"Ώδινεν όρος και έτεκεν μυν". Η κυβέρνηση έχει ετοιμάσει το αντιρατσιστικό νομοσχέδιο που εσπευσμένα εξαναγκάστηκε να συντάξει, μετά τις ραγδαίες, αλυσιδωτές πολιτικές εξελίξεις που επέφερε η δολοφονία του Παύλου Φύσσα από μέλος της Χρυσής Αυγής. Εν μέσω κλίματος διεθνούς και ευρωπαϊκής απομόνωσης για τη στάση ανοχής που τόσο πολιτικά όσο και θεσμικά επεδείκνυε, η κυβέρνηση καταθέτει τις επόμενες ημέρες το τελικό νομοσχέδιο που έχει ετοιμάσει ο υπουργός Δικαιοσύνης.
Η "Αυγή" της Κυριακής αποκαλύπτει τους βασικούς άξονες του τελικού κειμένου του Χαράλαμπου Αθανασίου, όπως διαμορφώθηκε μετά και από συζητήσεις με το ΠΑΣΟΚ. Το κείμενο ενσωματώνει και προτάσεις του κόμματος, το οποίο ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, έχει κάνει και σημαντικές υποχωρήσεις.
Οι σοβαρές ελλείψεις
Το "νέο" νομοσχέδιο Αθανασίου αποτελεί ουσιαστικά επανάληψη του κειμένου που περί τα τέλη Μαΐου είχε εισαγάγει στη συζήτηση ως αντιπρόταση για την απόρριψη του αντιρατσιστικού Ρουπακιώτη. Αποτελεί δε τροποποίηση του νόμου 927/1979 κυρίως στα δύο πρώτα βασικά άρθρα, με τις ποινές που προβλέπονται για τα ρατσιστικά εγκλήματα και πράξεις να φτάνουν έως τρία χρόνια φυλάκιση και έως 100.000 ευρώ πρόστιμο. Σημειώνεται ότι "οι πράξεις που περιγράφονται στον παρόντα νόμο, καθώς και τα εγκλήματα που τελούνται συνεπεία αυτών, διώκονται αυτεπαγγέλτως".
Ωστόσο είναι ακόμα πιο "κουτσουρεμένο" από εκείνο που είχε παρουσιαστεί αρχικά, αφού έχει παραλείψει άρθρο που αποτελούσε τροποποίηση του άρθρου 79 του Ποινικού Κώδικα και το οποίο υποχρέωνε τον δικαστή να εξετάζει την περίπτωση ρατσιστικού κινήτρου πίσω από κάθε δίωξη. Επιπλέον, παραλείπονται οι προτάσεις των σχεδίων άλλων κομμάτων που έχουν κατατεθεί και αφορούν στον σεξουαλικό προσανατολισμό και την ταυτότητα φύλου ως κριτήρια προσδιορισμού των θυμάτων της ρατσιστικής συμπεριφοράς. Σημαντική έλλειψη αποτελεί και η εξάλειψη από τον νόμο διατάξεων που προστατεύουν τους μετανάστες θύματα ή μάρτυρες μέσω π.χ. της χορήγησης / ανανέωσης άδειας παραμονής ή της προστασίας από την απέλαση. Ακόμα, από το γεγονός ότι δεν προβλέπεται μόνο η ποινικοποίηση του Ολοκαυτώματος και των εγκλημάτων του ναζισμού, τίθεται θέμα σεβασμού του δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης σε περίπτωση διατύπωσης διαφορετικών ιστορικών αναγνώσεων.
Δημόσια υποκίνηση βίας ή μίσους
Με το άρθρο 1 ορίζεται τι συνιστά "δημόσια υποκίνηση βίας ή μίσους" καθώς και οι επιβαλλόμενες ποινές. Ειδικότερα: "Όποιος με πρόθεση, δημόσια, προφορικά ή διά του Τύπου, μέσω του Διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, προκαλεί, διεγείρει ή προτρέπει σε πράξεις ή ενέργειες που μπορούν να προκαλέσουν διακρίσεις, μίσος ή βία κατά προσώπου ή ομάδας προσώπων, που προσδιορίζονται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, τις γενεαλογικές καταβολές, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή, τη σωματική ή πνευματική αναπηρία, κατά τρόπο που εκθέτει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη ή ενέχει απειλή για τη ζωή, την ελευθερία ή τη σωματική ακεραιότητα των ως άνω προσώπων, τιμωρείται με φυλάκιση τριών (3) μηνών έως τριών ετών και με χρηματική ποινή πέντε έως είκοσι χιλιάδων (5.000-20.000) ευρώ".
Με τις ίδιες ποινές τιμωρείται όποιος με πρόθεση και με τα ίδια μέσα και τους ίδιους τρόπους "παροτρύνει, προκαλεί ή διεγείρει σε διάπραξη φθοράς ή βλάβης πραγμάτων που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από τις παραπάνω ομάδες ή πρόσωπα, κατά τρόπο που εκθέτει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη". Η δε παράγραφος 3 προβλέπει ότι "αν η πράξη των προηγούμενων παραγράφων είχε ως αποτέλεσμα την τέλεση εγκλήματος, επιβάλλεται φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών και χρηματική ποινή δεκαπέντε έως τριάντα χιλιάδων (15.000-30.000) ευρώ".
Το ίδιο άρθρο προβλέπει ακόμα ότι "όποιος συγκροτεί ή συμμετέχει σε οργάνωση ή ένωση προσώπων οποιασδήποτε μορφής που επιδιώκει συστηματικά την τέλεση" των παραπάνω πράξεων "τιμωρείται με τις ποινές της παραγράφου 1, αν η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα με άλλη διάταξη".
Δημόσιος εγκωμιασμός ή άρνηση εγκλημάτων
Με τροποποίηση του ισχύοντος πλαισίου, προβλέπεται η ποινικοποίηση της με οποιονδήποτε τρόπο επιδοκιμασίας, ευτελισμού και κακόβουλης άρνησης της "σοβαρότητας γενοκτονιών, εγκλημάτων πολέμου, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, του Ολοκαυτώματος και των εγκλημάτων του ναζισμού, που έχουν αναγνωριστεί από διεθνή ή ελληνικά δικαστήρια με αμετάκλητη δικαστική απόφαση ή με απόφαση της Βουλής των Ελλήνων και η συμπεριφορά αυτή στρέφεται κατά ομάδας προσώπων που προσδιορίζεται με βάση τη φυλή το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή, κατά τρόπο που μπορεί να υποκινήσει βία ή μίσος ή ενέχει απειλητικό, υβριστικό ή προσβλητικό χαρακτήρα κατά μιας τέτοιας ομάδας ή μέλους της". Εν προκειμένω οι ποινές που επιβάλλονται είναι όμοιες με εκείνες που περιγράφονται στην παράγραφο 1 του προηγούμενου άρθρου.
Η περίπτωση του Διαδικτύου
Στον ισχύοντα νόμο προστίθεται και άρθρο για την τέλεση των παραπάνω εγκλημάτων μέσω του Διαδικτύου. Για αυτά απαιτείται "α) Ο δράστης να είναι παρών στην Ελλάδα, ανεξάρτητα από το αν για την πράξη του χρησιμοποιεί υλικό που φιλοξενείται σε σύστημα πληροφορικής εγκατεστημένο στη χώρα ή β) Το υλικό που χρησιμοποιεί ο δράστης να φιλοξενείται σε συστήματα πληροφορικής που βρίσκεται στην Ελλάδα, ανεξάρτητα από το αν αυτός βρίσκεται στο έδαφος της επικράτειας".
Ευθύνη νομικών προσώπων ή ενώσεων προσώπων
Με την προσθήκη νέου άρθρου επιβάλλονται ποινές και στην περίπτωση που κάποια από τις αξιόποινες πράξεις του παρόντος νόμου "τελέσθηκε προς όφελος ή για λογαριασμό νομικού προσώπου ή ενώσεως προσώπων, από φυσικό πρόσωπο που ενεργεί είτε ατομικά είτε ως μέλος οργάνου του νομικού προσώπου ή της ενώσεως προσώπων και που καθ' οιονδήποτε τρόπο το εκπροσωπεί". Σε αυτές τις περιπτώσεις επιβάλλονται οι εξής διοικητικές κυρώσεις: α) πρόστιμο από δέκα (10.000) έως εκατό (100.000) χιλιάδες ευρώ, β) αποκλεισμός από δημόσιες παροχές, επιχορηγήσεις, ενισχύσεις, επιδοτήσεις, αναθέσεις έργων και υπηρεσιών, προμήθειες, διαφημίσεις και διαγωνισμούς του δημοσίου ή των νομικών προσώπων του Δημόσιου τομέα από έναν έως έξι μήνες.
Στη δεύτερη παράγραφο του ίδιου άρθρου ορίζεται πως "όταν η έλλειψη εποπτείας ή ελέγχου από φυσικό πρόσωπο που αναφέρεται στην παράγραφο 1 κατέστησε δυνατή την τέλεση κάποιας από τις αξιόποινες πράξεις του παρόντος νόμου από πρόσωπο που τελεί υπό την εξουσία του, προς όφελος ή για λογαριασμό νομικού προσώπου ή της ενώσεως προσώπων", επιβάλλονται οι ακόλουθες διοικητικές κυρώσεις: α) διοικητικό πρόστιμο από πέντε (5.000) έως πενήντα χιλιάδες (50.000) ευρώ, β) Οι προβλεπόμενες στο στοιχείο "β" της προηγούμενης παραγράφου, για χρονικό διάστημα έως έξι μήνες. Ακόμα, προβλέπεται μεταξύ άλλων ότι οι κυρώσεις επιβάλλονται από το ΕΣΡ εφόσον η πράξη τελεστεί σε ραδιοφωνική ή τηλεοπτική εκπομπή.
Σημειώνεται, τέλος, ότι "οι διατάξεις των προηγούμενων παραγράφων δεν εφαρμόζονται ως προς το Κράτος, τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τα δημόσια νομικά πρόσωπα κατά την κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας και τους διεθνείς οργανισμούς δημοσίου δικαίου".
Τ. Χριστοδουλοπούλου*: Προκλητικά αναντίστοιχο με τη χρονική συγκυρία
"Τα άρθρα που αντικαθιστούν τον ισχύοντα νόμο είναι προκλητικά αναντίστοιχα με τη χρονική συγκυρία στην οποία εμφανίζονται εσπευσμένα και η οποία σημαδεύεται από τα έργα και τις ημέρες της εγκληματικής δράσης της Χ.Α. ενάντια στους μετανάστες και τη διαφορετικότητα κάθε είδους. Θα περίμενε κανείς ότι θα έχει αυστηρές και συγκεκριμένες διατάξεις για την τιμωρία του ρατσισμού και του νεοναζισμού και διατάξεις προστασίας των θυμάτων. Αντ' αυτού, βλέπουμε τις ίδιες διατάξεις που πριν πέντε μήνες εμφάνισε και πάλι η ΝΔ για να τις αποσύρει, θεωρώντας επαρκές το νομικό πλαίσιο του ν. 927/1979. Τελικά, ποτέ ο ρατσισμός και ο φασισμός δεν αναπτύσσεται σε καμία κοινωνία χωρίς τη βοήθεια του κράτους, την ασυλία που του παρέχει και την κοινωνική αποδοχή που καλλιεργείται με τη νομιμοποίηση του φαινομένου".
* Η Τασία Χριστοδουλοπούλου είναι δικηγόρος, μέλος της Επιτροπής Δικαιωμάτων του ΣΥΡΙΖΑ
