Η πρόταση δεν έγινε όμως αποδεκτή από την ουκρανική κυβέρνηση, η οποία ανακοίνωσε αυθαίρετα και εκτός πλαισίου διαπραγματεύσεων την τιμή 226 δολ./1.000 κ.μ. και όπως ήταν φυσικό την απέρριψε η ρωσική πλευρά, που για πρώτη φορά δήλωσε ότι «κακοί ξένοι σύμβουλοι της Ουκρανίας» οδηγούν τις διαπραγματεύσεις σε ναυάγιο. Την ίδια ημέρα, 13.06.2014, ο πρωθυπουργός της Ουκρανίας Αρσ. Γιατσενιούκ, κάλεσε όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες ενέργειας της Ουκρανίας σε ετοιμότητα διακοπής προμήθειας φυσικού αερίου από τη Ρωσία και προετοιμασία προσφυγής στο Διαιτητικό Δικαστήριο της Στοκχόλμης.
Τη Δευτέρα 16.06.2014 η Ρωσία θα διακόψει την παροχή αερίου στην Ουκρανία. Η Ουκρανία θα συνεχίσει να κλέβει από τις διερχόμενες στον αγωγό ποσότητες της Ευρώπης και όταν αυτό θα αποδειχθεί (χρειάζονται πρακτικά 2-3 μέρες για να πιστοποιηθεί η κλοπή), η Ρωσία θα διακόψει τότε την παροχή του φυσικού αερίου προς ολόκληρη την Ευρώπη και θα καταστήσει την Ε.Ε. υπεύθυνη να εξεύρει λύση με την Ουκρανία η οποία κλέβει τις ποσότητές της. Παράλληλα, η Ρωσία θα προτείνει στην Ε.Ε. να αυξήσει στο μάξιμουμ τη ροή στον αγωγό «Βόρειο ρεύμα» έως τα 60 δισ. κ.μ., που προϋποθέτει και την άρση από την Ε.Ε. των περιορισμών χρήσης του αγωγού που επιβάλλονται από το γ' ενεργειακό πακέτο. Επίσης, θα προτείνει η Ρωσία την αύξηση στο μάξιμουμ της ροής φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας. Όλα αυτά τα μέτρα όμως, και αν εφαρμοστούν μαζί, δεν θα καλύψουν κατά 35% τουλάχιστον τις ετήσιες ανάγκες της Ε.Ε. σε φυσικό αέριο. Οι άλλες λύσεις που τον τελευταίο καιρό προβάλλονται για δήθεν κάλυψη των ευρωπαϊκών αναγκών από τρίτες πηγές είναι ελάχιστα εφαρμόσιμες έως ανύπαρκτες. Ανάμεσα σε αυτές, η προμήθεια υγροποιημένου σχιστολιθικού αερίου από τις ΗΠΑ, τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου, ο αγωγός TAP από την Κασπία, υγροποιημένο αέριο από την Β. Αφρική κ.λπ. Αλλά και όσες από τις λύσεις αυτές είναι εφαρμόσιμες θα είναι με πολύ υψηλότερες τιμές 500-550 δολ./1.000 κ.μ., ανεβάζοντας κατά πολύ το μέσο ενεργειακό κόστος στη βιομηχανία, με άμεση επίπτωση στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Το ουκρανικό πρόβλημα εξελίσσεται σε μεγάλο ευρωπαϊκό πρόβλημα. Και πάνω σε αυτό φαίνεται να στηρίζει το πολιτικό της μέλλον η κατά τα άλλα νόμιμη κυβέρνηση της Ουκρανίας. Για πόσο καιρό όμως μπορεί να συνεχιστεί μια τέτοια κατάσταση; Η συνέχισή της θα οξύνει ακόμη περισσότερο τις ρωσο-ουκρανικές σχέσεις και ιδιαίτερα στον ευαίσθητο χώρο της Ανατολικής Ουκρανίας, όπου αυτές τις ώρες βρίσκεται σε εξέλιξη μια τεράστια ανθρωπιστική καταστροφή με ανυπολόγιστες συνέπειες. Η Ρωσία μάλλον δεν θα αποδεχθεί τον ρόλο του απλού παρατηρητή αυτής της ανθρωπιστικής καταστροφής. Καταστρέφεται παράλληλα και ο οικονομικός και παραγωγικός ιστός ολόκληρης αυτής της περιοχής, που και πάλι θα είναι αδύνατο η Ε.Ε. να σηκώσει το βάρος αυτών των συνεπειών. Είναι λοιπόν ολοφάνερο ότι η περαιτέρω όξυνση της κατάστασης δεν θίγει μόνο τα συμφέροντα της Ρωσίας, αλλά σε τελική ανάλυση θέτει την Ευρώπη μπροστά στον κίνδυνο μιας ανυπέρβλητης πολιτικής, οικονομικής και ενεργειακής ανωμαλίας.
Θα αναγκαστεί λοιπόν η Ε.Ε. να διαφοροποιήσει προς το «αντικειμενικότερο» τη στάση της στην ουκρανική κρίση και θα αναζητήσει συμβιβαστικές και ρεαλιστικές με τη Ρωσία λύσεις. Στα πλαίσιο αυτό του πραγματισμού θα καταστεί αναγκαία και επείγουσα και η κατασκευή του αγωγού «Νότιο ρεύμα», που αντικαθιστά πλήρως τις απώλειες από τον ουκρανικό αγωγό και διασφαλίζει τη σταθερή προμήθεια ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, ανεξάρτητα από την πολιτική κατάσταση στην Ουκρανία.
Αλλά και στην πιθανότερη περίπτωση που όλα τα προβλήματα ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία γρήγορα λυθούν, η κατασκευή του αγωγού «Νότιο ρεύμα» θα δώσει απάντηση και στην έντονη διαμάχη για την αποδοχή από τη Ρωσία των όρων και των δεσμεύσεων του γ' ενεργειακού πακέτου της Ε.Ε. Διότι η αποδοχή του γ' ενεργειακού πακέτου από τη Ρωσία δεν θα εκλαμβάνεται τότε ως μέσο εκβιασμού και απειλής κατά των συμφερόντων της. Τότε θα γίνει πραγματικά το γ' ενεργειακό πακέτο εγγυητής της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρώπης και θα ισχύει για όλους ανεξαίρετα τους προμηθευτές της. Τότε θα αποδειχθεί περίτρανα ότι ήταν περιττός και ο πόλεμος στην Ουκρανία, ότι η πολιτική να εκβιάσουν τη Ρωσία ήταν τουλάχιστο υπερβολική και πέρα από τις δυνατότητες τόσο της Ουκρανίας όσο και της Ε.Ε., αν αυτό πραγματικά επεδίωκε. Θα αποδειχθεί ότι συμφερότερο και ηθικότερο ήταν να έχουν λυθεί τα ενδοευρωπαϊκά προβλήματα χωρίς την ανάμειξη των ΗΠΑ, χωρίς την παρουσία της κ. Νούλαντ στην πλατεία Μαϊντάν του Κιέβου και χωρίς τη διανομή των «πιροσκί της αλληλεγγύης» στους ακροδεξιούς ναζιστές που με εγκλήματα και βία, εγκατέστησαν τη «Δημοκρατία» στην Ουκρανία. Όπως μεγάλο πολιτικό ατόπημα και ενάντια στα συμφέροντα της Ελλάδας ήταν και η βεβιασμένη επίσκεψη του κ. Βενιζέλου στο Κίεβο αμέσως μετά την ανατροπή τής νόμιμα εκλεγμένης κυβέρνησης και οι συγχαρητήριες χειραψίες του με τους ακροδεξιούς ναζιστές που μέχρι και σήμερα δολοφονούν τον ίδιο τους τον λαό στην Ανατολική Ουκρανία.
Και τα μηνύματα άλλωστε από το Συμβούλιο των υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε., που έγινε την Παρασκευή στις 13.06.2014 στο Λουξεμβούργο, κάτι ανάλογο καταδεικνύουν. Φόβο και αβεβαιότητα για τις εξελίξεις στο ουκρανικό πρόβλημα, προσπάθεια εξεύρεσης τρόπων εξοικονόμησης ενεργειακών δυνατοτήτων και ιδίων πόρων, δειλή αναφορά στην ευελιξία και σεβασμό στο ενεργειακό μείγμα κάθε χώρας χωριστά. Μίλησε στο συνέδριο και ο Έλληνας υπουργός κύριος Γ. Μανιάτης και πρότεινε την εντατικοποίηση της χρήσης εναλλακτικών μορφών ενέργειας, την αύξηση στην παραγωγή βιοενέργειας, την ανάπτυξη ενεργειακών τεχνολογιών κ.λπ. Συμφώνησαν όλοι μαζί οι υπουργοί και με τις «πατρικές συμβουλές» του κυρίου Έντινγκερ, να είναι φειδωλοί στα αισθήματα φιλίας και να μην εκφράζουν τόσο έκδηλα τις ευχαριστίες τους προς τη Ρωσία (!) για την ενεργειακή συνεργασία.
Το συμβούλιο τελείωσε, αλλά τα ερωτήματα παρέμειναν αμείλικτα και απειλητικά. Τι μέτρα λάβατε σε αυτό το συμβούλιο υπουργών για τον επερχόμενο ενεργειακό χειμώνα κύριε υπουργέ; Τι θέση πήρατε για τον ουκρανικό αγωγό και την ασφαλή λειτουργία του, που προμηθεύει και την Ελλάδα με πάνω από 2,5 δισ. κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου με την ευνοϊκή τιμή που η Ρωσία παραχώρησε στην Ελλάδα; Τι θέση πήρατε για την κατασκευή του ρωσικού αγωγού South Stream που διερχόμενος από τη γειτονική Βουλγαρία, εγγυάται στο ακέραιο την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας; Πώς και από ποια πηγή θα διασφαλίσετε αυτά τα 2,5 δισ. κυβικά, σε περίπτωση διακοπής του ρωσικού αερίου;
Η σημερινή επίσκεψη στην Ελλάδα του προέδρου του Αζερμπαϊτζάν Αλίεβ και η συνέχιση των διαπραγματεύσεων για την ολοκλήρωση του ενεργειακού σχεδίου του αγωγού TAP δεν έπρεπε να αποτελεί μονομερή ενεργειακή επιλογή της Ελλάδας, αλλά συστατικό μέρος μιας πολύπλοκης ενεργειακής πολιτικής που θα συνδυάζει όλες τις δυνατότητες που παρέχει η κομβική θέση της Ελλάδας. Το τονίζουμε ακόμη μια φορά ότι ο αγωγός TAP και η ενεργειακή του επάρκεια δεν εξασφαλίζουν άμεσα, αλλά ούτε και μακροπρόθεσμα την ενεργειακή ασφάλεια ούτε της χώρας μας ούτε των Βαλκανίων. Πολύ δε περισσότερο όταν η επιλογή του μοιάζει με πολιτική επιλογή ανταγωνιστική του μεγάλου αγωγού South Stream, που η κατασκευή του θα καταστεί πλέον επείγουσα για την ενεργειακή ασφάλεια ολόκληρης της Ευρώπης.
Οι περιπλανήσεις της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής τον τελευταίο καιρό στα πεδία των θολών ενεργειακών πειραματισμών της Ε.Ε. εγκυμονούν τεράστιους κινδύνους ενεργειακής απομόνωσης για τη χώρα μας, με μεγαλύτερο τον κίνδυνο να μετατραπεί από ενεργειακός παίκτης της ΝΑ Ευρώπης σε ενεργειακό κομπάρσο του αντιρωσικού σίριαλ που σήμερα παίζεται και ευχόμαστε σύντομα να τελειώσει.
* Ο Δημήτριος Α. Βελάνης είναι χημικός μηχανικός πετρελαίου και φυσικού αερίου
