Σήμα κινδύνου για την ελληνική οικονομία εκπέμπει η χαμηλή πτήση του πληθωρισμού. Ειδικά δε η καταγραφή αρνητικού πληθωρισμού για έβδομο συνεχή μήνα τον Οκτώβριο συνιστά βασικό κρίκο μιας υφεσιακής αλυσίδας, η οποία προοιωνίζεται δυσάρεστες εξελίξεις στην οικονομία, από τη ζήτηση και την παραγωγή μέχρι την απασχόληση, τους μισθούς και τα δημόσια οικονομικά.
Τα στοιχεία τα οποία δόθηκαν στη δημοσιότητα από την Ελληνική Στατιστική Αρχή δείχνουν ότι ο τιμάριθμος υποχώρησε τον Οκτώβριο σε σχέση με τον περυσινό αντίστοιχο μήνα κατά 1,8%. Δηλαδή με ταχύτητα σχεδόν 2,5 φορές πιο γρήγορη από τη μείωση κατά 0,7% που είχε σημειώθηκε κατά την αντίστοιχη σύγκριση του περυσινού Οκτωβρίου με τον προπερυσινό, παρότι, σε σύγκριση με τον αμέσως προηγούμενο μήνα, δηλαδή τον Σεπτέμβριο 2020, παρουσίασε αύξηση 0,3% έναντι αύξησης 0,1% που σημειώθηκε κατά την αντίστοιχη σύγκριση του προηγούμενου έτους.
Αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης ήταν να υποχωρήσει ο μέσος τιμάριθμος του δωδεκαμήνου Νοεμβρίου 2019 - Οκτωβρίου 2020, σε σύγκριση με τον αντίστοιχο περυσινό, κατά 0,8%, όταν 12 μήνες νωρίτερα είχε καταγράψει αύξηση 0,3%.
Ακόμη πιο ανησυχητική όμως είναι η πορεία που καταγράφει ο εναρμονισμένος τιμάριθμος, ο οποίος χρησιμοποιείται με ενιαία μεθοδολογία σε όλην την Ευρωζώνη, καθώς εμφανίζει μεγαλύτερη πτώση, συγκεκριμένα κατά 2,0% σε ετήσια βάση έναντι μείωσης 0,3% τον Οκτώβριο 2019. Και τούτο, παρά την αύξησή του κατά 0,2% σε μηνιαία βάση έναντι μείωσης 0,1% τον περυσινό Οκτώβριο. Όσον αφορά τον μέσο εναρμονισμένο τιμάριθμο του δωδεκαμήνου Νοεμβρίου 2019 - Οκτωβρίου 2020, παρουσίασε μείωση 0,8% έναντι αύξησης 0,5% πέρυσι.
Κάμψη της κατανάλωσης
Ένας από τους λόγους για τους οποίους εμφανίζεται ο αρνητικός πληθωρισμός είναι η κάμψη της κατανάλωσης. Αυτή εμφανίζεται για πολλούς λόγους, δύο όμως είναι αυτοί που γεννούν προβληματισμούς:
Πρώτον, ότι μειώνεται το διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών. Ήδη η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε μείωση κατά 3,87 δισ. ευρώ (από 32,83 σε 28,96 δισ. ευρώ) στο β' τρίμηνο εφέτος σε σύγκριση με το αντίστοιχο περυσινό τρίμηνο.
Δεύτερον, η τελική καταναλωτική δαπάνη, η οποία μειώθηκε κατά 4,1 δισ. ευρώ (από 32,5 σε 28,4 δισ. ευρώ) στο δεύτερο τρίμηνο, συρρικνώνεται και επειδή ο φόβος της «επόμενης ημέρας», lockdown και πανδημίας γενικότερα (λουκέτα, απώλεια θέσεων εργασίας, μειώσεις μισθών κ.λπ.), προκαλεί μια ροπή προς αποταμίευση, η οποία όμως πόρρω απέχει της καθησυχαστικής εξήγησης του πρωθυπουργού, ότι τα νοικοκυριά σχεδιάζουν να καταναλώσουν όταν ξανανοίξει η αγορά. Αντιθέτως, σε μεγάλο ποσοστό αποταμιεύουν για τις επίφοβες ημέρες των «ισχνών αγελάδων».
Ένα άλλο πρόβλημα που προκύπτει εμμέσως είναι ότι ο αρνητικός πληθωρισμός (όπως και ο γενικότερος άλλωστε αποπληθωρισμός) εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την ομαλή αποπληρωμή των τραπεζικών δανείων. Παρότι τα ονομαστικά επιτόκια παραμένουν σταθερά, ο αρνητικός πληθωρισμός οδηγεί στην αύξηση των πραγματικών επιτοκίων δανεισμού, καθιστώντας δυσκολότερη την αποπληρωμή των χρεών για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Για παράδειγμα, αν το ονομαστικό επιτόκιο είναι 4,20% και ο πληθωρισμός 1,10%, τότε το πραγματικό επιτόκιο είναι ίσο με 3,10%. Αν όμως το ονομαστικό επιτόκιο είναι 4,20% και ο πληθωρισμός είναι -1,80%, τότε το πραγματικό επιτόκιο εξακοντίζεται στο 6,00%, σχεδόν διπλασιάζεται.
Πτώση του βιοτικού επιπέδου
Ο αποπληθωρισμός όμως ενέχει και ταξική διάσταση, καθώς κατά κανόνα πλήττει τα χαμηλότερα εισοδήματα. Καθώς το χρέος είναι ονομαστικό, με συνθήκες αρνητικού πληθωρισμού και αποπληθωρισμού, ήτοι μείωσης του επιπέδου τιμών, το πραγματικό χρέος αυξάνεται. Στην πράξη, περισσότερο χρέος διατηρούν τα χαμηλότερα εισοδήματα. Καθώς λοιπόν θα βλέπουν το χρέος τους να αυξάνεται, ταυτοχρόνως θα μειώνουν την κατανάλωση (υποβαθμίζοντας το επιπεδο διαβίωσής τους), οπότε συνεχίζεται ο υφεσιακός φαύλος κύκλος μειωμένης ζήτησης και κατανάλωσης και ως εκ τούτου των δημοσιονομικών ανισορροπιών και της μείωσης επενδύσεων και απασχόλησης, αφού σε συνθήκες αρνητικού πληθωρισμού οι επενδυτές αναστέλλουν τις όποιες επενδυτικές αποφάσεις.
Αναφορικά με την ετήσια μείωση του τιμάριθμου κατά 1,8% τον Οκτώβριο, αυτή, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, οφειλόταν στις μειώσεις τιμών σε μια σειρά αγαθών και υπηρεσιών, όπως:
* 0,5% στην ένδυση και υπόδηση.
* 4,6% στη στέγαση, λόγω μείωσης τιμών σε φυσικό αέριο, πετρέλαιο θέρμανσης, ηλεκτρισμό, στερεά καύσιμα.
* 1% σε διαρκή αγαθά - είδη νοικοκυριού και υπηρεσίες, λόγω μείωσης τιμών σε υφαντουργικά, προϊόντα οικιακής χρήσης, είδη άμεσης κατανάλωσης νοικοκυριού.
* 1,2% στην υγεία, λόγω μείωσης τιμών στα φαρμακευτικά προϊόντα.
* 7,2% στις μεταφορές, λόγω μείωσης τιμών σε καύσιμα και λιπαντικά, εισιτήρια μεταφοράς επιβατών με αεροπλάνο, εισιτήρια μεταφοράς επιβατών με σιδηρόδρομο, οδικές μεταφορές επιβατών, συνδυασμένες μεταφορές επιβατών.
* 2,5% στην ομάδα επικοινωνίες, λόγω μείωσης τιμών στις τηλεφωνικές υπηρεσίες.
* 1,0% σε αναψυχή - πολιτιστικές δραστηριότητες, λόγω μείωσης τιμών σε οπτικοακουστικό εξοπλισμό, υπολογιστές-επισκευές, μικρά είδη αναψυχής - άνθη - κατοικίδια ζώα.
* 0,7% σε ξενοδοχεία - καφέ - εστιατόρια.
* 1,3% σε άλλα αγαθά και υπηρεσίες, λόγω μείωσης τιμών στα είδη ατομικής φροντίδας.
