Την επιτομή της απουσίας σοβαρής ενεργειακής πολιτικής από το 2019 έως σήμερα αποτελεί η διαχείριση της πανάκριβης «Πτολεμαΐδας 5», της νεότερης αλλά και τελευταίας λιγνιτικής μονάδας της ΔΕΗ, η οποία λειτούργησε μετ’ εμποδίων λιγότερο από τρία χρόνια και σε μερικούς μήνες θα σβήσει, ώστε να ξεκινήσει ο μετασχηματισμός της σε μονάδα ακριβού, εισαγόμενου ορυκτού φυσικού αερίου.
Πρόκειται για μια σκανδαλώδη απόφαση, καθώς μια σύγχρονη μονάδα που στοίχισε στην κοινωνία περίπου 1,5 δισ. είχε κύκλο ζωής λιγότερο από τρία χρόνια, μετά από συνεχείς καθυστερήσεις και αναβολές της έναρξης λειτουργίας της λόγω κυρίως έλλειψης λιγνίτη και προσωπικού, και πλέον οδηγείται στη μετατροπή της εντός του 2026 σε μονάδα φυσικού αερίου με κόστος που υπολογίζεται σε περίπου 300 εκατ. ευρώ, με τη μισή απόδοση ισχύος, αφήνοντας πίσω άχρηστες εγκαταστάσεις και απώλεια θέσεων εργασίας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη Δυτική Μακεδονία. Δηλαδή, πληρώνεται πανάκριβα και δύο φορές μια μονάδα που, αν και βαφτίζεται πράσινη λόγω αερίου αντί λιγνίτη, δεν χωράει ούτε στην κυβερνητικής έμπνευσης ενεργειακή μετάβαση, καθώς από το 2030 και μετά θα υπολειτουργεί και λόγω μειωμένης ανταγωνιστικότητας.
Η απόφαση παίρνει σάρκα και οστά καθώς πριν από μερικές ημέρες (24/10) η Ρυθμιστική Αρχή (ΡΑΑΕΥ) έκανε γνωστό ότι η ΔΕΗ υπέβαλε επισήμως αίτημα για τροποποίηση της σχετικής απόφασης για την άδεια παραγωγής της μονάδας «Πτολεμαΐδα 5», ονομαστικής ισχύος 660 Mwel, με ταυτόχρονη άδεια διανομής θερμικής ενέργειας ισχύος 140 Mwth για τηλεθέρμανση με καύσιμο λιγνίτη. Η τροποποίηση αφορά τη μετατροπή της σε μονάδα λιγνίτη ή/και φυσικού αερίου συνδυασμένου κύκλου σε δύο φάσεις:
- Φάση Α: μετατροπή σε μονάδα φυσικού αερίου ανοιχτού κύκλου (OCGT).
- Φάση B: ολοκλήρωση της μετατροπής σε μονάδα φυσικού αερίου συνδυασμένου κύκλου (CCGT).
Αλλωστε από τον περασμένο Μάρτιο κατά την παρουσίαση σε αναλυτές από τον επικεφαλής της ΔΕΗ είχε ανακοινωθεί ότι προβλέπονται η διακοπή λειτουργίας της «Πτολεμαΐδας 5» ως λιγνιτικής μονάδας ισχύος 660 μεγαβάτ το 2026, ρίχνοντας αυλαία στη λιγνιτική παραγωγή της χώρας και της επιχείρησης, και η έναρξη λειτουργίας της ως μονάδας φυσικού αερίου ανοιχτού κύκλου το 2027, σε πρώτη φάση με ισχύ 350 μεγαβάτ. Το κόστος υπολογίζεται στα 300 εκατ. ευρώ, ενώ υπάρχει η προοπτική αύξησης της ισχύος της στο μέλλον με νέα μετατροπή σε τεχνολογία συνδυασμένου κύκλου.
Μπρος πίσω
Τι ακριβώς ήθελε να κάνει η κυβέρνηση της Ν.Δ. με τη συγκεκριμένη μονάδα ήταν ασαφές και αόριστο μετά την αιφνιδιαστική ανακοίνωση Μητσοτάκη το φθινόπωρο του 2019 για πλήρη απολιγνιτοποίηση έως το 2028, την οποία ακολούθησαν διαρκείς και σκανδαλώδεις παλινωδίες με οικονομικό κόστος, αλλά και η ενεργειακή κρίση. Αρχικώς (Δεκέμβριος 2019) προβλεπόταν η λειτουργία της ως λιγνιτικής για 6 χρόνια (έως το 2028) και εν συνεχεία η λειτουργία της αφού θα είχε προηγηθεί η μετατροπή της για αλλαγή καυσίμου.
Την άνοιξη του 2021 η διοίκηση της ΔΕΗ με έναν πρωτοφανή, ισοπεδωτικό οίστρο είχε ανακοινώσει ότι η «Πτολεμαΐδα 5» θα λειτουργούσε ως λιγνιτική έως το 2024, ώστε κατόπιν να μετατραπεί σε φυσικού αερίου με επιπλέον κόστος σε βάρος των καταναλωτών και μειωμένη κατά το ήμισυ απόδοση, μεταφέροντας την πλήρη απολιγνιτοποίηση τρία χρόνια πιο πίσω. Στη συνέχεια ο πρωθυπουργός εξήγγειλε ότι η «Πτολεμαΐδα 5» θα λειτουργήσει ως έχει μέχρι το 2028 και «αν χρειάζεται», θα παραμείνουν σε λειτουργία κάποιες από τις πιο σύγχρονες παλιές μονάδες της ΔΕΗ (π.χ., «Μελίτη», «Άγιος Δημήτριος 5»), που κατόπιν πήραν παράταση. Ακολούθησαν σενάρια για μετατροπή της μονάδας σε φυσικού αερίου μετά το 2028, ενώ στη συνέχεια εμφανίστηκε η παραμονή της μονάδας ως στρατηγικής εφεδρείας για να «σώσει τη μέρα» και τη ΔΕΗ. Τελικά, αποφασίστηκε η μετατροπή της σε μονάδα με καύση φυσικού αερίου, που είναι και η μοναδική κατεύθυνση της γαλάζιας πολιτικής.
Σημειώνεται ότι η... περιπέτεια της «Πτολεμαΐδας 5» άρχισε τη δεκαετία του 2000, ενώ η σχετική σύμβαση ύψους 1,4 δισ. ευρώ υπογράφτηκε με την ΤΕΡΝΑ το 2013, έτος που η ΔΕΗ σύνηψε και δανειακή σύμβαση ύψους 739 εκατ. ευρώ με τη γερμανική τράπεζα KFW, καταβάλλοντας εφάπαξ περίπου 100 εκατ. ευρώ στον δημόσιο γερμανικό οίκο Eyler Hermes για ασφάλιση.
Προς τη μονοκαλλιέργεια του πανάκριβου αερίου
Ωστόσο η επιλογή του μετασχηματισμού της μονάδας σε φυσικού αερίου δεν είναι η μοναδική, καθώς υπήρχαν εναλλακτικές και μάλιστα με καλύτερες αποδόσεις, οικονομικότερη κιλοβατώρα και καλύτερη προσαρμογή ακόμα και στο περιβαλλοντικό αφήγημα κυβέρνησης και διοίκησης της ΔΕΗ.
Το 2021 η δεξαμενή σκέψης Green Tank, σε συνεργασία με την οργάνωση περιβαλλοντικών δικηγόρων ClientEarth και την εταιρεία συμβούλων Εnervis, παρουσίασε τέσσερις εναλλακτικές επιλογές τεχνολογιών για τη μετατροπή της μονάδας, καταλήγοντας ότι η προσφορότερη θα ήταν η μετατροπή της «Πτολεμαΐδας 5» σε μονάδα θερμικής αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας που προέρχεται από ΑΠΕ, με σταθμισμένο κόστος 91-106 ευρώ/μεγαβατώρα και 1.247 μόνιμες θέσεις εργασίας. Το κόστος εγκατάστασής της υπολογίστηκε, πάντως, στα 739 εκατ. ευρώ, ενώ η μετατροπή της σε μονάδα καύσης βιομάζας, με σταθμισμένο κόστος 100 ευρώ/ΜWh και 1.428 θέσεις εργασίας, θα κόστιζε 230 εκατ. ευρώ. Η αντικατάστασή της με μονάδα συνδυασμένου κύκλου με καύσιμο το ορυκτό αέριο (CCGT) θα είχε σταθμισμένο κόστος, στη ρεαλιστικότερη εκδοχή, 120 ευρώ/ΜWh, μόλις 405 θέσεις εργασίας και κόστος εγκατάστασης 264 εκατ. ευρώ, ενώ ως η λιγότερο πρόσφορη λύση θεωρήθηκε η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα (CCS). Αντίστοιχα ως προς τη συγκριτική αξιολόγηση τεσσάρων τεχνολογιών για το μεταλιγνιτικό μέλλον της «Πτολεμαΐδας 5» ήταν τα συμπεράσματα μεταγενέστερης μελέτης (2022), που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό International Journal of Multicriteria Decision Making, των Χ. Δούκα, Γ. Τραχανά και Β. Μαρινάκη από τη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του ΕΜΠ και του αναλυτή του Green Tank N. Μάντζαρη.
Σε κάθε περίπτωση, η τελική απόφαση της διοίκησης της ΔΕΗ συμβάλλει στην ενίσχυση της εξάρτησης της χώρας από το εισαγόμενο ορυκτό αέριο, που, όπως όλα δείχνουν, θα προέρχεται κυρίως από τις ΗΠΑ (LNG) και θα είναι πανάκριβο, ανεβάζοντας περαιτέρω το κόστος της ηλεκτροπαραγωγής και της χονδρεμπορικής αγοράς ρεύματος, που καταλήγει, όπως πάντα, σε επιπλέον επιβάρυνση των τελικών καταναλωτών.
