Οι πρώτες σοβαρές παρενέργειες του πληθωρισμού στην πραγματική οικονομία είναι πλέον φανερές. Οι μεγάλες ανατιμήσεις σε στέγαση (κυρίως σε θέρμανση αλλά και σε ενοίκια), καθώς και στα είδη διατροφής, έχουν απομειώσει αισθητά το διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών.
Η απομείωση αυτή αποτελεί για πολλά βαλάντια τη χαριστική βολή, δεδομένου ότι έρχεται μετά από μια χρονιά όπως το 2020, κατά την οποία, σύμφωνα με την ICAP, οι Έλληνες υπέστησαν μείωση εισοδημάτων 1,2 δισ. ευρώ εξαιτίας της πανδημίας, ενώ οι απώλειες στο λιανεμπόριο και κλάδους συνδεδεμένους με αυτό ανήλθαν στα 5,5 δισ. ευρώ.
Η εκτόξευση των τιμών κρύβει δύο χαρακτηριστικά τα οποία δεν φαίνονται με πρώτη ματιά. Το πρώτο είναι ότι πλήττει κυρίως τα χαμηλότερα εισοδήματα, ενώ το δεύτερο είναι πως αυτά ακριβώς τα χαμηλότερα εισοδήματα «ροκανίζονται» σε ποσοστά μεγαλύτερα του τιμάριθμου. Με βάση τα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, τα οποία δόθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα στη δημοσιότητα, η εκρηκτική αύξηση των τιμών σε σειρά προϊόντων και υπηρεσιών εκτίναξε τον πληθωρισμό τον Νοέμβριο στο 4,8%.
Τα ίδια αυτά στοιχεία δείχνουν ακόμη ότι οι πιο επώδυνες για τα βαλάντια των ελληνικών νοικοκυριών ανατιμήσεις εμφανίστηκαν σε βασικά είδη διατροφής και σε στέγαση. Δηλαδή σε δύο βασικές ανάγκες που απλώς καλύπτουν την «επιβίωση» και στην εξυπηρέτηση των οποίων κατευθύνεται το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος των εισοδημάτων των οικονομικώς ασθενέστερων.
Επίσης δείχνουν και ότι τα ποσοστά αυξήσεων των τιμών αυτών των βασικών αναγκών είναι κατά κανόνα διψήφια, όπως είναι το ελαιόλαδο (+18,5%), το αρνίσιο και κατσικίσιο κρέας (+21,3%) ή οι πατάτες (+11,9%), ή έστω αγγίζουν τα διψήφια επίπεδα, όπως λ.χ. τα νωπά ψάρια (+9,8%), ενώ στην ενέργεια οι αυξήσεις είναι ραγδαίες καθώς φτάνουν ακόμη και 180%, όπως εν προκειμένω στο φυσικό αέριο, η δε απομείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών είναι δραματική, με ενδεικτικό το ότι μέσα σε ένα χρόνο η στέγαση έγινε κατά 17,7% ακριβότερη, κυρίως λόγω αύξησης των τιμών σε ενοίκια κατοικιών, ηλεκτρισμό, φυσικό αέριο και πετρέλαιο θέρμανσης.
Σημειώνεται εν προκειμένω ότι, σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ για την οικονομία και την απασχόληση, η αύξηση και μόνον της τιμής των εξόδων στέγασης, μεταφοράς, τροφίμων και μη αλκοολούχων ποτών τον Οκτώβριο μείωσε την αγοραστική δύναμη του κατώτατου μισθού κατά 7,4%, ενώ οι συνεχιζόμενες αυξήσεις στην τιμή της ενέργειας τον Νοέμβριο ενισχύουν τη διάβρωση της αγοραστικής του δύναμης κοντά στο 10%, ήτοι σε ποσοστό υπερδιπλάσιο της ετήσιας ανόδου του τιμαρίθμου.
Ζοφερές προβλέψεις για τη χριστουγεννιάτικη αγορά
Σε κάθε περίπτωση πάντως, έχουμε ένα κύμα ανατιμήσεων σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες σε ποσοστά πολλαπλάσια του ρυθμού με τον οποίον τρέχει ετησίως ο πληθωρισμός, δηλαδή του 4,8%. Αυτή η εξέλιξη, αν μη τι άλλο, καταδεικνύει την αδήριτη ανάγκη να αυξηθεί ο βασικός μισθός (υπενθυμίζεται εν προκειμένω ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει προτείνει την αναπροσαρμογή του στα 800 ευρώ μηνιαίως) αλλά και να θεσπιστούν μέτρα προστασίας των καταναλωτών. Εάν η κυβέρνηση κωφεύσει σε αυτά τα αιτήματα, ζημιωμένοι δεν θα αποβούν μόνο τα νοικοκυριά, αλλά και το επιχειρείν, όπως και γενικότερα η εθνική μας οικονομία.
Ως προς το πρώτο, το εάν δηλαδή πληγούν οι επιχειρήσεις, του λόγου το ασφαλές πιστοποιεί και η μελέτη του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Λιανικής Πωλήσεως Ελλάδος που δημοσιοποιήθηκε την περασμένη Τετάρτη και η οποία δείχνει ότι έχει επιδράσει σοβαρά ο πληθωρισμός στο διαθέσιμο εισόδημα. Συγκεκριμένα, ποσοστό 58% προβλέπει μειωμένη αξία αγορών τα φετινά Χριστούγεννα, μόλις 7% αυξημένη και 35% αμετάβλητη. Το 31% προβλέπει μείωση πάνω από το μισό της περυσινής δαπάνης. Μεσοσταθμικά, οι καταναλωτές εκτιμούν μείωση 20%, δηλαδή ότι φέτος θα χαθεί το 1/5 του περσινού τζίρου.
Οι ζοφερές αυτές προβλέψεις διατυπώνονται μάλιστα ενώ απομένουν μόλις έξι ημέρες ώς τα Χριστούγεννα. Αυτό έχει διπλή σημασία. Αφενός διότι οι έμποροι ευελπιστούν -χάρη και στην έναρξη του διευρυμένου ωραρίου λειτουργίας των καταστημάτων, αλλά του δώρου των Χριστουγέννων- σε τόνωση του εορταστικού τζίρου, καθώς υπολογίζεται ότι εισφέρει στην αγορά περίπου το 30% του ετήσιου κύκλου εργασιών. Αφετέρου διότι η αγορά βιώνει την παρατεταμένη κρίση με τα περιοριστικά μέτρα τα οποία έχουν αντίκτυπο και στην ψυχολογία του καταναλωτικού κοινού.
Οι προοπτικές δεν διαφαίνονται επί του παρόντος αισιόδοξες. Σήμερα τα ξημερώματα οι βουλευτές εκλήθησαν να ψηφίσουν τον προϋπολογισμό του ελληνικού κράτους για το 2022, στο περιεχόμενό του οποίου δεν προβλέπεται κανένα μέτρο προστασίας των νοικοκυριών από την ακρίβεια, ενώ η κυβέρνηση έχει απορρίψει μέτρα που έχει προτείνει η αξιωματική αντιπολίτευση, όπως είναι, λόγου χάριν, η τροπολογία του ΣΥΡΙΖΑ για τη μείωση των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης στα καύσιμα.
Ζημιωμένα και τα ταμεία του κράτους
Ζημιωμένα όμως θα βγουν από την απομείωση των εισοδημάτων και τα ταμεία του ελληνικού κράτους, καθώς η μελέτη του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Λιανικής Πωλήσεως Ελλάδος δείχνει και ότι μεσοσταθμικά οι καταναλωτές εκτιμούν μείωση δαπάνης αγορών 20% για την περίοδο των Χριστουγέννων, δηλαδή ότι φέτος θα χαθεί το 1/5 του περσινού τζίρου. Με το ύψος της εκτιμώμενης δαπάνης αγορών την περίοδο Χριστουγέννων μεσοσταθμικά να εκτιμάται σε 146 ευρώ κατά κεφαλήν. Το 15% εκτιμά ότι δεν θα δαπανήσει τίποτα, το 14% μέχρι 50 ευρώ, 23% έως 100 ευρώ, 25% από 101 έως 200 ευρώ, 17% από 200 έως 500 ευρώ και 7% πάνω από 500 ευρώ. Πρακτικά το 52% θα δαπανήσει λιγότερο από 100 ευρώ. Αυτή η εικόνα σημαίνει και διαφυγόντα έσοδα από έμμεσους φόρους για το ελληνικό κράτος. Αυτό πιστοποιούν άλλωστε και τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, βάσει των οποίων τον Οκτώβριο σε σχέση με τον Σεπτέμβριο οι ληξιπρόθεσμοι οφειλέτες της εφορίας αυξήθηκαν κατά 635.960 άτομα, με τον συνολικό αριθμό να διαμορφώνεται στα 4.292.632 έναντι 3.656.672.
