Υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθούν μεγάλα προβλήματα στην πορεία του ελληνικού προγράμματος και στη διαπραγμάτευση με τους θεσμούς, η οποία θα ξεκινήσει τον ερχόμενο Σεπτέμβριο; Η απάντηση ανώτατου στελέχους του οικονομικού επιτελείου της κυβέρνησης, το οποίο ρωτήθηκε από την "Αυγή" είναι, “Καθόλου”. Είναι σαφές ότι θα υπάρξουν κάποιες οικονομικές συνέπειες για τη χώρα μας, όμως η ροή του προγράμματος που έχει συμφωνήσει η Ελλάδα με τους θεσμούς αναμένεται να κυλήσει ως έχει, σύμφωνα πάντα με κυβερνητικές πηγές, οι οποίες θέτουν ως πρώτη προτεραιότητα τις κόκκινες γραμμές στα εργασιακά, τη μείωση των πλεονασμάτων μετά το 2018, αλλά και την υλοποίηση των αποφάσεων που έχουν ήδη ληφθεί για τη σταδιακή ελάφρυνση του ελληνικού δημόσιου χρέους.
Damage control... λόγω capital controls
Ιδιαιτέρως καθησυχαστική εμφανίζεται η Τράπεζα της Ελλάδος σχετικά με τις συνέπειες που θα έχει στη χώρα μας το Brexit. Σύμφωνα με πηγές της ΤτΕ, οι όποιες επιπτώσεις θα είναι περιορισμένης εμβέλειας για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι η εκτίμηση αυτή εδράζει στο γεγονός ότι το ελληνικό τραπεζικό σύστημα είναι προστατευμένο εξαιτίας των capital controls, ενώ προσθέτουν με νόημα πως οι όποιες επιπτώσεις σε επίπεδο χρηματαγορών, ομολόγων αλλά και στον τουρισμό αναμένεται να είναι συγκυριακού χαρακτήρα. Ακόμη, αναφέρουν πως είναι σημαντικό γεγονός η ελληνική αξιολόγηση ότι έκλεισε πριν από το βρετανικό δημοψήφισμα.
Πάντως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι τραπεζικές πηγές ανέφεραν πως η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτελεί μεγάλο πλήγμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς έλεγαν χαρακτηριστικά: "Μιλάμε για το 20% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ". Οι ίδιες πηγές προσέθεταν πάντως ότι "προφανώς από αυτή τη διαδικασία θα χάσει και η Ευρώπη".
Οι συνέπειες
Είναι επίσης σαφές ότι θα υπάρξουν κάποιες συνέπειες. Ήδη, ο ταξιδιωτικός όμιλος της Βρετανίας Thomas Cook ανακοίνωσε ότι προχωρά σε αναστολή των διαδικτυακών συναλλαγματικών συναλλαγών, ενώ παράλληλα επέβαλε όριο 1.000 λιρών στις συναλλαγές που πραγματοποιούνται σε κεντρικά καταστήματα λόγω της απρόβλεπτης ζήτησης για ευρώ. Σημειώνεται πως η Ελλάδα δέχεται κάθε καλοκαίρι περίπου 2 εκατομμύρια Άγγλους τουρίστες, με μέσο όρο 9 διανυκτερεύσεων για τον καθένα, ενώ τα συνολικά έσοδα του τουριστικού κλάδου από τους Βρετανούς τουρίστες αγγίζουν το 1,5 δισ. ευρώ. Είναι επίσης ενδεικτικό πως σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΤτΕ για το τετράμηνο, οι Βρετανοί ήταν οι μόνοι που σημείωναν αύξηση στην εισερχόμενη κίνηση (+9%), την ώρα που Γερμανία και Γαλλία κατέγραφαν πτώση.
Συν τοις άλλοις, ενδέχεται να επηρεαστεί και το εμπορικό ισοζύγιο της Ελλάδας, ενώ σήμερα εξάγονται σε ετήσια βάση προϊόντα αξίας 2,6 δισ. ευρώ προς το Ηνωμένο Βασίλειο. Το ισοζύγιο είναι επίφοβο να επιδεινωθεί και εκ του γεγονότος ότι το Brexit θεωρείται βέβαιο ότι θα υποτιμήσει τη λίρα έναντι του δολαρίου και του ευρώ. Η βρετανική αγορά αποτελεί τον 7ο κυριότερο προορισμό για τα ελληνικά προϊόντα, ενώ η Βρετανία αποτελεί τον 14ο μεγαλύτερο προμηθευτή της Ελλάδας. Brexit και άνοδος του ευρωσκεπτικισμού σημαίνουν ακόμη πως είναι πιθανό να μειωθούν και τα χρήματα που δίνονται για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης, με την Ελλάδα να είναι ο εταίρος που θα πληγεί περισσότερο από μια τέτοια εξέλιξη.
Στο μεταξύ, απομένει να αποδειχθεί σε μεσομακροπρόθεσμη προοπτική το από ποιους και με τι ποσά θα καλυφθεί η συμμετοχή των Βρετανών στον κοινοτικό προϋπολογισμό, η οποία σήμερα ανέρχεται στα 12 δισ. ευρώ.
Ξεκάθαρο μήνυμα για τα εργασιακά
Ξεκάθαρο μήνυμα για τα εργασιακά, τα μικρότερα πρωτογενή πλεονάσματα και την εφαρμογή των αποφάσεων για την ελάφρυνση του ελληνικού χρέους στέλνει η κυβέρνηση εν όψει της επόμενης διαπραγμάτευσης της Ελλάδας με τους θεσμούς τον Σεπτέμβριο. Η αρχή έγινε με την επίσκεψη του προέδρου της Κομισιόν Ζαν κλοντ Γιούνκερ στην Αθήνα. Κατά τη συνάντηση με τον πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, εστάλη ξεκάθαρο μήνυμα στους θεσμούς, παρουσία του προέδρου της Κομισιόν και εν όψει της δεύτερης αξιολόγησης που περιλαμβάνει το καυτό ζήτημα των εργασιακών, με τον πρωθυπουργό να δηλώνει «Η ανάκαμψη στην Ελλάδα δεν μπορεί να στηριχθεί στη συντριβή της εργασίας».
«Εγώ θέλω ο κοινωνικός και ο εργασιακός διάλογος να μπορέσει να λάβει χώρα και να συμβάλει στην Ελλάδα και αλλού. Άλλωστε οι διαπραγματεύσεις για τη μεταρρύθμιση της νομοθεσίας σε ό,τι αφορά τις συλλογικές συμβάσεις θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους την ελληνική πραγματικότητα. Η εργασιακή νομοθεσία θα πρέπει να προχωρήσει στην κατεύθυνση των καλών πρακτικών που υπάρχουν αλλού. "Δεν είμαι φίλος των ομαδικών απολύσεων και πιστεύω ότι η ελληνική κυβέρνηση θα διαμορφώσει μια πρόταση με την οποία θα μπορέσω να είμαι σύμφωνος", είπε από την πλευρά του ο πρόεδρος της Κομισιόν.
Στο ίδιο πλαίσιο, αλλά από το βήμα του "Economist" αυτή τη φορά ο πρωθυπουργός τόνισε με νόημα πως "η επίθεση στον βασικό μισθό και στα εργασιακά κεκτημένα είναι ο ολισθηρός δρόμος που οδηγεί σ’ έναν ανταγωνισμό προς τα κάτω, με χαμηλότερες αμοιβές και συνεχή παραγωγική υποβάθμιση".
Αντίστοιχο ήταν και το μήνυμα του υπουργού Επικρατείας Νίκου Παππά ο οποίος από το βήμα του "Economist" ξεκαθάρισε πως ούτε η απορρύθμιση της αγοράς εργασίας ούτε η ραγδαία μείωση του εργασιακού κόστους αυξάνουν την ανταγωνιστικότητα ή την παραγωγικότητα και ότι η κυβέρνηση επιμένει στην επαναφορά των συλλογικών διαπραγματεύσεων και τη μη απελευθέρωση των απολύσεων.
Μικρότερα πλεονάσματα και εφαρμογή της συμφωνίας για το χρέος
Αναφορικά με τα πλεονάσματα, τόσο ο Αλέξης Τσίπρας όσο και ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Γιώργος Χουλιαράκης τόνισαν την ανάγκη να μειωθούν στο 1,5-2% μετά το 2018, δεδομένης της υφεσιακής εξαετίας που προηγήθηκε, με τον δεύτερο να πραγματοποιεί μια "κόντρα" επί του θέματος με τον εκπρόσωπο του ESM Ν. Τζιαμαρόλι.
Ακόμη, "το επόμενο διάστημα, βεβαίως, θα επιδιώξουμε τη γρηγορότερη δυνατή εξειδίκευση των μέτρων, σε ό,τι αφορά τα μέτρα της συμφωνίας για το χρέος" τόνισε ο Αλέξης Τσίπρας από το ίδιο βήμα. Σε αυτό συμφώνησε προφανώς και ο επικεφαλής του ESM Κλάους Ρέκλινγκ, αναφέροντας πως η διάχυση σε βάθος χρόνου των μέτρων διευθέτησης του χρέους δεν γίνεται εξαιτίας του γεγονότος ότι η Ευρώπη είναι απρόθυμη να δώσει έξτρα ανάσες. «Το αντίθετο μάλιστα. Είναι ένα σημάδι ότι θα συνεχίσει να στηρίζει την Ελλάδα για πολλά χρόνια».
Η επικεφαλής της αποστολής του Ταμείου στην Ελλάδα Ντέλια Βελκουλέσκου τόνισε την ανάγκη για πιο ρεαλιστικούς στόχους όσον αφορά τα πρωτογενή πλεονάσματα, σε συνδυασμό με άμεσες αποφάσεις για την ελάφρυνση του χρέους και όχι μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος ή μετά τις γερμανικές εκλογές.
Το ΔΝΤ, όπως φάνηκε από την τοποθέτηση της κ. Βελκουλέσκου, επιμένει σε ξεκάθαρα μέτρα για την ελάφρυνση του χρέους το συντομότερο δυνατόν, ακόμα και αν ορισμένα εφαρμοστούν το 2018, αλλά και σε ηπιότερα πρωτογενή πλεονάσματα.
