Παρεμβάσεις ύψους 1,41 δισ. ευρώ για ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας (760 εκατ. ευρώ για Κοινωνικό Επίδομα Αλληλεγγύης σε 25.000 νοικοκυριά, 300 εκατ. ευρώ για Υγεία και περίθαλψη, 100 εκατ. ευρώ για ρυθμίσεις μη εξυπηρετούμενων δανείων υπερχρεωμένων νοικοκυριών) και τόνωση των δημόσιων επενδύσεων (αύξηση κατά 250 εκατ. ευρώ του εθνικού σκέλους του ΠΔΕ) προβλέπει ο κρατικός προϋπολογισμός του 2017, ο οποίος κατατέθηκε χθες στη Βουλή.
Ο προϋπολογισμός προβλέπει για την επόμενη χρονιά ανάπτυξη της οικονομίας κατά 2,7% ύστερα από οκτώ χρόνια ύφεσης, επαναφορά της ιδιωτικής κατανάλωσης σε θετικό πρόστιμο, αύξηση της απασχόλησης κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες και μείωση της ανεργίας κατά 1,1 ποσοστιαίες μονάδες, από το 23,7% στο 22,6%.
Η δυνατότητα της κυβέρνησης να αποδώσει κοινωνικό μέρισμα θα προκύψει εφόσον επιβεβαιωθεί η εκτίμηση του προϋπολογισμού ότι το πρωτογενές πλεόνασμα φέτος θα φτάσει (βάσει ορισμού του προγράμματος) στο 1,09% του ΑΕΠ, όταν ο στόχος αφορούσε πρωτογενές πλεόνασμα 0,53% του ΑΕΠ. Όπως αναφέρεται στην εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού, το πρωτογενές πλεόνασμα φέτος αναμένεται να διαμορφωθεί σε 1.907 εκατ. ευρώ, αυξημένο κατά 988 εκατ. ευρώ σε σχέση με τον στόχο των 919 εκατ. ευρώ και να εκτιναχθεί το 2017 στο 2% του ΑΕΠ ή τα 3.687 εκατ. ευρώ ή 523 εκατ. ευρώ πάνω από τον στόχο του προγράμματος για 1,75% του ΑΕΠ ή 3.164 εκατ. ευρώ.
Στο σκέλος των δημοσίων εσόδων για το 2017 προβλέπεται αύξηση των καθαρών εσόδων του τακτικού προϋπολογισμού κατά 2.271 εκατ. ευρώ και αύξηση των φορολογικών εσόδων κατά 1.039 εκατ. ευρώ. Από αυτά, οι άμεσοι φόροι θα διαμορφωθούν στα 20.415 εκατ. ευρώ, μειωμένοι κατά 296 εκατ. ευρώ, έναντι του 2016 (20.711 εκατ. ευρώ), ενώ αντίθετα οι έμμεσοι φόροι θα αυξηθούν κατά 1.335 εκατ. ευρώ, καθώς προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 26.443 εκατ. ευρώ (αύξηση ΕΦΚ ενεργειακών και καπνικών προϊόντων, επιβολή φόρου κατανάλωσης στον καφέ και τέλος συνδρομητών σταθερής τηλεφωνίας).
Με βάση τις προβλέψεις του προϋπολογισμού, το 2017 θα σημειωθεί ανάπτυξη της οικονομίας με ρυθμό 2,7% από ύφεση 0,3% φέτος. Σε αυτό αναμένεται να συντελέσουν:
* Η αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 1,8% (από μείωση 0,6% φέτος).
* Η αύξηση του ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου κατά 9,1% (από αύξηση 3,3% φέτος).
* Η αύξηση των εξαγωγών κατά 5,3% (από αύξηση 0,8%).
* Η αύξηση των εισαγωγών κατά 3,2% (από αύξηση 2,7%).
Το ΑΕΠ αναμένεται να σημειώσει αύξηση της τάξης των 6 δισ. ευρώ και από τα 174.908 δισ. θα ανέλθει σε 180.817 δισ.
Στα βασικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας προβλέπεται ακόμη πτώση της ανεργίας κατά παραπάνω από μία ποσοστιαία μονάδα (από 23,7% στο 22,6%) και επιστροφή σε πληθωρισμό (0,7%) έπειτα από αρκετά χρόνια διαρκούς αποπληθωρισμού.
Αναλυτικότερα, ο νέος προϋπολογισμός ενσωματώνει τις εξής προβλέψεις:
Έσοδα
Ο προϋπολογισμός αποκαλύπτει προβλέψεις αυξημένων κατά 1.335 εκατ. ευρώ εσόδων από έμμεσους φόρους (στα 26.443 εκατ. ευρώ) και προβλέψεις εισπράξεων επιπλέον 1.161 εκατ. ευρώ μόνο από φόρους εισοδήματος φυσικών προσώπων (ο λογαριασμός στα 9.172 εκατ. ευρώ).
Το σύνολο των εισπράξεων από φόρους εισοδήματος είναι μειωμένο κατά 296 εκατ. ευρώ (στα 20.415 εκατ. ευρώ) κυρίως εξαιτίας της μειωμένης απόδοσης των φόρων εισοδήματος νομικών προσώπων (η επίδραση της αυξημένης προκαταβολής φόρου για το 2016).
Τα συνολικά φορολογικά έσοδα του κρατικού προϋπολογισμού του 2016 προβλέπονται αυξημένα κατά 2 δισ. ευρώ (στα 46.858 δισ. ευρώ) σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις του φετινού προϋπολογισμού (44.766 εκατ. ευρώ). Η αύξηση περιορίζεται σε 1 δισ. ευρώ όταν η σύγκριση γίνει με τις εκτιμήσεις πραγματοποιήσεων της φετινής χρονιάς, όπου η υπεραπόδοση των εσόδων εκτιμάται ότι θα διαμορφώσει το σύνολο των φορολογικών εσόδων στα 45.819 εκατ. ευρώ.
Τα καθαρά έσοδα του τακτικού προϋπολογισμού προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 50.374 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 2.271 εκατ. ευρώ έναντι του 2016.
Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να προέλθει, κυρίως, από τις αναμενόμενες αποδόσεις των θεσμοθετημένων παρεμβάσεων που εφαρμόσθηκαν ήδη από το 2016, όσο και αυτών των οποίων η εφαρμογή θα ξεκινήσει το 2017 και ειδικότερα από:
* Την αναμόρφωση της φορολογίας εισοδήματος σε εταιρείες.
* Την αναμόρφωση της φορολογίας στους οργανισμούς συλλογικών επενδύσεων.
* Την επιβολή τέλους συνδρομητών στη σταθερή τηλεφωνία.
* Την αύξηση του φόρου κατανάλωσης επί των τσιγάρων και του καπνού (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών τσιγάρων).
* Την επιβολή φόρου κατανάλωσης στον καφέ.
* Τα αυξημένα έσοδα λόγω της είσπραξης της τελευταίας δόσης του ΕΝΦΙΑ 2016 τον Ιανουάριο 2017, εκτιμώμενου ποσού 323 εκατ. ευρώ. Ωστόσο το ποσό αυτό, σε δημοσιονομική βάση, θα καταγραφεί στο έτος 2016.
* Το τίμημα από την πώληση των περιφερειακών αεροδρομίων, ύψους 1.234 εκατ. ευρώ.
Οι άμεσοι φόροι προβλέπεται ότι θα διαμορφωθούν στα 20.415 εκατ. ευρώ, μειωμένοι κατά 296 εκατ. ευρώ έναντι του 2016. Ειδικότερα:
* Ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων αναμένεται να διαμορφωθεί στα 9.172 εκατ. ευρώ, αυξημένος κατά 1.161 εκατ. ευρώ έναντι του 2016.
* Ο φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων προβλέπεται να παρουσιάσει μείωση κατά 242 εκατ. ευρώ έναντι του 2016 και να διαμορφωθεί στα 3.236 εκατ. ευρώ.
* Οι φόροι περιουσίας προβλέπεται να φτάσουν στα 3.132 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας μείωση κατά 401 εκατ. ευρώ έναντι του 2016, λόγω της διαφοροποίησης είσπραξης των δόσεων ΕΝΦΙΑ. Πιο συγκεκριμένα το 2016 εισπράχθηκαν δύο δόσεις του ΕΝΦΙΑ 2015, ενώ το 2017 θα εισπραχθεί μία δόση του ΕΝΦΙΑ 2016.
Οι έμμεσοι φόροι προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 26.443 εκατ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 1.335 εκατ. ευρώ έναντι του 2016.
Τα έσοδα από ΦΠΑ αναμένεται να ανέλθουν στα 15.476 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 769 εκατ. ευρώ, έναντι του 2016. Η αύξηση αυτή οφείλεται τόσο στην εφαρμογή της αύξησης των συντελεστών σε πλήρες έτος, όσο και στην προβλεπόμενη αύξηση της τιμής του πετρελαίου διεθνώς.
Οι έμμεσοι φόροι προηγούμενων οικονομικών ετών θα διαμορφωθούν στα 549 εκατ. ευρώ, μειωμένοι κατά 168 εκατ. ευρώ έναντι του 2016.
Συγκεκριμένα οι επιμέρους φορολογικές παρεμβάσεις θα αποδώσουν ως εξής:
* Η αναμόρφωση Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος 966 εκατ. ευρώ.
* Η αναμόρφωση συντελεστών και η χρονική επέκταση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης 704,2 εκατ. ευρώ.
* Η αύξηση του συντελεστή ΦΠΑ 437 εκατ. ευρώ.
* Η αναμόρφωση της φορολογίας οχημάτων 30 εκατ. ευρώ.
* Ο φόρος εισοδήματος στα εταιρικά αυτοκίνητα 91 εκατ. ευρώ.
* Η αναμόρφωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) ενεργειακών προϊόντων 422 εκατ. ευρώ.
* Η αναμόρφωση της φορολογίας στα επενδυτικά οχήματα 19,3 εκατ. ευρώ.
* Το τέλος στη συνδρομητική τηλεόραση 25 εκατ. ευρώ.
* Το τέλος συνδρομητών σταθερής τηλεφωνίας 54,2 εκατ. ευρώ.
* Η αύξηση συμμετοχής Δημοσίου στα μεικτά κέρδη από τυχερά παίγνια 56,8 εκατ. ευρώ.
* Η αύξηση Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στον ζύθο 62 εκατ. ευρώ.
* Η αύξηση φόρου κατανάλωσης επί των τσιγάρων και του καπνού (συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών τσιγάρων) 142 εκατ. ευρώ.
* Ο φόρος επί του καφέ 62 εκατ. ευρώ.
Τα έσοδα του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων στο 2017 προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 4.155 εκατ. ευρώ
Δαπάνες
Οι συνολικές δαπάνες του τακτικού προϋπολογισμού εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν στα 49.536 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 1.481 εκατ. ευρώ έναντι της εκτίμησης για το έτος 2016, κυρίως λόγω της μείωσης των δαπανών για καταπτώσεις εγγυήσεων σε ακαθάριστη βάση σε φορείς εντός Γενικής Κυβέρνησης, στην προβλεπόμενη μείωση των δαπανών για εξοπλιστικά προγράμματα, καθώς και στη μη πρόβλεψη δαπανών για αναλήψεις χρεών. Οι πρωτογενείς δαπάνες του τακτικού προϋπολογισμού εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν στα 43.986 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 1.431 εκατ. ευρώ έναντι της εκτίμησης για το έτος 2016 για τους παραπάνω λόγους.
Από την ανάλυση των δαπανών κατά κατηγορία προκύπτει ότι οι δαπάνες αποδοχών και συντάξεων προβλέπεται να ανέλθουν στα 12.057 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 5.740 εκατ. ευρώ σε σχέση με το 2016.
Στη διαμόρφωση των δαπανών αυτών έχουν ληφθεί υπόψη:
* Η μείωση του αριθμού αποχωρήσεων λόγω συνταξιοδότησης.
* Η ανάληψη της καταβολής των συντάξεων του Δημοσίου από τον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης, ο οποίος θα επιχορηγείται για τον σκοπό αυτό από τον τακτικό προϋπολογισμό.
* Η καταβολή από 1/1/2017 εργοδοτικής εισφοράς και από το κράτος, ως εργοδότη, υπέρ του ΕΦΚΑ.
* Η αλλαγή του κανόνα προσλήψεων σε 1 προς 4, από 1 προς 5 που ίσχυε για το 2016.
Αναφορικά με τις καταναλωτικές και σύνθετες δαπάνες, αυτές προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 2.023 εκατ. ευρώ, καλύπτοντας κυρίως:
* Τις καταναλωτικού χαρακτήρα δαπάνες λειτουργίας των φορέων του κράτους.
* Τις δαπάνες για προμήθεια αγαθών και υπηρεσιών.
* Τις δαπάνες μετακίνησης του προσωπικού για εκτέλεση υπηρεσίας.
Σημειώνεται ότι στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνεται και ποσό ύψους 300 εκατ. ευρώ για δράσεις στους τομείς της Υγείας, της κοινωνικής προστασίας και της Παιδείας.
Όσον αφορά τις μεταβιβαστικές πληρωμές, αυτές προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 21.305 εκατ. ευρώ και θα καλύψουν κυρίως ανάγκες επιχορήγησης της κοινωνικής ασφάλισης, των νοσηλευτικών ιδρυμάτων και των δαπανών για την κοινωνική προστασία (επιδόματα πολυτέκνων, επίδομα θέρμανσης, επιχορήγηση στο ΑΚΑΓΕ, καθώς και άλλες δαπάνες κοινωνικού χαρακτήρα).
Στις παραπάνω δαπάνες περιλαμβάνονται και οι δράσεις για:
* Την πλήρη εφαρμογή του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης (ύψους 760 εκατ. ευρώ).
* Την επιχορήγηση του ΕΦΚΑ για την πληρωμή των συντάξεων του Δημοσίου.
* Τη συνεισφορά του Δημοσίου για την προστασία της κύριας κατοικίας των υπερχρεωμένων νοικοκυριών.
Για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων και έκτακτου χαρακτήρα δαπανών έχουν προβλεφθεί πιστώσεις ύψους 1.000 εκατ. ευρώ, όπως και το 2016.
Οι δαπάνες για τόκους προβλέπονται στα 5.550 εκατ. ευρώ, έναντι των 5.600 εκατ. ευρώ του 2016, ενώ οι δαπάνες για την υλοποίηση εξοπλιστικών προγραμμάτων του υπουργείου Εθνικής Άμυνας προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 475 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 112 εκατ. ευρώ σε σχέση με το 2016.
Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων
Το ύψος των δαπανών του ΠΔΕ για το 2017 προβλέπεται να ανέλθει στα 6.750 εκατ. ευρώ, ίδιο με αυτό του 2016. Οι δαπάνες αυτές, που αντιπροσωπεύουν το 3,7% του προβλεπόμενου ΑΕΠ της χώρας, κατανέμονται σε 5.750 εκατ. ευρώ για τα έργα που θα συγχρηματοδοτηθούν από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε 1.000 εκατ. ευρώ για τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν αποκλειστικά από εθνικούς πόρους.
Αναλυτικότερα, η συνολική δαπάνη του συγχρηματοδοτούμενου σκέλους θα κατανεμηθεί σε 3.950 εκατ. ευρώ περίπου για την έναρξη και υλοποίηση έργων ΕΣΠΑ 2014-2020, σε 800 εκατ. ευρώ για την ολοκλήρωση των έργων και το κλείσιμο των προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2007-2013, ενώ 1.000 εκατ. ευρώ θα διατεθούν για λοιπά συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα και των δύο περιόδων.
Οι αναπτυξιακοί τομείς που ενισχύονται από το ΠΔΕ είναι κυρίως:
* Μεταφορές και περιβάλλον με έργα υποδομών κυρίως.
* Επιχειρηματικότητα και ενίσχυση των ιδιωτικών επενδύσεων.
* Ανάπτυξη ανθρώπινου κεφαλαίου και ενίσχυση της κοινωνίας της γνώσης.
* Ενέργεια και αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων.
* Αυτοδιοίκηση με στήριξη των επενδυτικών της προγραμμάτων. Επιπλέον, με την αξιοποίηση εθνικών πόρων ενισχύονται πολιτικές για συντήρηση και επέκταση κοινωνικών υποδομών, ικανοποίηση έκτακτων αναγκών και λοιπές δράσεις.
