Στη διάλυση οδηγούν οι αντιαγροτικές πολιτικές τον πρωτογενή τομέα της χώρας, καθώς η παραγωγή βασικών αγροτικών προϊόντων συρρικνώνεται δραματικά, ενώ την ίδια στιγμή αυξάνεται το κόστος εισροών για τη γεωργία και την κτηνοτροφία, με σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο στο αγροτικό εισόδημα, αλλά και στην εγχώρια αγορά τροφίμων και κατ' επέκταση στις δαπάνες των νοικοκυριών.
Η μείωση της παραγωγής ακόμα και παραδοσιακών ελληνικών προϊόντων, δηλαδή της προσφοράς σε όρους αγοράς, αλλά και η αύξηση στο κόστος παραγωγής αποτυπώνονται και στη διαμόρφωση των τιμών των τροφίμων. Βέβαια, ο πρωτογενής τομέας αποτελεί μέρος του "προβλήματος" της ακρίβειας που εξακολουθεί να υφίσταται στα τρόφιμα, παρά τη μείωση των εισοδημάτων, την αύξηση της ανεργίας, της υποαπασχόλησης και των φοροεπιδρομών. Άλλωστε, και μόνο η "ψαλίδα" από το χωράφι στο ράφι καθιστά σαφές ότι σημαντικό μερίδιο στη διαμόρφωση των τιμών υπάρχει στο χονδρεμπόριο και στο λιανεμπόριο, όπου είναι γνωστή-άγνωστη η δράση διαφόρων καρτέλ και "μεσαζόντων". Στην πρόσφατη έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού αποτυπώνεται σαφώς ότι μεσάζοντες - χονδρέμποροι, αλλά και μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου, είναι οι μεγάλοι κερδισμένοι στην αγορά νωπών οπωροκηπευτικών, πιέζοντας τις τιμές προς τα πάνω σε βάρος καταναλωτών και παραγωγών.
Κατά την παρουσίαση της ετήσιας έκθεσης για την εξέλιξη των τιμών στην αγορά το 2013 από τον υφυπουργό Ανάπτυξης Θ. Σκορδά, για δεύτερη χρονιά, κι ενώ ξεκινούσε το παναγροτικό συλλαλητήριο, δεν υπήρξαν τα περσινά υπονοούμενα -στην αντίστοιχη παρουσίαση- για το υψηλό μερίδιο των παραγωγών στην ακρίβεια των τροφίμων. Αντίθετα, ο υφυπουργός παραδέχτηκε τόσο τη συρρίκνωση του όγκου της αγροτικής - κτηνοτροφικής παραγωγής όσο και την αύξηση στο κόστος παραγωγής και μάλιστα παρά την "αλλαγή στο εργασιακό κόστος".
Μείωση παραγωγής
Δραματική πτώση στην παραγωγή πολλών αγροτικών προϊόντων καταδεικνύουν τα στοιχεία της Eurostat. Είναι ενδεικτικό ότι το 2013 η παραγωγή μειώθηκε κατά 21,5% στα νωπά φρούτα, κατά 21% στο ελαιόλαδο, κατά 35,9% στις ελιές, κατά 15,3% στα αυγά, αλλά και κατά 3,8% στα λιπάσματα. Μόνο το 2012 η παραγωγή πατάτας μειώθηκε κατά 23,8%, των νωπών λαχανικών κατά 9,2% και των δημητριακών κατά 8,5%.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τον ΕΛΟΓΑΚ, η παραγωγή γάλακτος βαίνει φθίνουσα καταγράφοντας τα τελευταία τέσσερα έτη μείωση συνολικά 10,3%, ενώ υπολείπεται σημαντικά (κατά 26,5%) των εθνικών ποσοστώσεων. Την ίδια στιγμή, η εγχώρια κτηνοτροφία δέχεται το ένα πλήγμα μετά το άλλο, με αποκορύφωμα την άρση της υποχρεωτικής αναγραφής της προέλευσης του γάλακτος, αλλά και την προωθούμενη -καθ' υπόδειξη του ΟΟΣΑ- επέκταση της διάρκειας ζωής του φρέσκου γάλακτος, που επιτρέπουν αθρόες εισαγωγές, με το πρόσχημα της μείωσης των τιμών στη λιανική.
Άμεση σύνδεση και με τα αυξημένα κόστη παραγωγής έχει και η μείωση της παραγωγής εισροών. Η εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων, ως αποτέλεσμα της διάλυσης της βιομηχανίας λιπασμάτων στο πλαίσιο της ευρύτερης αποβιομηχάνισης της χώρας, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της συμμετοχής ενός βασικού δείκτη εισροών στην πίεση προς τα πάνω του κόστους παραγωγής. Η εξέλιξη της παραγωγής λιπασμάτων είναι πτωτική την τελευταία τριετία: -17% το 2011, -7,6% το 2012, -3,8% το 2013. Παράλληλα, μειώθηκε η παραγωγή σε φυτοφάρμακα (-6,2% το 2012), ζωοτροφές (-7,8% το 2012) και σπόρους (-1,6% το 2012).
Κόστος παραγωγής
Αποκαλυπτικά είναι όμως και τα στοιχεία για το συνεχώς αυξανόμενο κόστος παραγωγής σε γεωργία-κτηνοτροφία. Την περίοδο 2009-2012, ενώ τα ημερομίσθια στον πρωτογενή τομέα εμφανίζουν πτώση της τάξεως του 13,1%, το κόστος κεφαλαίου (τόκοι δανείων) έχει αυξηθεί κατά 44,4%, με αποτέλεσμα ο γενικός δείκτης αμοιβής των συντελεστών παραγωγής στη γεωργία και την κτηνοτροφία να σημειώνει άνοδο 4,1% την ίδια περίοδο.
Μόνο την περίοδο 2011-2012, ενώ το κόστος εργασίας μειώθηκε κατά 5% και το κόστος της γης (ενοίκια) σταθεροποιείται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, το κεφαλαίο αυξάνεται κατά 10,63% - που αναλύεται σε +16,12% στους τόκους δανείων και +2,58% στα ενοίκια μηχανημάτων. Παράλληλα, την ίδια περίοδο, η αύξηση σε ενέργεια-λιπαντικά ανέρχεται σε 5%, ανοδικά κινούνται τα κόστη φαρμάκων, συντήρησης επισκευής, αναλώσιμων κ.λπ., ενώ πάνω από 10% ανατιμήθηκαν τα λιπάσματα. Βάσει της έκθεσης, η πλειονότητα των εισροών σε γεωργία-κτηνοτροφία χαρακτηρίζεται από αύξηση τιμών, καθώς το πρώτο 11μηνο του 2013 σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του 2012 κατεγράφη αύξηση 1% στους σπόρους, 1,4% στην ενέργεια, 5,2% στα λιπάσματα, 0,6% στις ζωοτροφές κ.ά. Πάντως, σύμφωνα με τον υφυπουργό, από τη σχετική διερεύνηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού δεν προέκυψαν παραβιάσεις του ανταγωνισμού (μερίδια αγοράς, συμπεριφορές "καρτέλ") στην αγορά αγροτικών εφοδίων.
Ακρίβεια
Αν και η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Ανάπτυξης συνιστά να μην συγχέονται η πορεία των τιμών με "την αίσθηση ακρίβειας που προκύπτει από την μείωση των εισοδημάτων" και παρά τον αρνητικό πληθωρισμό, η ακρίβεια είναι υπαρκτή στην καθημερινότητα των νοικοκυριών. Ο υφυπουργός παραδέχτηκε ότι η αποκλιμάκωση των τιμών δεν γίνεται με την ίδια ταχύτητα με την πτώση των εισοδημάτων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, καταγράφονται αυξήσεις στο γάλα (+3,46%), στο γιαούρτι (+3,39%), στα νωπά λαχανικά (+2,94%), στη φέτα (2,56%), στα σκληρά τυριά (+2,49%) στο νωπό μοσχάρι (+1,42%) και στις νωπές πατάτες (+0,54%). Οι μειώσεις (0,41% έως 8,90%) σε πολλά είδη τροφίμων ωστόσο δεν επαρκούν σε σχέση με την κατάρρευση των οικογενειακών προϋπολογισμών. Σύμφωνα με τον Θ. Σκορδά, η συγκράτηση της πτωτικής πορείας των τιμών στα τρόφιμα οφείλεται κυρίως στην ανελαστική ζήτηση, στη μείωση αναλογικά προς την παραγωγή αύξησης του κόστους παραγωγής, στην πορεία των διεθνών τιμών. Την ίδια στιγμή εκτιμάται ότι έχει αυξηθεί 40% η κατανάλωση στις προσφορές και 30% η κατανάλωση προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας των σούπερ μάρκετ.
Επιπλέον, αύξηση του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ) καταγράφεται το 2013 έναντι του 2012, στις κατηγορίες αλκοολούχα ποτά-καπνός (λόγω φορολογίας), στη στέγαση (λόγω πετρελαίου) και στην υγεία (λόγω της αύξησης της συμμετοχής των ασφαλισμένων στην αγορά φαρμάκων), παρά το ότι ο Γενικός ΔΤΚ διαμορφώνεται σε -1,71%.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, βάσει των στοιχείων που παρουσίασε το υπουργείο, η Ελλάδα, ενώ είναι 10η μεταξύ των 28 χωρών της Ε.Ε., ως προς τον κατώτατο μισθό (με καταγραφή τα 684 ευρώ -όχι τα 586 ευρώ), βρίσκεται χαμηλότερα, στη 14η θέση, σε επίπεδο αγοραστικής δύναμης και 12η σε επίπεδο αγοραστικής δύναμης σε είδη διατροφής.
Πάντως, ο Θ. Σκορδάς θεωρεί ότι η κυβέρνηση πρέπει να πιστωθεί την "επιτυχία" της γενικής μείωσης των τιμών, καθώς αποδίδεται "σε σειρά μεταρρυθμιστικών πολιτικών που ωριμάζουν και παράγουν αποτελέσματα", όπως η Κυριακάτικη λειτουργία των καταστημάτων, οι ενδιάμεσες εκπτωτικές περίοδοι, οι απελευθερώσεις αγορών και επαγγελμάτων κ.λπ. Σε σχέση με την υιοθέτηση συστάσεων του ΟΟΣΑ στα επίμαχα ζητήματα του γάλακτος, των φαρμάκων κ.λπ., ανέφερε ότι ο καθένας έχει επιχειρήματα και απόψεις, η κουβέντα συνεχίζεται, αλλά η Βουλή νομοθετεί.
