Λάθη, λάθη, λάθη. Και δη από τους «ειδικούς». Αυτούς που κάλεσε η Ευρώπη να συμμετέχουν στις επιχειρήσεις διάσωσης των κλυδωνιζόμενων οικονομιών του Νότου, επειδή «είχαν την τεχνογνωσία», όπως το είχε διατυπώσει τότε η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ. Άλλη μια λάθος πολιτική στην προσπάθεια για υπέρβαση της ευρωκρίσης παραδέχτηκε με έκθεσή του το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο έχει αρχίσει να αποκτά έφεση στην αυτοκριτική - αλλά πέραν τούτου ουδέν.
Στην έκθεση του ΔΝΤ με τίτλο «Προσαρμογή στις ελλειμματικές χώρες της Ευρωζώνης: Πρόοδος, προκλήσεις και πολιτικές», οι εμπειρογνώμονές του Τιερί Τρεσέλ, Σεντζού Γουάνγκ, Γιονγκ Σιχ Κανγκ και Τζέι Σάμπο καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η πολιτική της εσωτερικής υποτίμησης μέσω της μείωσης των μισθών δεν κατάφερε να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου και κυρίως στην Ελλάδα. Αντιθέτως, θα έπρεπε να δοθεί προτεραιότητα από τις κυβερνήσεις στην εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που θα ενίσχυαν την παραγωγικότητα, αντί να μπει τέτοιο μαχαίρι στους μισθούς - έτσι θα ήταν πιο «ομαλή» η απαραίτητη προσαρμογή, είπαν.
Όσο για τον στόχο μείωσης των ελλειμμάτων στο ισοζύγιο πληρωμών, πέτυχε, αλλά δεν ήταν αυτοσκοπός. Η επιτυχία θα ήταν πραγματική εάν η μείωση στηριζόταν πρωτίστως στην αύξηση των εξαγωγών -λόγω ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας- κι όχι στη μείωση των εισαγωγών - λόγω μείωσης των εισοδημάτων.
«Τα στοιχεία δείχνουν ότι η προσαρμογή (σ.σ.: ελληνιστί, η μείωση) στο κόστος εργασίας επέφερε μέτρια βελτίωση στην ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών σε προϊόντα και υπηρεσίες», γράφει στην έκθεσή του το ΔΝΤ. Και προσθέτει ότι η όποια αύξηση των εξαγωγών οφείλεται «κυρίως στην ανάκαμψη της εξωτερικής ζήτησης». Οι συντάκτες της έκθεσης επισημαίνουν επίσης ότι ενώ υπήρξε ισχυρή ανάκαμψη των εξαγωγών σε Ιρλανδία και Ισπανία, «η ανάπτυξη των εξαγωγών ήταν μέτρια -και αναμένεται να παραμείνει έτσι- κυρίως στην Ελλάδα, αλλά επίσης στην Ιταλία και στην Πορτογαλία».
Κανείς δεν μπορεί να κατηγορήσει το ΔΝΤ για... αριστερισμό, ωστόσο στην έκθεσή του διαπιστώνει ότι επωφελημένοι από το μαχαίρι στους μισθούς βγήκαν κυρίως οι εξαγωγείς: «Η ουσιαστική προσαρμογή στο κόστος εργασίας δεν ακολουθήθηκε συστηματικά από βελτίωση της ανταγωνιστικότητας στις τιμές των εξαγωγών. Στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία, στην Πορτογαλία και μέχρι κάποιο βαθμό στην Ισπανία, καταγράφηκε αύξηση στα μέσα περιθώρια κερδοφορίας για τους εξαγωγείς από την κρίση».
Δεν ήρθε η αλλαγή στο παραγωγικό μοντέλο
Το ΔΝΤ τονίζει επίσης πως η προσαρμογή του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών των χωρών της περιφέρειας της Ευρωζώνης έχει επιτευχθεί μέσω της μείωσης της εσωτερικής ζήτησης και όχι μέσω της μεταστροφής του παραγωγικού μοντέλου των συγκεκριμένων χωρών. Το Ταμείο αναγνωρίζει τώρα ότι η εσωτερική υποτίμηση μπορεί να είναι δύσκολη όταν ο πληθωρισμός των εμπορικών εταίρων είναι χαμηλός, ενώ ίσως οξύνει τα προβλήματα υπερβολικού χρέους.
Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, οι στρατηγικές εσωτερικής υποτίμησης που ακολούθησαν οι ελλειμματικές χώρες βασίστηκαν κυρίως: πρώτον, στη μείωση των τιμών, μέσω του περιορισμού της εσωτερικής ζήτησης και της απώλειας θέσεων εργασίας και, δεύτερον, σε διαρθρωτικές αλλαγές για την αύξηση της παραγωγικότητας με την ανακατανομή πόρων από μη εμπορεύσιμους σε εμπορεύσιμους τομείς. Όμως οι χώρες διέπρεψαν στο πρώτο και απέτυχαν στο δεύτερο. Ή, όπως κομψά το διατυπώνει η έκθεση του ΔΝΤ, «η πρόοδος στον τομέα των διαρθρωτικών αλλαγών ήταν περιορισμένη». Οι συντάκτες της έκθεσης επισημαίνουν ότι ναι μεν οι εξαγωγές ανέκαμψαν, αλλά ο μεταποιητικός τομέας παραμένει μικρότερος από τα προ κρίσης επίπεδα. «Τα μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία, στην Πορτογαλία και στην Ισπανία συρρικνώθηκαν δραστικά ή μετατράπηκαν σε πλεονάσματα κυρίως επειδή οι εισαγωγές επιβραδύνθηκαν δραστικά», υπογραμμίζεται στην έκθεση.
Ειδικά για την Ελλάδα, επισημαίνουν ότι στο διάστημα 2010 -2013 η εξαγωγική της επίδοση ήταν σημαντικά χαμηλότερη από την προβλεπόμενη εξωτερική ζήτηση και τις προσαρμογές των τιμών, κάτι που συνδέουν με διαρθρωτικά εμπόδια, ανεξάρτητα από τις τιμές, αλλά και στις εκροές κεφαλαίων από τη χώρα.
Ο κίνδυνος του χαμηλού πληθωρισμού
Επιπλέον, οι ελλειμματικές χώρες δεν επωφελήθηκαν από την καταναλωτική διάθεση των πλεονασματικών, καθώς αυτή δεν υπήρχε: «Η αδύναμη ζήτηση από τους υπόλοιπους εταίρους της Ευρωζώνης, συμπεριλαμβανομένων των πλεονασματικών οικονομιών, επιβραδύνει τη διαδικασία της προσαρμογής», διαπιστώνει το ΔΝΤ. Κι εάν δεν υπάρξει άνοδος του πληθωρισμού στις πλεονασματικές οικονομίες της Ευρωζώνης, η εσωτερική υποτίμηση που έχει εφαρμοστεί στις πιο αδύναμες οικονομίες θα έχει ως αποτέλεσμα την αδύναμη εγχώρια ζήτηση και την επιδείνωση του χρέους τους.
Συνεπώς η λύση βραχυπρόθεσμα, σύμφωνα πάντα με το ΔΝΤ, είναι να ασκηθούν εκείνες οι μακροοικονομικές πολιτικές που θα στηρίξουν τη ζήτηση και θα φέρουν τον πληθωρισμό πιο κοντά στον στόχο του 2%. Μακροπρόθεσμα, λένε, η λύση είναι η πλήρης ενοποίηση της Ευρωζώνης.
Η έκθεση δεν θα ήταν του ΔΝΤ, εάν δεν επέμενε ότι είναι αναγκαίες και επιπλέον μεταρρυθμίσεις στις αγορές εργασίας και αγαθών, «για τη βελτίωση της παραγωγικότητας και την ανακατανομή των πόρων στους εμπορεύσιμους τομείς». Όμως ακόμη και το ΔΝΤ θεωρεί ότι οι μισθοί Βουλγαρίας δεν είναι... πανάκεια: Υποστηρίζει μεν ότι η κατάργηση των φραγμών σε μειώσεις μισθών θα μπορούσε να δώσει ώθηση στην προσαρμοστικότητα στην αγορά εργασίας και να βοηθήσει σημαντικά στη μείωση της ανεργίας, ωστόσο την ίδια στιγμή υπογραμμίζει ότι η πτώση των εισοδημάτων θα έπληττε τη ζήτηση και την επιστροφή της «εσωτερικής ισορροπίας» σε Ελλάδα, Πορτογαλία, Ιρλανδία και Ισπανία.
