Η επιβράδυνση της ανάπτυξης κατά το 3ο τρίμηνο του 2024, δηλαδή στο καλύτερο από πλευράς τουριστικών εισροών μιας και περιλαμβάνει τους μήνες Ιούλιο, Αύγουστο και Σεπτέμβριο (δηλαδή τη high season), αποτελεί ηχηρό «καμπανάκι» για την αξιοπιστία των κυβερνητικών προβλέψεων και τον προϋπολογισμό που ψηφίστηκε χτες στη Βουλή. Γιατί μπορεί η κυβέρνηση να υποστηρίζει ότι συνεχίστηκε η ισχυρότερη στην Ευρωζώνη μεγέθυνση του ΑΕΠ της Ελλάδας στη διάρκεια του γ΄ τριμήνου του 2024 και να επικαλείται ότι το εθνικό προϊόν της χώρας είναι κατά 2,43% υψηλότερο του 2023, όμως έναντι του προηγούμενου 2ου τριμήνου της χρονιάς αυξήθηκε (στην καλύτερη από πλευράς τουριστικών εισροών) μόλις κατά 0,28%, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Και όπως προκύπτει από το Γράφημα 1 που προέρχεται από τη Eurostat και αφορά τη μεταβολή του 3ου τριμήνου έναντι του 2ου, η Ελλάδα όχι μόνο πρώτη δεν είναι, αλλά 13η στις 27 της Ε.Ε. ως προς τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας της. Η δε αύξηση κατά μόλις 0,28%, πάντα σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο, δείχνει την τάση. Είναι, μάλιστα, πολύ πιθανό ότι χωρίς τον υψηλό τουρισμό της εν λόγω περιόδου ίσως το αποτέλεσμα να ήταν μηδενικό αρνητικό.
Η καταβαράθρωση της κατανάλωσης
Σύμφωνα με τις μετρήσεις των τελευταίων χρόνων, η ιδιωτική κατανάλωση αποτελεί το 70,2% του συνολικού ΑΕΠ. Και ενώ σε ετήσια βάση, δηλαδή Σεπτέμβριος 2023-Σεπτέμβριος 2024, μεγεθύνθηκε κατά 2,06%, σε τριμηνιαία βάση, όπου υπήρξε και η ενισχυμένη κατανάλωση δεκάδων εκατομμυρίων τουριστών, αυξήθηκε μόλις κατά 0,1%. Η καταβαράθρωση της ιδιωτικής κατανάλωσης οφείλεται στο βασικό οικονομικό μέγεθος που στην πράξη αγνοεί συστηματικά η κυβέρνηση: στη βύθιση του εισοδήματος της συντριπτικής πλειονότητας των Ελλήνων, δηλαδή των μισθωτών, των συνταξιούχων, των αγροτών και των αυτοαπασχολουμένων στο μεγαλύτερο τμήμα τους. Στο Γράφημα 2 (πηγή Eurostat) εμφανίζεται ότι το εισόδημα των Ελλήνων ως προς την αγοραστική του δύναμη είναι το μοναδικό που μειώθηκε στην Ε.Ε. την περίοδο 2008-2023 και μάλιστα πάνω από 8%. Σε όλες τις άλλες χώρες αυξήθηκε και στο 80% των περιπτώσεων πάνω από τον αθροιστικό πληθωρισμό της περιόδου που ξεπερνά το 21%. Παρ’ όλα αυτά, και με τον προϋπολογισμό του 2025 αλλά και με τον νόμο για τους μισθούς που πέρασε πρόσφατα η κυβέρνηση επιμένει σε μια στρατηγική συρρίκνωσης της καταναλωτικής δαπάνης, αφού όλες οι αυξήσεις υπολείπονται του αθροιστικού πληθωρισμού και έχουν οδηγήσει στο προαναφερθέν αρνητικό αποτέλεσμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ αλλά και με τα στοιχεία ερευνών της εταιρείας Cirana, περιφέρειες με υψηλή προσέλκυση τουριστών, όπως η Κρήτη, η Πελοπόννησος και η Βόρεια Ελλάδα, κατέγραψαν τα υψηλότερα ποσοστά αύξησης της κατανάλωσης (6,3%, 4,1% και 5,2% αντίστοιχα) στον τομέα των τροφίμων, ποτών και άλλων βασικών ειδών κατά το δεκάμηνο του 2024. Με τις πωλήσεις στην Αττική να έχουν αυξηθεί μόλις κατά 2,7%, στη Θεσσαλονίκη κατά 3,3% και κατά 2,8% στην Κεντρική Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένης της Ηπείρου.
Συμπέρασμα: Ο βασικός τομέας ενίσχυσης του ΑΕΠ, η ιδιωτική κατανάλωση, εμφανίζει κόπωση λόγω της συρρίκνωσης του διαθέσιμου εισοδήματος εξαιτίας της ακρίβειας, γεγονός που θα έχει πλέον ευρύτερες δημοσιονομικές συνέπειες.
Οι άλλοι τομείς που συμβάλλουν στο ΑΕΠ
Η κυβέρνηση και πέρυσι και φέτος προσπάθησε να εμφανίσει τον τομέα των επενδύσεων ως τον βασικό μοχλό ανόδου του ΑΕΠ, κάτι που διαψεύδεται σταθερά από το 2021 ως και σήμερα, καθώς οι επενδύσεις υπολείπονται πολλές φορές άνω του 50% εν σχέσει με τα προϋπολογιζόμενα. Είναι χαρακτηριστικό ότι έναντι διψήφιας πρόβλεψης για αύξηση των επενδύσεων οι συνολικές επενδύσεις, οι οποίες συμμετέχουν με 15,8% στη διαμόρφωση του ελληνικού ΑΕΠ, αυξήθηκαν μόλις κατά 0,25% στο έτος. Οι δε επενδύσεις στις κατοικίες (2,2% μερίδιο στο ΑΕΠ) παρουσίασαν ετήσια καθίζηση 8,4% μετά από μια μεγάλη περίοδο σημαντικής ανόδου. Επιπλέον, η δημόσια δαπάνη με συμμετοχή 19,3% στο ΑΕΠ μειώθηκε σε ετήσια βάση κατά 1,4%.
Εφιαλτική είναι η εξέλιξη στο εμπορικό ισοζύγιο, του οποίου το διευρυνόμενο αρνητικό αποτέλεσμα επηρέασε αρνητικά κατά 9,2% τη διαμόρφωση του ΑΕΠ στο 3ο τρίμηνο του 2024 έναντι 9,21% το 2ο τρίμηνο.
Έωλες οι προβλέψεις για τον προϋπολογισμό 2025
Οι αρνητικές τάσεις που διαμορφώθηκαν σε όλους τους τομείς που συμμετέχουν στη διαμόρφωση του ΑΕΠ κατά το 3ο τρίμηνο του τρέχοντος έτους υποδηλώνουν με σαφήνεια ότι η βαθιά ανάσα που έδωσαν κυρίως στην κατανάλωση τα τεράστια κοινοτικά κονδύλια της περιόδου 2020-2023 έχει εξασθενήσει σημαντικά… Οι μόνοι παράγοντες, μετά και τις τάσεις κόπωσης που εμφανίζονται και στην οικοδομή, που θα λειτουργήσουν ενισχυτικά ως προς το ΑΕΠ θα είναι ο τουρισμός (πλην γεωπολιτικού απροόπτου, αλλά με μικρότερη δύναμη λόγω των υφεσιακών τάσεων στην Ε.Ε.) και κάποια μεγάλα έργα κοινοτικής χρηματοδότησης. Η εμμονή της κυβέρνησης να κρατάει τις αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις κάτω από τον σωρευτικό πληθωρισμό της περιόδου 2021-2023 θα έχει πολύ γρήγορα μακροοικονομικές επιπτώσεις. Το ίδιο και η συστηματική μείωση της δημόσιας κατανάλωσης, που δεν έχει να κάνει με εξοικονόμηση δαπανών, κάθε άλλο μάλιστα. Υπό το πρίσμα αυτό, οι προβλέψεις για ανάπτυξη και αύξηση των επενδύσεων είναι τουλάχιστον υπερεκτιμημένες στον προϋπολογισμό του 2025. Μάλιστα, μετά την καταναλωτική ανάταση των εορτών, το 1ο τρίμηνο του επόμενου χρόνου θα δείξει πολλά.
