Εμπορικός πόλεμος Δύσης - Ρωσίας, επεισόδιο δεύτερο. Και έπονται και άλλα. Την εβδομάδα που πέρασε, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν αποφάσισε να απαντήσει στις κυρώσεις που επέβαλαν στη χώρα του η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες, με εμπάργκο στις εισαγωγές κρέατος, ψαριών, γαλακτοκομικών, φρούτων και λαχανικών από αυτές τις χώρες. Μάλιστα, ενώ οι κυρώσεις της Ε.Ε. έχει αποφασισθεί να αναθεωρηθούν σε τρεις μήνες, το ρωσικό εμπάργκο ανακοινώθηκε ότι θα έχει διάρκεια ενός έτους.
Η πρώτη αντίδραση της Ε.Ε. στις ρωσικές κυρώσεις ήταν μάλλον αμήχανη. Οι Βρυξέλλες άφησαν να εννοηθεί ότι θα προσφύγουν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, ενώ ήδη έχουν αρχίσει οι πρώτες επαφές για την αποζημίωση των Ευρωπαίων παραγωγών που πλήττονται από το εμπάργκο.
Το σύνολο των εισαγωγών αγροτικών προϊόντων της Ρωσίας από την Ε.Ε. άγγιξε πέρσι τα 12 δισεκατομμύρια ευρώ, πόσο μεγάλο αλλά όχι καταστροφικό για τις περισσότερες κοινοτικές χώρες, ακόμη και γι' αυτές που δεν θα καταφέρουν να βρουν άμεσα εναλλακτικές αγορές για τα προϊόντα τους. Με εξαίρεση κάποιους κλάδους ευπαθών προϊόντων, από τα νορβηγικά ζώντα ψάρια μέχρι τα ελληνικά ροδάκινα, η Ευρώπη θα μπορούσε να απορροφήσει τους κραδασμούς από το ρωσικό εμπάργκο, όσο αυτό παραμένει στα επίπεδα του διατάγματος Πούτιν της 6ης Αυγούστου. Πάντα, με υπαρκτό τον κίνδυνο να χάσει οριστικά ένα μέρος της ρωσικής αγοράς, αφού στο μεσοδιάστημα του ενός χρόνου, κάποιοι άλλοι θα σπεύσουν να καλύψουν το κενό, είτε οι Βραζιλιάνοι με τα πουλερικά τους, είτε οι Νεοζηλανδοί με το τυρί τους, είτε οι Τούρκοι με τα φρούτα τους.
Ο φόβος του μπαζούκα
Αυτό, όμως, που πονοκεφαλιάζει τόσο τις Βρυξέλλες όσο και τους άλλους παίκτες της παγκόσμιας οικονομίας -πιθανότατα και τη Μόσχα, ανεξάρτητα από την επίδειξη δύναμης που κάνει ο Πούτιν- είναι τι θα συμβεί εάν σ' αυτόν τον εμπορικό πόλεμο, οι δύο πλευρές πάψουν να πυροβολούν με καραμπίνες και βγάλουν τα μπαζούκα.
Εάν σκεφτεί κανείς την οικονομική αλληλεξάρτηση Ε.Ε. - Ρωσίας, τόσο οι περιορισμοί των δυτικών στη χρηματοδότηση πέντε ρωσικών τραπεζών όσο και οι περιορισμοί των Ρώσων στις εισαγωγές τροφίμων, είναι μόνο ένα μικρό μέρος των διμερών συναλλαγών. Πολύ σημαντικότερες είναι οι εξαγωγές φυσικού αερίου από τη Ρωσία προς την Ευρώπη ή οι εισαγωγές βιομηχανικών προϊόντων στη Ρωσία από την Ευρώπη. Κι αν οι δύο πλευρές αποφασίσουν να κλιμακώσουν τον πόλεμο, τότε οι επιπτώσεις θα είναι πραγματικά καταστροφικές. Οι απειλές δίνουν και παίρνουν, αλλά τουλάχιστον μέχρι την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, παραμένουν απειλές.
Το Κρεμλίνο, για παράδειγμα, έχει απειλήσει ότι θα αυξηθεί η τιμή του φυσικού αερίου, «αναπόφευκτα», λόγω της απόφασης της Ε.Ε. να μην πουλάει στη Ρωσία υψηλή τεχνολογία για τον ενεργειακό τομέα. Αλλά και το Κίεβο αφήνει να εννοηθεί ότι σκέφτεται να απαγορεύσει τη διέλευση ρωσικών προϊόντων από το έδαφος της Ουκρανίας - απ' όπου και περνούν οι μισοί αγωγοί αερίου προς τη Δύση. Εάν οι απειλές γίνουν πραγματικότητα, και ο ρωσικός προϋπολογισμός -που «ταΐζεται» κυρίως από τα έσοδα των εξαγωγών πρώτων υλών- θα καταρρεύσει, και οι Ευρωπαίοι πολίτες θα περάσουν έναν πολύ σκληρό χειμώνα, και θα αυξηθεί επικίνδυνα το κόστος παραγωγής για τις ευρωπαϊκές εταιρίες, με αποτέλεσμα να βυθιστεί και πάλι η Ευρώπη στην ύφεση.
Πονοκέφαλο -ίσως όχι των ίδιων διαστάσεων- προκαλεί και η δήλωση του Ρώσου πρωθυπουργού Ντιμίτρι Μεντβέντεφ, ότι η Μόσχα μελετά το ενδεχόμενο να απαγορεύσει στις ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρείες να χρησιμοποιούν τον εναέριο χώρο της. Εάν το κάνει, θα αυξήσει πολύ το κόστος των καυσίμων για τις μεγάλες εταιρείες του κλάδου, που έχουν υποστεί πολλές κρίσεις από το 2001 και μετά.
Για την ώρα, πάντως, η Ευρώπη προσπαθεί να διαχειριστεί το σχετικά μικρό πρόβλημα των αγροτικών προϊόντων. Μικρό οικονομικά, αλλά όχι και πολιτικά. Και προσεύχεται -μάλλον μάταια- να μην υπάρξει τρίτο επεισόδιο σ' αυτόν τον πόλεμο.
