"Οφείλουμε να αποδεσμεύσουμε τα τροχαία εγκλήματα από το Κισμέτ". Τα λόγια του Φαίδωνα Καρυδάκη, πατέρα του 15χρονου Σόλωνα που έχασε τη ζωή του πριν από τέσσερα χρόνια καθώς διέσχιζε την Λεωφόρο Κηφισίας και παρασύρθηκε από διερχόμενο αυτοκίνητο, αντικατοπτρίζουν την κυρίαρχη αντίληψη. "Μια αντίληψη δίχως λογική" μας λέει, καθώς μόνο φέτος έχουν ήδη καταγραφεί 454 θανατηφόρα τροχαία, ενώ κάθε χρόνο σκοτώνονται περί τους 2.000 ανθρώπους, με την Ελλάδα να κατέχει τη χειρότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση με 130 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκους, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος είναι 69. Συνολικά από το 1990 πάνω από 40.000 έχουν αφήσει την τελευταία τους πνοή στην άσφαλτο, ενώ πολλαπλάσιοι έχουν μείνει ανάπηροι. Από αυτούς το 60% είναι νέοι.
Η σύγκρουση των δύο ΙΧ στην Άρτα την 1η Αυγούστου, με πέντε νεκρούς και τέσσερις τραυματίες, επιβεβαίωσε τον θλιβερό κανόνα κι ανέδειξε ξανά την ανάγκη να τοποθετηθεί το ζήτημα στη σωστή του βάση. "Δεν υπάρχει κακιά στιγμή, δεν πρόκειται για θέλημα Θεού, επ' ουδενί δεν μιλάμε για ατύχημα", τονίζει ο Φ. Καρυδάκης. Τη στιγμή που νοσηλευόταν ο γιος του στην εντατική, βρέθηκε μπροστά σε διάλογο με γιατρό "που όταν ρωτήθηκε τι πρέπει να προσέχει ο κόσμος για τη γρίπη των πτηνών τότε θυμίζω, έπαιζε πρώτο θέμα σε κανάλια κι εφημερίδες απάντησε: Τα αυτοκίνητα να προσέχετε, σκοτώνουν χιλιάδες".
Ο Φ. Καρυδάκης είδε ξανά και ξανά σε βίντεο που καταγράφηκε από μαγαζί που βρισκόταν κοντά στο σημείο του τραγικού συμβάντος τον γιο του να τραυματίζεται από σφοδρή σύγκρουση με αμάξι που είχε υπερβεί κατά το διπλάσιο το όριο της ταχύτητας και τον οδηγό να τον εγκαταλείπει αιμόφυρτο! "Μία από τις χειρότερες μορφές ηθικής απαξίας της ανθρώπινης ζωής", που όμως ουσιαστικά δεν τιμωρείται. "Στη πλειονότητα των περιπτώσεων, τα θανατηφόρα τροχαία εγκλήματα δικάζονται σαν πλημμελήματα, με τις ελάχιστες ποινές, πάντα με αναστολή και αποζημιώσεις σημαντικά μικρότερες από το πλαφόν των ασφαλιστικών εταιρειών, με αποτέλεσμα ο θύτης να μην αισθάνεται καμία απολύτως επίπτωση, ούτε ποινική, ούτε αστική, ούτε καν πειθαρχική (π.χ. αφαίρεση διπλώματος), εκτός ίσως από την αύξηση των ασφαλίστρων του".
Ωστόσο, η υπόθεση Καρυδάκη από το 2009 δεν έφτασε καν στο σημείο να εκδικαστεί.
"Θα ζούσε, αν..."
Αντιμέτωπη με τις ίδιες δυσκολίες, αλλά και τις ίδιες αγωνίες, είναι εδώ και λίγες μέρες η Όλγα Ζήση. Ο αδελφός της, εκπαιδευτής πιλότων, 54 ετών, καθώς πήγαινε στη δουλειά του το πρωί της 11η Ιουλίου με το ποδήλατο, παρασύρθηκε σε κεντρικό δρόμο των Ιωαννίνων από αμάξι που οδηγούσε 22χρονος, που τον εγκατέλειψε. "Τον πέταξε 40 μέτρα μακριά, χτύπησε με το κεφάλι σε σταθμευμένο αυτοκίνητο και μετά από λίγες μέρες κατέληξε", εξηγεί η κ. Ζήση. Οι γιατροί της είπαν πως, αν ο δράστης είχε βοηθήσει τον αδελφό της, πιθανότατα θα ζούσε. "Ωστόσο έχασε πολύ αίμα μέχρι να μεταφερθεί στο νοσοκομείο". Ο 22χρονος παραμένει φυσικά ελεύθερος, χωρίς να έχει υποστεί καμία κύρωση.
"Ο ποινικός δικαστής για τους δράστες των τροχαίων με θύματα νεκρούς χρησιμοποιεί την ποινική διάταξη της ανθρωποκτονίας από αμέλεια, όπως αποτυπώνεται στο άρθρο 302 του Ποινικού Κώδικα, με προβλεπόμενη ποινή από τρεις μήνες μέχρι πέντε χρόνια. Η ποινική διάταξη εκφράζει μεγάλη κοινωνική απαξία για την πράξη, γιατί προτάσσεται η ανθρωποκτονία και ακολουθεί το είδος της υπαιτιότητας. Ανεξαρτήτως λοιπόν του είδους της υπαιτιότητας, το κύριο και το πρωτεύον είναι η αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής, που υπαρξιακά, φιλοσοφικά και δικαιικά είναι έγκλημα", έγραφε στις 11.11.12 στην "Α" η Τασία Παπαχριστοδούλου, δικηγόρος.
Θεωρεί πως η νομοθεσία επαρκεί και αν εφαρμοστεί, μπορεί να αποφέρει αποτελέσματα. Ωστόσο, οι αποφάσεις δεν θα πρέπει να λαμβάνονται σε συνάρτηση με τα συμφέροντα των ασφαλιστικών εταιρειών. "Όταν οι ίδιοι οι δικαστές κοστολογούν τη ζωή 30-50.000 ευρώ (ύψος της αποζημίωσης για ψυχική οδύνη), δεν μπορεί ποινικά ο ίδιος δικαστής να τιμωρήσει τον δράστη με 4 ή 5 χρόνια φυλάκιση, που είναι η ανώτερη ποινή στην ανθρωποκτονία από αμέλεια".
Η εξαίρεση
Στις 22.1 του 2008 νεαρός Ανωγειανός χωρίς δίπλωμα πήρε το 4Χ4 του πατέρα του και παρέσυρε τον 28χρονο διανομέα φαγητού Νικόλαο Πετράκη ενώ στη συνέχεια επιτάχυνε και τον εγκατέλειψε. Το θύμα λίγες ώρες μετά υπέκυψε στα τραύματα του. Ο 60χρονος πατέρας του δράστη ισχυρίστηκε με μαρτυρία του στην τροχαία πώς ήταν ο ίδιος οδηγός, ωστόσο στις 7.2 του 2013 το δικαστήριο για πρώτη φορά στα χρονικά επέβαλε ποινή κάθειρξης 17 χρόνων στον 22χρονο και διετή φυλάκιση στον πατέρα λόγω ψευδορκίας. Στην ποινή δόθηκε ανασταλτικός χαρακτήρας. Εκκρεμεί η απόφαση του Εφετείου.
"Να πει στους φίλους του γιατί έγινε δολοφόνος"
Παρότι η απώλεια δεν ξεπερνιέται ποτέ, ο Φ. Καρυδάκης ξεκαθαρίζει ότι δεν επιθυμεί "κάποιου είδους ρεβανσισμό". Αντιθέτως πιστεύει πως θα είχε πολύ μεγαλύτερη αξία "ο κάθε δράστης, αντί να σαπίσει στη φυλακή, να προσφέρει σε κοινωνικές υπηρεσίες". Ανάλογο είναι και το σκεπτικό της Ο. Ζήση, που ζει μόνιμα στη Ν. Υόρκη και ανησυχεί για τη φροντίδα της κατάκοιτης μητέρα της που φρόντιζε καθημερινά ο αδερφός της. "Θα ήθελα μόνο να πάει στα μπαρ και στα σχολεία και να εξηγήσει γιατί έγινε δολοφόνος".
Το αντιπαράδειγμα της Τζαμάικα
Η κατάσταση προφανώς είναι αναστρέψιμη. Η Ελλάδα θα μπορούσε με μεθοδικές κινήσεις να μειώσει αισθητά τα τροχαία δυστυχήματα, όπως έκανε η Τζαμάικα και κατάφερε μάλιστα να βραβευτεί για την προσπάθειά της. Το 1994 συνολικά 434 πολίτες έχασαν τη ζωή τους στη χώρα της Καραϊβικής, όμως 20 χρόνια μετά η διαφορά είναι αισθητή, καθώς ο αριθμός των θυμάτων έπεσε στους 260. Το ζήτημα τέθηκε κεντρικά κι αντιμετωπίστηκε με την ανάπτυξη και εφαρμογή στρατηγικών για την οδική ασφάλεια, τη βελτίωση της νομοθεσίας, αλλά και την πραγματοποίηση προγραμμάτων δημόσιας εκπαίδευσης.
Όπως σε όλες τις φτωχές χώρες
Το πρόβλημα διαπιστώνεται σε παγκόσμια κλίμακα και ιδίως σε φτωχές χώρες. Συνολικά 1.300.000 άνθρωποι, το ένα τέταρτο πεζοί, χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας τροχαίου, ενώ σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, το 2020 τα θύματα θα φτάσουν τα 2,4 εκατομμύρια.
