Ρεπορτάζ: Αντιγόνη Ζούντα
Η "οδύσσεια" της ελληνικής φέτας συνεχίζεται με τις μεθοδεύσεις υπέρ της κατάργησης του φυσικού "μονοπωλίου" της Ελλάδας, που έχουν ξεκινήσει εδώ και χρόνια, με τη συνδρομή της Ε.Ε. αλλά και των προηγούμενων εθνικών κυβερνήσεων, να αποκαλύπτονται σταδιακά και τα περιθώρια αντίδρασης να στενεύουν εξαιρετικά.
Η τελευταία υπόθεση, με την εξαίρεση της φέτας (και όχι μόνο) από την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων στο πλαίσιο της εμπορικής συμφωνίας της Ε.Ε. με τη Ν. Αφρική, μαρτυρεί τα σκληρά "παιχνίδια" που παίζονται στο πλαίσιο της διασφάλισης των εμπορικών "ανταλλαγών" των ισχυρών ευρωπαϊκών χωρών με τρίτες χώρες, με ευθύνη και των προηγούμενων κυβερνήσεων, που συναίνεσαν κατά την κρίσιμη περίοδο των διαπραγματεύσεων για το περιεχόμενο της συμφωνίας.
Άνιση μάχη
Στο τετελεσμένο που δημιουργήθηκε η αντίδραση της σημερινής κυβέρνησης, αν και έντονη, αντιμετωπίστηκε ως ήσσονος σημασίας με παρελκυστικές πρακτικές και προσχηματικές διαβεβαιώσεις, από πλευράς Ε.Ε., ενώ οι πραγματικοί υπαίτιοι, οι εκπρόσωποι των προηγούμενων κυβερνήσεων, που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις για το κλείσιμο της συμφωνίας, φαίνεται πως ούτε καν αντιλήφθηκαν εγκαίρως το διακύβευμα.
Σήμερα, πάντως, "φωνάζουν" περισσότερο δυνατά από ό,τι οφείλουν, ίσως για να καλύψουν την, στην καλύτερη περίπτωση, ολιγωρία που επέδειξαν όλο το προηγούμενο διάστημα. Αξίζει να αναφερθεί ότι επικαλούνται ως... πρότυπο για την προστασία της φέτας την έτερη συμφωνία Ε.Ε. - Καναδά, που άνοιξε διάπλατα την πόρτα στη μαζική παραγωγή και διακίνηση "φέτας" στις διεθνείς αγορές, χωρίς ουσιαστικούς περιορισμούς, την οποία μάλιστα είχαν πιστωθεί ως "νίκη" για την πλήρη κατοχύρωση της φέτας ως ΠΟΠ εντός Ε.Ε.!
Ωστόσο, η άνιση μάχη γίνεται περισσότερο προφανής αν εξεταστούν τα "επιχειρήματα" που αντέτεινε η Κομισιόν επί των ελληνικών ενστάσεων -με βασικότερο το αίτημα για ουσιαστικές αλλαγές στο περιεχόμενο κι όχι στην εφαρμογή της συμφωνίας- καθώς:
- Προέβαλε ως επιτεύγματα τα αυτονόητα, π.χ. την απαγόρευση της επίκλησης του ονόματος "φέτα" ως μόνης ονομασίας ή την απαγόρευση στο ετικετάρισμα του τυριού ως ελληνικού (χρώματα, σύμβολα, ονομασίες ελληνικές...) ή την υποχρέωσή της να συνεργαστεί στενότερα με την ελληνική πλευρά.
- Θεωρούσε ότι επιτυγχάνεται στη συμφωνία προστασία της ΠΟΠ "φέτας" από το να γίνει γενική ονομασία ("generic"), όταν στην πραγματικότητα παγιώνει την αντίληψη ότι πρόκειται για τύπο τυριού κι όχι για γεωγραφική ένδειξη, δηλαδή καθίσταται de facto γενική ονομασία "τυριού" ("φέτα" Ν. Αφρικής, "φέτα" Καναδά κ.λπ. και τελικά "φέτα" Ελλάδας...).
- Λειτουργούσε παρελκυστικά παραπέμποντας στην επόμενη πενταετία κατά την αναθεώρηση της συμφωνίας για... βελτιώσεις, χωρίς σε καμία περίπτωση να αναλαμβάνει δεσμεύσεις, παρά μόνο δηλώσεις του τύπου ότι θα παρακολουθεί "αυστηρά" τα ισχύοντα κ.ά.
- Έθετε ως προϋπόθεση τη συμφωνία της Ελλάδας για να προχωρήσει σε ορισμένες κινήσεις, όπως η τριμερής συνάντηση που είχε ζητήσει ως μέσο διαπραγμάτευσης το ΥΠΑΑΤ ή η περίληψη στα πρακτικά της Επιτροπής Μονίμων Αντιπροσώπων Ε.Ε. (σ.σ.: έτσι κι αλλιώς χωρίς νομικό αποτέλεσμα ή δέσμευση) δήλωσης της Κομισιόν για τους τρόπους προστασίας ελληνικών γεωγραφικών ενδείξεων.
Ακόμα και στο κείμενο - δήλωση που υιοθέτησε, η Κομισιόν επέμενε, αρχικά, σε γενικόλογες κι αόριστες διατυπώσεις, που, κατόπιν παρεμβάσεων της ελληνικής πλευράς, τελικά απαλείφθηκαν.
45 προϊόντα... ντόπιας "feta" στην αγορά της Ν. Αφρικής
Σε βασική έρευνα προϊόντων φέτας από την ελληνική πρεσβεία στην Πρετόρια, στην τοπική αγορά, που σημειωτέον ζητήθηκε πρώτη φορά από τη σημερινή κυβέρνηση, καθώς όπως αναφέρεται στο σχετικό έγγραφο, "ουδέποτε αυτό είχε ζητηθεί προηγουμένως από το γραφείο Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων στο Γιοχάνεσμπουργκ", καταγράφονται αποκαλυπτικά στοιχεία που "εξηγούν" την επιμονή της Ε.Ε. να εξαιρέσει τον όρο "φέτα" από την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων στη σχετική εμπορική συμφωνία με τη Ν. Αφρική.
Το βασικότερο εύρημα της έρευνας είναι πως επί συνόλου 46 κωδικών στην αγορά υπάρχει μία μόνο εισαγόμενη φέτα (η ελληνική "Δωδώνη"), ενώ όλα ανεξαιρέτως τα παρεμφερή υπόλοιπα προϊόντα, τύπου φέτας, είναι αποκλειστικά παραγωγής Νότιας Αφρικής. Σε αντίθεση δε με τους τυποποιημένους όρους παραγωγής φέτας, σχεδόν όλα τα τοπικά προϊόντα που πλασάρονται ως φέτα στις εκεί αγορές παρασκευάζονται από αγελαδινό γάλα, με τρεις μόνο εξαιρέσεις που αναφέρουν χρήση αιγοπρόβειου γάλακτος (δύο αποκλειστικά αιγοπρόβειου και μία πρόσμειξη αγελαδινού / αιγοπρόβειου).
Επιπλέον, βάσει της έρευνας, είναι γενικευμένη η χρήση της ονομασίας "feta" με μόνες άλλες ειδικότερες ενδείξεις που αφορούν τυχόν επιπλέον χαρακτηριστικά (π.χ. "feta with herbs", "feta with black pepper" κ.λπ.) ή με λιγότερα λιπαρά ("medium fat feta" κ.ά.). Εντύπωση δε προκαλεί η διακίνηση "φέτας" που φέρει την ονομασία "danish style feta" υπενθυμίζοντας τις προσπάθειες της Δανίας να οικειοποιηθεί τον όρο "φέτα"... Η χρήση της ονομασίας "feta" στην τοπική αγορά γίνεται από τους οκτώ τοπικούς παραγωγούς.
Αυτό βέβαια που πρέπει να επισημανθεί είναι ότι η υψηλότερη τιμή καταγράφεται στην αυθεντική ελληνική φέτα, καθώς διαμορφώνεται σε 145,99 ραντ (περίπου 8,70 ευρώ) το μισό κιλό ("Δωδώνη"), όταν οι τιμές των υπολοίπων απομιμήσεων, πλην όμως πωλούμενων ως "feta", είναι πολύ χαμηλότερες (έως 52,99 ραντ τα 400 γραμμάρια η "απλή"). Μόνη εξαίρεση, που προκαλεί έκπληξη, είναι η "danish style feta" που πωλείται προς 153 ραντ (9,10 ευρώ) τα 262 γραμμάρια...
Η επόμενη μέρα
Πράγματι, η μικρή υποχώρηση στην οποία προέβη τελικά η Κομισιόν, για αναθεώρηση της επίμαχης εξαίρεσης στη συγκεκριμένη συμφωνία εντός πενταετίας, δεν λύνει το πρόβλημα, όμως μπορεί να είναι η αρχή για μια ουσιαστική στήριξη των εμβληματικών ελληνικών προϊόντων, όπως η φέτα, αρκεί βέβαια να υπάρξει και συντονισμός μεταξύ των συναρμόδιων αρχών.
Σε κάθε περίπτωση, το κείμενο - δήλωση της Κομισιόν, που επετεύχθη με την παρέμβαση του ΥΠΑΑΤ, αποτελεί στην ουσία και απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε., δεδομένου ότι συμπεριελήφθη στα συμπεράσματά του, ενώ στο πλαίσιο της αναθεώρησης είναι δυνατόν να διασφαλιστεί όχι μόνο η ελληνική προέλευση, αλλά και η ελληνική παραγωγή, καθώς και η πρώτη ύλη παρασκευής του προϊόντος (αιγοπρόβειο γάλα) κ.λπ. Επιπλέον η αξιοποίηση του κανονισμού για ενέργειες ενημέρωσης και προώθησης για τα γεωργικά προϊόντα που υλοποιούνται στην εσωτερική αγορά και τις τρίτες χώρες σημαίνει πρακτικά την κινητοποίηση δεκάδων εκατομμυρίων (200 εκατ. προβλέπονται συνολικά) ειδικά για την φέτα.
Πάντως, ήδη το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης επεξεργάζεται προτάσεις - μέτρα για την προστασία και ανάπτυξη της ελληνικής φέτας. Σύμφωνα με πληροφορίες, μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα εξής:
* Συνεχής επαγρύπνηση όλων των εμπλεκομένων φορέων για τον έγκαιρο εντοπισμό κάθε περίπτωσης σφετερισμού της ονομασίας "φέτα".
* Προώθηση και προστασία της φέτας σε χώρες στόχους που έχουν έντονο το ομογενειακό στοιχείο (ΗΠΑ, Καναδάς, Νότια Αφρική).
* Αναγκαιότητα εντατικών ελέγχων στην αγορά με στόχο την προστασία των καταναλωτών αλλά και των δικαιωμάτων των Ελλήνων κτηνοτρόφων από απομιμήσεις λευκών τυριών τύπου φέτας.
* Η εφαρμογή ανάγλυφου στη φέτα, όπως εφαρμόζεται ήδη από ορισμένες βιομηχανίες, και η ηλεκτρονική διαχείριση των εμπλεκομένων φορέων θα αποτελέσουν σημαντικά βήματα για την εξάλειψη των ελληνοποιήσεων.
* Βελτίωση των υφιστάμενων αυτοχθόνων φυλών και διαμόρφωση σύγχρονων τύπων ελληνικών φυλών προβάτων και αιγών από τους διασταυρωμένους πληθυσμούς με τη χρήση των ανοικτών γενεαλογικών βιβλίων, καθώς και ανάπτυξη ενός σύγχρονου ρυθμιστικού / νομοθετικού πλαισίου για τους ζωικούς γενετικούς πόρους.
* Συγκρότηση έγκυρου ελεγκτικού μηχανισμού που να εντοπίζει παραβάσεις στην Ε.Ε. για την πιστοποίηση προϊόντων ΠΟΠ.
* Ολοκληρωμένη εκστρατεία ενημέρωσης για την προβολή των θρεπτικών συστατικών της φέτας.
* Ίδρυση διεπαγγελματικού φορέα της φέτας, στα πρότυπα του αντίστοιχου ιταλικού για την παρμεζάνα, ο οποίος θα έχει την απόλυτη διαχείριση του προϊόντος - από την αυστηρή εφαρμογή των κανόνων παραγωγής του μέχρι την προστασία και προβολή του.
