Παιχνίδια στη λιανική και στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας αναδεικνύουν οι συνεχείς ανατιμήσεις, ενώ η κυβέρνηση σφυρίζει αδιάφορα ασχολούμενη αυτή την περίοδο με το πώς θα γίνει η χώρα «ενεργειακός κόμβος» ή, αλλιώς, δίνοντας γη και ύδωρ στις ΗΠΑ είτε σε σχέση με τις παραχωρήσεις για την έρευνα και την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων είτε με τη μετατροπή της σε κέντρο μεταφοράς και κατανάλωσης εισαγόμενου ακριβού αερίου (LNG).
Η εικόνα από τα οικιακά τιμολόγια του τελευταίου εξαμήνου καθιστά σαφές ότι οι παίκτες και ειδικότερα οι καθετοποιημένοι (παραγωγοί και προμηθευτές) πλέον έχουν μια δική τους λογική για το πώς διαμορφώνονται οι τιμές, που άλλοτε συνδέεται με τη χονδρεμπορική και άλλοτε όχι ή σχετίζεται με προβλέψεις... δεινών που είτε επαληθεύονται είτε όχι, ενώ παράλληλα στη χονδρεμπορική αγορά οι συμπεριφορές των συμμετεχόντων εγείρουν βάσιμες υποψίες για την άσκηση ισχύος, ιδίως σε περιόδους πίεσης και περιορισμών. Σε κάθε περίπτωση, οι ενεργειακές επιχειρήσεις βρίσκονται στο απυρόβλητο και οι αυξήσεις, άμεσες και έμμεσες, μετακυλίονται στις πλάτες όλων των καταναλωτών. Όσο για τον ανταγωνισμό που προτάσσει διαρκώς η κυβέρνηση ως πανάκεια, φαίνεται πως αυτοαναιρείται καθώς περιορίζεται σε έναν συγκεκριμένο μικρό κύκλο, τα συμφέροντα του οποίου και εξυπηρετεί.
Αυξήσεις και... συγκράτηση
Θυμίζουμε ότι στη συντριπτική πλειονότητά τους οι προμηθευτές απάντησαν στο άλμα της χονδρεμπορικής αγοράς του περασμένου μήνα με σημαντικές αυξήσεις στα οικιακά τιμολόγια ρεύματος του Νοεμβρίου (+21,11%), επιβαρύνοντας περαιτέρω τους καταναλωτές και μάλιστα ενόψει χειμερινής περιόδου. Συγκεκριμένα, στο οικιακό πράσινο-ειδικό τιμολόγιο, που παραμένει το πολυπληθέστερο, οι προμηθευτές προχώρησαν σε αυξήσεις που κυμάνθηκαν από 6,5% έως και 25,5%, ενώ σε δύο περιπτώσεις παρέμεινε αμετάβλητο, στα επίπεδα του Οκτωβρίου. Έτσι η μέση τιμή των 12 προμηθευτών που δραστηριοποιούνται στην αγορά διαμορφώνεται στα 18,099 λεπτά, έναντι 16,322 λεπτών τον Οκτώβριο και 13,3 λεπτών τον Σεπτέμβριο, δηλαδή σήμερα προκύπτει μια αύξηση κοντά στο 10% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (και άνω του 35% σε σχέση με τον Σεπτέμβριο).
Ωστόσο υπάρχουν και οι περιπτώσεις των «παγωμένων» τιμών που είδαμε και τον περασμένο μήνα και προέρχονται αποκλειστικά από τους τέσσερις καθετοποιημένους παίκτες της αγοράς. Τον Νοέμβριο τα αμετάβλητα τιμολόγια έρχονται από την ΗΡΩΝ και την Elpedison. Στην περίπτωση της ΗΡΩΝ είχε προηγηθεί τον Οκτώβριο αύξηση της τάξης του 34,65%, ενώ η Elpedison διατηρεί την ίδια τιμή για τρίτο συνεχόμενο μήνα, που αφορά όμως κατανάλωση μόλις 100 κιλοβατώρων, αφού από τις 101 κιλοβατώρες και πάνω η χρέωση από τα 15,241 λεπτά εκτοξεύεται στα 21,9 λεπτά/κιλοβατώρα (+43,7% επί της βασικής τιμής). Αξίζει να θυμίσουμε ότι τον περασμένο μήνα, εκτός από την Elpedison, είχε διατηρήσει τις τιμές στα ίδια επίπεδα και η ΔΕΗ, ενώ η Protergia είχε προχωρήσει σε μικρή μείωση (-6,29%).
Είναι προφανές ότι τα περιθώρια και οι δυνατότητες της αγοράς για «συγκράτηση» εξαντλούνται στους τέσσερις καθετοποιημένους παίκτες, με εναλλαγές, ενώ το τετράμηνο Μαΐου-Αυγούστου με τις συνεχείς ανατιμήσεις, παρά τις μειωμένες χονδρεμπορικές, φαίνεται πως έχει δημιουργήσει... αποθέματα, μέρος των οποίων χρησιμοποιείται κατά το δοκούν. Άλλωστε και η κυβέρνηση εμφανιζόταν ικανοποιημένη από τη συγκράτηση των τιμολογίων, «βλέποντας» μόνο τις παραπάνω εταιρείες, όταν όλες οι υπόλοιπες ανακοίνωσαν ανατιμήσεις.
Χειραγώγηση στη χονδρεμπορική
Παράλληλα, η διερεύνηση χειραγώγησης της αγοράς ή κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και των συμπεριφορών των παικτών που υποβάλλουν προσφορές, καθώς και η ανάγκη για μεγαλύτερη διαφάνεια στην αγορά είναι μερικά από τα βασικά ευρήματα του Οργανισμού της Ε.Ε. για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER), που αφορούν την έκρηξη των τιμών του περσινού καλοκαιριού στην Ελλάδα. Θυμίζουμε ότι το περσινό καλοκαίρι με τις ακραία υψηλές τιμές η κυβέρνηση «αναθεμάτιζε» τις ανεπαρκείς ηλεκτρικές διασυνδέσεις και εγκαλούσε την Ε.Ε. ζητώντας παρέμβαση, ενώ αγνοούσε προκλητικά τα «καμπανάκια» από παράγοντες της αγοράς για τις υψηλές προσφορές των συμμετεχόντων σε συγκεκριμένες ώρες, που στην ουσία εκμεταλλεύονταν υπέρ της κερδοφορίας τους την περιφερειακή αυτή κρίση.
Σε μελέτη περίπτωσης του Οργανισμού, που περιλαμβάνεται στην έκθεσή του για την πρόοδο της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ε.Ε., εξετάζονται τα πολυάριθμα περιστατικά ιδιαίτερα υψηλών τιμών στην αγορά επόμενης ημέρας, που έφτασε μέχρι και κοντά στα 1.000 ευρώ/μεγαβατώρα, ειδικά τις βραδινές ώρες στη ΝΑ Ευρώπη και συγκεκριμένα στην ελληνική αγορά. Ο ACER ανακατασκεύασε τις ωριαίες καμπύλες ζήτησης και προσφοράς για την επόμενη ημέρα για τη ζώνη προσφοράς της Ελλάδας. Η ανάλυση εστιάστηκε σε δύο στοιχεία, αφενός στα σχήματα καμπυλών ζήτησης και προσφοράς για να αξιολογηθεί πώς άλλαζαν οι καμπύλες όταν η αγορά ήταν πιο περιορισμένη και αφετέρου στις μετατοπίσεις καμπυλών προσφοράς για να αξιολογηθεί σε ποιον βαθμό οι αλλαγές στους παράγοντες της προσφοράς κατά τη διάρκεια περιόδων περιορισμού επηρεάζουν τις τιμές της αγοράς. Τέτοιοι μεταβαλλόμενοι παράγοντες, όπως σημειώνεται, μπορεί να περιλαμβάνουν «διακοπές σε πάγια στοιχεία παραγωγής, πρόσθετο διαζωνικό εμπόριο ή άσκηση ισχύος των συμμετεχόντων στην αγορά». Τα βασικά συμπεράσματα του Οργανισμού είναι ότι οι συμπεριφορές υποβολής προσφορών αλλάζουν όταν η αγορά είναι «σφιχτή», συμβάλλοντας σε υψηλές τιμές, ενώ οι αλλαγές στους παράγοντες επηρεάζουν σημαντικά τις τιμές της αγοράς, ειδικά όταν αυτή είναι «σφιχτή». Αυτό, όπως αναφέρεται, υποδηλώνει ότι η άσκηση ισχύος (συμμετεχόντων) στην αγορά γίνεται πιο κερδοφόρα σε τέτοιες περιπτώσεις.
Πέρα από τη σημασία της ολοκλήρωσης της αγοράς που προωθεί τον διασυνοριακό ανταγωνισμό, που από πέρυσι αποτελεί το μοναδικό επιχείρημα της ελληνικής κυβέρνησης για την ακρίβεια και εμφανίζεται ως ο αποκλειστικός υπαίτιος για τις εκρήξεις των χονδρεμπορικών τιμών, που μετακυλίονται στους καταναλωτές, και θα μπορούσε να μετριάσει -αλλά όχι να εξαλείψει- τον αντίκτυπο των ακραίων τιμών, ο ACER καταλήγει στις εξής συστάσεις:
* Περαιτέρω ανάλυση από τις εθνικές ρυθμιστικές Αρχές και τις Αρχές ανταγωνισμού σχετικά με το εάν η ισχύς στην αγορά χρησιμοποιήθηκε για χειραγώγησή της ή για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης (π.χ., με τη μορφή παρακράτησης δυναμικότητας).
* Περαιτέρω ενίσχυση προσβάσιμων, υψηλής ποιότητας, δημόσια διαθέσιμων δεδομένων για την αύξηση της διαφάνειας της αγοράς και εξέταση και άλλων μέτρων που έχει προτείνει ο ACER σε σχετικές μελέτες του.
