Προ των ευθυνών τους θέτει ο καθηγητής Άλαν Μίλερ, προέδρος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Εθνικών Θεσμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ΕΔΕΘΑΔ), τον Χοσέ Μπαρόζο, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και τον Mάριο Ντράγκι, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με ανοιχτή του επιστολή, όπου εκφράζει τη βαθύτατη ανησυχία του σχετικά με την αρνητική επίδραση των μέτρων αυστηρής λιτότητας στα δικαιώματα του ανθρώπου. Η επιστολή συνοδεύεται από τρία σχετικά έγγραφα της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Τα κύρια σημεία της επιστολής είναι τα εξής:
"Αγαπητέ πρόεδρε,
Εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Δικτύου Εθνικών Θεσμών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ΕΔΕΘΑΔ), θα ήθελα να εκφράσω τη βαθύτατη ανησυχία μας σχετικά με την αρνητική επίδραση στα δικαιώματα του ανθρώπου των αξιώσεων της τρόικας, οι οποίες πρόκειται να συμπεριληφθούν στο τρίτο πακέτο βοήθειας προς την Ελλάδα. Η ανησυχία μας βασίζεται στις παρατηρήσεις μας σχετικά με τον αντίκτυπο που είχαν τα δύο πρώτα πακέτα. Πολλές από τις απαιτήσεις που τέθηκαν από τα αντίστοιχα Μνημόνια Συνεργασίας έχουν εκπληρωθεί και εξακολουθούν να εκπληρώνονται σε βάρος της απόλαυσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τους Έλληνες πολίτες, συμπεριλαμβανομένων και των ατομικών και πολιτικών, καθώς επίσης και των οικονομικών, κοινωνικών και μορφωτικών δικαιωμάτων τους.
Πρόσφατα, υψηλά ιστάμενοι θεσμοί και εμπειρογνώμονες, όπως ο Cephas Lumina, ο ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας του ΟΗΕ για τις επιπτώσεις του εξωτερικού χρέους και άλλων σχετικών διεθνών δεσμεύσεων των κρατών στην πλήρη απόλαυση του συνόλου των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ιδίως των οικονομικών, κοινωνικών και μορφωτικών δικαιωμάτων, έχουν αναλύσει λεπτομερώς και επικρίνει τις αρνητικές επιπτώσεις διαφόρων μέτρων λιτότητας στο πλαίσιο αναπτυξιακής βοήθειας προς την Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Εντοπίστηκαν μέτρα πολιτικής που οδήγησαν σε παραβιάσεις δικαιωμάτων του ανθρώπου, κατά τη διάρκεια της κρίσης, τόσο στην Ελλάδα, όσο και σε άλλες χώρες.
Κατά τη γνώμη μας, τα στοιχεία αυτά απαιτούν την ανάληψη νέων μέτρων και μεθόδων από την Ε.Ε. και την τρόικα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι προτεινόμενες αλλαγές στην πολιτική τους σε μια δεδομένη χώρα δεν θα επηρεάσουν αυθαίρετα και κατά τρόπο δυσανάλογο ορισμένα τμήματα της κοινωνίας -ιδίως ευάλωτες ομάδες- ή δεν θα οδηγήσουν στην κατάφωρη καταπάτηση της απόλαυσης ουσιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου. [...]
Να αποτραπεί ο μετασχηματισμός της οικονομικής σε ανθρωπιστική κρίση
Καλούμε την Επιτροπή να συνεργασθεί με εμπειρογνώμονες στον τομέα των δικαιωμάτων του ανθρώπου, καθώς μόνο από κοινού μπορούν να αναπτυχθούν οι ικανότητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της κρίσης χωρίς να προκαλούνται σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Περαιτέρω, η επιβράδυνση, ίσως και αντιστροφή, του μετασχηματισμού της οικονομικής κρίσης σε ανθρωπιστική μπορεί να επιτευχθεί μόνο συνδέοντας τη διαδικασία λήψης μακρο-οικονομικών αποφάσεων με τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Τα μέτρα λιτότητας που παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα
Θα θέλαμε να επισημάνουμε μια σειρά μέτρων λιτότητας, όπως αναφέρθηκαν από τον κ. Lumina, τα οποία έχουν οδηγήσει σε παραβιάσεις των δικαιωμάτων του ανθρώπου κατά το παρελθόν και θα έπρεπε, συνεπώς, να επανασχεδιαστούν, να αντικατασταθούν ή να εξαλειφθούν:
* Απολύσεις, περικοπές μισθών και αυξήσεις φόρων.
* Περικοπές σε συντάξεις και άλλες παροχές κοινωνικής πρόνοιας.
* Μείωση των δαπανών για τη δημόσια Υγεία. Αυτό πρέπει να εξεταστεί σε συνδυασμό με το ότι όσοι είναι άνεργοι για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του έτους χάνουν την πρόσβασή τους στην ασφάλεια υγείας. Κατά συνέπεια, ένας αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων που ζουν στην Ελλάδα στερούνται κάθε πρόσβασης ή έστω επαρκούς πρόσβασης στην υγειονομική περίθαλψη.
* Η ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας. Η διαδικασία ιδιωτικοποίησης έχει οδηγήσει σε υψηλότερες δαπάνες και έχει καταστήσει πιο περίπλοκη την πρόσβαση σε βασικές δημόσιες υπηρεσίες, όπως ύδρευση, αποχέτευση και ενέργεια.
Θα πρέπει να δοθεί έμφαση στο ότι δεν επιθυμούμε να συζητήσουμε την ανάγκη ή το εύρος των μέτρων για τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Θέλουμε ωστόσο να τονίσουμε ότι ο αντίκτυπος πολλών εκ των μέτρων αυτών είναι ιδιαίτερα προβληματικός από την άποψη των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Η πραγματικότητα της εφαρμογής οδηγεί σε παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συχνά διότι εφαρμόζονται ανεξάρτητα από τις συνθήκες της συγκεκριμένης κοινωνικής και οικονομικής δομής και χωρίς να έχουν αποτιμηθεί οι επιπτώσεις των μέτρων πριν την εφαρμογή τους.
Καταδίκη για τις διακρίσεις λόγω ηλικίας
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων έχει ήδη καταδικάσει ορισμένα από τα μέτρα, γιατί κρίθηκε ότι εισάγουν διακρίσεις λόγω ηλικίας, όπως:
* Καταγγελία της σύμβασης εργασίας χωρίς προειδοποίηση και αποζημίωση απόλυσης.
* "Ελάχιστα" για τους νέους εργαζόμενους - περιορισμός της κάλυψης της κοινωνικής τους ασφάλειας.
* Μείωση ή κατάργηση των συνταξιοδοτικών παροχών λόγω ηλικίας.
* Μη πρόβλεψη ετήσιας άδειας νέων εργαζόμενων για νέους ηλικίας 15-18 ετών (ειδικές συμβάσεις μαθητείας).
Έντονος προβληματισμός για τη νέα ατζέντα της τρόικας
Η παρούσα ατζέντα της τρόικας, που επιστρέφει στην Ελλάδα στις 13 Ιανουαρίου, περιλαμβάνει και πάλι προτάσεις για μέτρα τα οποία θα έπρεπε αρχικά να εξεταστούν ενδελεχώς ως προς τις επιπτώσεις τους στα ανθρώπινα δικαιώματα προτού εφαρμοστούν:
* Η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών που πληρώνουν οι επιχειρήσεις. Αυτό το μέτρο ισοδυναμεί με χρηματοδότηση των επιχειρήσεων από τους εργαζόμενους.
* Ο καθορισμός του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων που θα τεθούν σε διαθεσιμότητα και θα ενταχθούν το 2014 στο νέο σχέδιο κινητικότητας.
Πρέπει να γίνουν 11.000 απολύσεις μέχρι το τέλος του 2014. Αναμένεται επίσης η παρουσίαση ενός τελικού σχεδίου για την απόλυση 4.000 δημοσίων υπαλλήλων, υποχρέωση που εκκρεμούσε για τα τέλη του 2013, για την οποία όμως δόθηκε παράταση έως τις αρχές του 2014. Λαμβανομένου υπόψη του μικρού πληθυσμού της Ελλάδας, που φτάνει μόλις τα 11 εκατομμύρια, ένα τέτοιο μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί νόμιμο από τη σκοπιά των δικαιωμάτων του ανθρώπου και παραβιάζει το δικαίωμα στην εργασία. Η ανεργία στην Ελλάδα αυξήθηκε ήδη από 6,6% πριν την κρίση σε 27,2% σήμερα. Δεδομένου ότι προκύπτει πως οι νέοι επηρεάζονται κατά πολύ περισσότερο από τον λοιπό πληθυσμό, το μέτρο αυτό συνιστά επιπλέον διάκριση.
Η Ελλάδα να προωθήσει πολιτικές συμβατές με τις διεθνείς συμβάσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα
Η Ελλάδα οφείλει να προωθήσει τις αναγκαίες πολιτικές ώστε να τηρήσει τις υποχρεώσεις της που απορρέουν, για παράδειγμα, από το Διεθνές Σύμφωνο για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα, καθώς και από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Τον Ιούνιο του 2013, η ΕΔΕΘΑΔ διοργάνωσε διασκέψεις στις Βρυξέλλες και στο Βερολίνο, όπου εμπειρογνώμονες ανέλυσαν την επίδραση των μέτρων λιτότητας στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα, στην Ισπανία και στην Ιρλανδία. Οι εμπειρογνώμονες υπήρξαν απολύτως σαφείς ως προς το γεγονός ότι τα μέτρα λιτότητας, όπως έχουν διαμορφωθεί μέχρι τώρα, επηρεάζουν το σύνολο των δικαιωμάτων.
Στην Ελλάδα, π.χ., το δικαίωμα σε κοινωνική ασφάλιση υπονομεύεται από τις δραστικές περικοπές των κοινωνικών δαπανών. Το δικαίωμα στην Υγεία παραβιάζεται διαρκώς - π.χ. υπενθυμίζεται ότι το κόστος εισαγωγής στα νοσοκομεία επιβαρύνει δυσανάλογα τους φτωχότερους της κοινωνίας και ότι το ένα τρίτο του πληθυσμού δεν διαθέτει κοινωνική ασφάλιση. Η σειρά απρόσμενων, περίπλοκων, αντιφατικών και διαρκώς μεταβαλλόμενων μέτρων λιτότητας άμεσης και συχνά αναδρομικής ισχύος επιτείνουν το γενικότερο αίσθημα ανασφάλειας και δυσπιστίας προς τους δημοκρατικούς θεσμούς. Αυτό συνέβαλε στην τρομακτική αύξηση του ρατσισμού και της πολιτικής βίας και στην άνοδο του νεο-ναζιστικού κόμματος της Χρυσής Αυγής.
Τα φαινόμενα αυτά αποδεικνύουν ότι τα μέτρα λιτότητας στην Ελλάδα έχουν, κατά τα δύο τελευταία χρόνια, υπερβεί την οικονομική σφαίρα και ότι χρειάζεται να οργανώνονται με προσοχή και να αξιολογούνται εκ των προτέρων για την ενδεχόμενη επίδρασή τους στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Καλούμε λοιπόν την Επιτροπή:
* να ξεκινήσει συστηματική και τακτική ex ante αξιολόγηση της επίδρασης στα ανθρώπινα δικαιώματα όλων των μέτρων που προτείνονται στο πλαίσιο των πακέτων λιτότητας,
* να διασφαλίζει ότι τα μέτρα αυτά δεν οδηγούν σε παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
* να περιλαμβάνει ειδικούς στα ανθρώπινα δικαιώματα στη διαδικασία λήψης μακρο-οικονομικών αποφάσεων.
[...]
Εν αναμονή της απάντησής σας,
Με τιμή,
Άλαν Μίλερ
