Ρεπορτάζ: Αλεξάνδρα Γκίτση
Αν κάτι χαρακτηρίζει τον ελληνικό λαό, είναι ότι πέφτει από τα σύννεφα ανακαλύπτοντας τον... τροχό. Αυτό συνέβη και την εβδομάδα που μας πέρασε. Τι μάθαμε τις τελευταίες ημέρες; Ότι η Ελλάδα εισάγει γάλα, ότι οι τιμές παραγωγού της χώρας έχουν μειωθεί σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια, όπως και η παραγωγή, οι αγελάδες και οι κτηνοτρόφοι. Ότι κάποιοι φαίνεται να ελληνοποιούν εισαγόμενο γάλα και ότι κάποιες γαλακτοβιομηχανίες ασκούν πιέσεις στους Έλληνες παραγωγούς για χαμηλότερες τιμές, οι οποίες ας σημειωθεί ότι είναι από τις υψηλότερες στην Ε.Ε.
Αυτές είναι απλουστευμένες διαπιστώσεις, στις οποίες ως λαός και ως πολιτεία είμαστε καλοί, πολύ καλοί. Τι γίνεται όμως με την ουσία; Γιατί δηλαδή χύνεται το γάλα από την ελληνική καρδάρα;
Τα στοιχεία για το τι συμβαίνει σήμερα στην ελληνική αγορά γάλακτος, την πρωτογενή παραγωγή, τη μεταποίηση και την κατανάλωση επιβεβαιώνουν απλώς τον νόμο του Μέρφι, που λέει: "Ό,τι μπορεί να πάει στραβά, θα πάει στραβά".
Σύμφωνα με στοιχεία της IRI το πρώτο δίμηνο του έτους η πτώση της κατανάλωσης στο οργανωμένο λιανεμπόριο, το οποίο μετρά η εταιρεία ερευνών, άγγιξε τελικά το 15,7%. Την ίδια ώρα, όπως καταγγέλλουν οι παραγωγοί, παραμένει η ψαλίδα μεταξύ των τιμών παραγωγού και των τελικών τιμών στο ράφι. Γιατί όμως, αφού οι τιμές στο ράφι είναι έως και τρεις φορές πάνω από τις τιμές παραγωγού, αρκετές γαλακτοβιομηχανίες έχουν ρίξει λευκή πετσέτα αποχωρώντας από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα (σ.σ.: τελευταία ηχηρή έξοδος είναι αυτή της ΦΑΓΕ, ενώ επίκειται ένα ακόμη ηχηρό κλείσιμο εργοστασίου);
Ενδιαφέρον επίσης έχει να δούμε πως έχει επιδράσει η επιμήκυνση της διάρκειας ζωής του «φρέσκου» γάλακτος και πως η απελευθέρωση των ποσοστώσεων, το Ρωσικό εμπάργκο και η κρίση στις τιμές πετρελαίου συνδέονται με τις τιμές του γάλακτος.
Αλλά τι κάνουν οι παραγωγοί, η βιομηχανία, η πολιτεία και όλοι εμείς ως καταναλωτές; Μια γρήγορη απάντηση στο τελευταίο ερώτημα είναι ότι όλοι καθόμαστε και κλαίμε πάνω από το χυμένο γάλα, χρόνια τώρα, κάτι που ταιριάζει «γάντι» όχι μόνο με το συγκεκριμένο θέμα, αλλά και με την ιδιοσυγκρασία μας.
Οι πληγές του... Φαραώ
1. Οι "χαμηλές" τιμές
Με βάση τα στοιχεία του ΕΛΟΓΑΚ (Ελληνικός Οργανισμός Γάλακτος & Κρέατος) η μέση τιμή αγελαδινού γάλακτος τον Ιανουάριο ήταν 0,4156 ευρώ το λίτρο, όταν τον αντίστοιχο μήνα του 2015 ήταν στα 0,4291 ευρώ. Δηλαδή υπάρχει μείωση της τάξεως των 0,135 ευρώ ανά λίτρο. Πάντως οι οργανωμένοι γαλακτοπαραγωγοί απολαμβάνουν έως και 3 λεπτά υψηλότερες τιμές από τις μεσοσταθμικές.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν πολλοί συσπειρωμένοι παραγωγοί. Οι περισσότεροι κινούνται μεμονωμένα - αυτόνομα, έχουν μικρό κλήρο και κατ' επέκταση μικρή έως ανύπαρκτη διαπραγματευτική ικανότητα.
2. Η Ευρωπαϊκή πραγματικότητα
Η μεσοσταθμική τιμή που υπάρχει στην Ελλάδα είναι υπερδιπλάσια από τις μεσοσταθμικές τιμές spot που πωλούν μεγάλες γαλακτοπαραγωγικές χώρες της Ευρώπης, όπως π.χ. η Ολλανδία. Στελέχη γαλακτοβιομηχανιών και αγελαδοτρόφοι ανέφεραν στην "Αυγή" πως σήμερα οι τιμές spot στην Ολλανδία είναι στα 18-20 λεπτά το λίτρο, ενώ, ακόμη και αν προστεθεί το μεταφορικό κόστος (max 10 λεπτά) για εισαγωγή ποσοτήτων πρώτης ύλης στην Ελλάδα, η τελική τιμή φθάνει στα 28-30 λεπτά max το λίτρο.
3. Οι ποσοστώσεις, η Ρωσία και το πετρέλαιο
Οι διεθνείς τιμές και δη οι ευρωπαϊκές έχουν πιεστεί από την αύξηση της παραγωγής, λόγω κατάργησης των ποσοστώσεων, των καλών καιρικών συνθηκών, του εμπάργκο της Ρωσίας, που έπληξε ευρωπαϊκούς κολοσσούς του κλάδου αλλά και των χαμηλών τιμών του πετρελαίου που έχει «πιέσει» το «πορτοφόλι» των πετρελαιοπαραγωγών χωρών.
Εξαιτίας όλων αυτών οι Ευρωπαίοι παραγωγοί έχουν επιδοθεί σε έναν ανελέητο πόλεμο τιμών, κάτι που επηρεάζει την ελληνική αγορά. Ας μην ξεχνάμε ότι η αγορά είναι παγκοσμιοποιημένη και το προϊόν είναι... «χρηματιστηριακό».
4. Οι εισαγωγές
Λόγω των μεγάλων αποκλίσεων μεταξύ των ελληνικών τιμών και των τιμών που "παίζουν" σε Ολλανδία, Γερμανία, Πολωνία και Ρουμανία, αρκετές εταιρείες φαίνεται να εισάγουν το γάλα από αυτές τις χώρες.
Ας πάρουμε παράδειγμα την περίπτωση της Ρουμανίας. Με βάση επίσημα στοιχεία από το Γραφείο ΟΕΥ της ελληνικής πρεσβείας στο Βουκουρέστι, το εννεάμηνο Ιανουαρίου - Σεπτεμβρίου του 2015 σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2014 οι εισαγωγές της Ελλάδας σε γάλα και κρέμα γάλακτος από τη Ρουμανία αυξήθηκαν κατά 32,97% και οι εισαγωγές τυριών και πηγμένου γάλα για τυρί κατά 20,62%.
5. Η πίεση από τις γαλακτοβιομηχανίες
Όπως καταγγέλλουν παραγωγοί, μεγάλη γαλακτοβιομηχανία αποφάσισε να «κόψει» αρκετούς αγελαδοτρόφους και να ρίξει την τιμή με όσους συνεχίζει τη συνεργασία. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες η συγκεκριμένη εταιρεία αποφάσισε να μειώσει κατά 25% τις ποσότητες γάλακτος που αγοράζει από τους Έλληνες αγελαδοτρόφους και να μειώσει τις τιμές που δίνει στους υπόλοιπους.
Και όχι μόνο αυτό. Άλλη γαλακτοβιομηχανία πληρώνει με εξάμηνες επιταγές, ενώ άλλη αγοράζει το 70% των αναγκών της σε γάλα σε τιμές από 38 έως 40 λεπτά και το υπόλοιπο 30%, το οποίο πηγαίνει για τυροκόμηση, το αγοράζει στα 25 λεπτά.
6. Οι τιμές στο ράφι και ο ΟΟΣΑ
Το νωπό επώνυμο γάλα των 7 ημερών πωλείται σήμερα στα ράφια των σούπερ μάρκετ από 1,18 ευρώ έως 1,40 ευρώ το λίτρο. Δηλαδή έως και πάνω από τρεις φορές από τις τιμές παραγωγού.
Ωστόσο, όπως υποστηρίζουν οι γαλακτοβιομήχανοι, αυτές οι τιμές είναι χαμηλότερες από τις τιμές που πωλούνταν το συγκεκριμένο προϊόν προ της εφαρμογής της εργαλειοθήκης του ΟΟΣΑ που έφερε την επιμήκυνση της διάρκειας στη ζωή του. Σύμφωνα με τους ίδιους η τιμή έχει μειωθεί από 10 έως 17 λεπτά το λίτρο ανάλογα με το προϊόν, λόγω της μείωσης των επιστροφών κατά 50%.
7. Ασύμφορη δραστηριότητα και για τη βιομηχανία
Εκτός από τους γαλακτοπαραγωγούς, οι οποίοι δηλώνουν ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα δεν βγαίνει, ασύμφορη τη χαρακτηρίζει και η γαλακτοβιομηχανία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση της ΦΑΓΕ, η οποία, μια δεκαετία μετά την «έξοδό» της από την αγορά του φρέσκου γάλακτος, αποφάσισε στα τέλη της περασμένης χρονιάς να αποχωρήσει συνολικά από τη συγκεκριμένη κατηγορία, αυτή του γάλακτος. Για τον λόγο αυτό έχει ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με διάφορες εταιρείες για να πωλήσει το σύνολο των ακινήτων, εγκαταστάσεων και εξοπλισμού που σχετίζονται με την εγκατάσταση του Αμυνταίου.
8. Περί ελέγχων και άλλων δαιμονίων
Όπως καταγγέλλουν οι γαλακτοπαραγωγοί, ουκ ολίγες γαλακτοβιομηχανίες που διαφημίζουν την... ελληνικότητα των προϊόντων τους εισάγουν πρώτη ύλη από χώρες που βρίσκονται στα βόρεια σύνορα της χώρας και το βαπτίζουν ως ελληνικό.
Βέβαια το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με τους ίδιους, εντοπίζεται όχι τόσο στην προσπάθεια βάπτισης, αλλά στην ανυπαρξία ελέγχων, καθώς δεν υπάρχει το σύστημα εκείνο που θα ελέγχει την αγορά για ελληνοποιήσεις. Πρόβλημα χαρακτηρίζουν και την απροθυμία των κυβερνήσεων να χαράξουν ξεκάθαρη στρατηγική για τον πρωτογενή τομέα και φυσικά το γεγονός ότι δεν έχει υπάρξει από πλευράς παραγωγών μια συντονισμένη προσπάθεια, σε μεγάλη κλίμακα, δημιουργίας εύρωστων σχημάτων.
