Με την ηχηρή απουσία πολιτικών προσώπων από το εδώλιο των κατηγορουμένων, υπεύθυνων για τον χαμό 57 ανθρώπων στο μεγαλύτερο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην ιστορία της χώρας, ξεκινάει αύριο στη Λάρισα η δίκη για τη φονική σύγκρουση των δύο τρένων το βράδυ της 28ης Φεβρουαρίου 2023 στα Τέμπη.
Η αυριανή δίκη παρά τον χαρακτηρισμό της στα ΜΜΕ ως η «κύρια δίκη» των Τεμπών, μόνο τέτοια εντέλει δεν συνιστά, όχι μόνο λόγω της απουσίας των πολιτικών υπεύθυνων, αλλά και λόγω της προκλητικής έλλειψης αναζήτησης ευθυνών από τις εταιρείες τής Αναδόχου Κοινοπραξίας της περίφημης σύμβασης 717. Και, φυσικά, λόγω της κραυγαλέας έλλειψης, έστω και μίας λέξης, στο κατηγορητήριο που να αφορά τις αιτίες της πυρόσφαιρας και της φωτιάς που προκλήθηκε απανθρακώνοντας 27 ανθρώπους.
Η δικαστική διερεύνηση των συνθηκών του δυστυχήματος και των αιτιών τής μετωπικής σύγκρουσης άρχισε την 1η Μαρτίου του 2023 με την ανάκριση να ολοκληρώνεται βιαστικά, στις 29 Αυγούστου του 2025, όταν ο εφέτης ανακριτής Σωτήρης Μπακαΐμης έκλεισε άρον άρον τον φάκελο της ανάκρισης στέλνοντας τη δικογραφία στον εισαγγελέα Εφετών Λάρισας, ο οποίος συνέταξε εντέλει το κατηγορητήριο των 996 σελίδων.
Συνολικά, 36 πρόσωπα θα βρεθούν στο εδώλιο των κατηγορουμένων μετά το τέλος της κεντρικής ανακριτικής διαδικασίας υπό την εποπτεία τού ως άνω εφέτη ανακριτή, που διήρκεσε περίπου 2,5 χρόνια. Ανακριτική διαδικασία που σημαδεύτηκε από ορυμαγδό καταγγελιών όλο αυτό το διάστημα των οικογενειών των θυμάτων σε βάρος του εφέτη ανακριτή για πλημμελή άσκηση των καθηκόντων του σε βαθμό... συγκάλυψης. Μεγάλο χώρο στην κριτική κατέλαβε φυσικά η υπόθεση της πυρόσφαιρας, με τις παλινωδίες της ανάκρισης να αποτυπώνονται εντέλει στο ίδιο το γεγονός της παντελούς αφαίρεσης από το κατηγορητήριο του ζητήματος, δικαιώνοντας τις αιτιάσεις των συγγενών προς τον κ. Μπακαΐμη.
Ένα κακούργημα και τέσσερα πλημμελήματα
Η δικογραφία αριθμεί περίπου 60.000 σελίδες και οι βασικές κατηγορίες για τις οποίες παραπέμπονται, κατά περίπτωση, οι 36 κατηγορούμενοι είναι πέντε:
1) της επικίνδυνης παρέμβασης στη συγκοινωνία μέσων σταθερής τροχιάς με ενδεχόμενο δόλο, με επικίνδυνες για την ασφάλεια της συγκοινωνίας πράξεις, η πράξη δε αυτή είχε ως αποτέλεσμα: α) τον θάνατο μεγάλου αριθμού ανθρώπων, β) τη βαριά σωματική βλάβη μεγάλου αριθμού ανθρώπων και τη σημαντική βλάβη σε εγκαταστάσεις κοινής ωφέλειας, γ) τη δυνατότητα κινδύνου περισσότερων προσώπων και δ) τη δυνατότητα κοινού κινδύνου για ξένα πράγματα τελεσθείσας και κατ’ εξακολούθηση και τελεσθείσας και από κοινού, 2) της ανθρωποκτονίας από αμέλεια κατά συρροή, 3) της βαριάς σωματικής βλάβης από αμέλεια από υπόχρεο κατά συρροή, 4) της απλής σωματικής βλάβης από αμέλεια από υπόχρεο κατά συρροή, 5) της παράβασης καθήκοντος τελεσθείσας και από κοινού.
Η δίκη θα πραγματοποιηθεί σε αίθουσα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας (πρώην ΤΕΙ Λάρισας), η οποία έχει διαμορφωθεί κατάλληλα για να φιλοξενήσει τον μεγάλο όγκο των συμμετεχόντων - από τους συνηγόρους, τους μάρτυρες, το ακροατήριο, τους δημοσιογράφους, κ.λπ. Οι μάρτυρες της υπόθεσης ανέρχονται συνολικά σε 363, εκ των οποίων 241 καταθέτουν προς υποστήριξη της κατηγορίας. Σε αυτούς περιλαμβάνονται συγγενείς θυμάτων, επιζώντες, πραγματογνώμονες των οικογενειών, καθώς και εκπρόσωποι Δικηγορικών Συλλόγων.
Μόνο πλημμελήματα για τα στελέχη της Hellenic Train
Μεταξύ των κατηγορούμενων βρίσκονται πρώην και νυν στελέχη του ΟΣΕ, της ΕΡΓΟΣΕ, της Hellenic Train, της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ) και του υπουργείου Μεταφορών. Από αυτούς, οι 33 κατηγορούνται για τη διατάραξη της ασφάλειας των συγκοινωνιών· κακούργημα που επισύρει ακόμη και ποινή ισόβιας κάθειρξης. Επιπλέον, οι 35 από τους 36 αντιμετωπίζουν κατηγορίες για τα τρία πλημμελήματα της ανθρωποκτονίας και των σωματικών βλαβών από αμέλεια. Μία κατηγορούμενη, στέλεχος του ΟΣΕ, διώκεται μόνο για παράβαση καθήκοντος, όπως επίσης μόνο σε βαθμό πλημμελήματος για ανθρωποκτονία και σωματικές βλάβες από αμέλεια κατηγορούνται ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Hellenic Train, Maurizio Capotorto, και ο τεχνικός διευθυντής της εταιρείας Luigi Bussoletti.
Δύο πρώην διευθυντικά στελέχη του ΟΣΕ (Αθ. Κοτταράς, Σπ. Πατέρας) αντιμετωπίζουν κατηγορίες και για τις πέντε πράξεις.
Ανάμεσα στους κατηγορούμενους περιλαμβάνεται φυσικά ο σταθμάρχης Λάρισας Β. Σαμαράς, ο οποίος φέρεται να έστειλε την επιβατική αμαξοστοιχία στη λανθασμένη γραμμή, καθώς και δύο συνάδελφοί του, οι οποίοι κατηγορούνται ότι αποχώρησαν πρόωρα από τη θέση τους. Στη λίστα περιλαμβάνονται επίσης ο προϊστάμενος του Τμήματος Επιθεώρησης Λάρισας του ΟΣΕ, έντεκα στελέχη και προϊστάμενοι τμημάτων του ΟΣΕ, δεκαέξι στελέχη της ΕΡΓΟΣΕ, ο προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης Μεταφορών του υπουργείου Μεταφορών, η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Σιδηροδρομικών Μεταφορών (Δ33) του ίδιου υπουργείου, καθώς και η απελθούσα πρόεδρος της ΡΑΣ Ιωάννα Τσιαπαρίκου.
Σε κεντρικό πλάνο η σύμβαση 717
Στο κατηγορητήριο σε κεντρικό πλάνο τοποθετείται η μη υλοποίηση της σύμβασης 717, η οποία αφορούσε την ανάταξη του συστήματος σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης για την εγκατάσταση του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ελέγχου Τρένων (ETCS) στον άξονα Αθήνα-Θεσσαλονίκη-Προμαχώνα. Η σύμβαση που σύμφωνα με όλα τα πορίσματα που εκδόθηκαν μέχρι σήμερα, αν είχε υλοποιηθεί, το δυστύχημα θα είχε αποφευχθεί, υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2014 με προβλεπόμενη διάρκεια υλοποίησης δύο ετών.
Η διαπίστωση, εξάλλου, ότι αν είχε ολοκληρωθεί η 717 για την ανάταξη της σηματοδότησης και τηλεδιοίκησης, όπως και η σύμβαση 10005/2007 για την τοποθέτηση του ETCS επί της γραμμής και φυσικά το σύστημα επικοινωνίας GSM-R, «μετά βεβαιότητας θα είχε αποφευχθεί το επίδικο σιδηροδρομικό δυστύχημα της 28-2-2023», επαναλαμβάνεται περιοδικά ανάμεσα στις σελίδες του κατηγορητηρίου.
Αν είχε επισκευαστεί η τηλεδιοίκηση στη Ζάχαρη
Όπως επαναλαμβάνεται, κατά περίπτωση, και ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας που είχε να κάνει με το γεγονός ότι «είχε τεθεί εκτός λειτουργίας, συνεπεία βλάβης που προκλήθηκε από πυρκαγιά που εκδηλώθηκε την 29-7-2019, περί ώρα 19:45, στο Κτίριο Σηματοδότησης του Εμπορικού Λάρισας (Ζάχαρη), ήτοι σε κτίριο του ΟΣΕ Α.Ε. με ηλεκτρολογικό υλικό (χώρος του ελέγχου (κοντρόλ-control) και χώρος συστοιχιών μπαταριών-συσσωρευτών), στο ύψος του εργοστασίου Ζαχάρεως, στη Λάρισα, η Ενιαία Τηλεδιοίκηση Λάρισας (Κ.Ε.Κ. Λάρισας)».
Σε περίπτωση που το μοιραίο εκείνο βράδυ η Ενιαία Τηλεδιοίκηση είχε επισκευαστεί μετά την πυρκαγιά, η μετωπική σύγκρουση των δύο τρένων στη γραμμή καθόδου θα είχε αποφευχθεί: «αν μεταξύ Λάρισας-Ν. Πόρων είχε αποκατασταθεί κατά τα ανωτέρω η φωτεινή (αμφίδρομη) σηματοδότηση και είχε συντηρηθεί-επισκευασθεί και τελούσε σε λειτουργική κατάσταση η τηλεδιοίκηση του Κ.Ε.Κ. Λάρισας, η χάραξη του δρομολογίου της επιβατικής αμαξοστοιχίας IC-62 θα γινόταν από τον κεντρικό χειριστή (τηλεδιοικητή) και θα διαβιβαζόταν για εκτέλεση στον Σταθμάρχη Λάρισας, ο δε τελευταίος θα έλεγχε το χαραχθέν από τον κεντρικό χειριστή δρομολόγιο της επιβατικής αμαξοστοιχίας IC-62 και κατόπιν ή θα το υλοποιούσε ή θα διατύπωνε στον κεντρικό χειριστή (τηλεδιοικητή) πιθανές αντιρρήσεις. Συνεπώς, στην τηλεδιοίκηση ο κεντρικός χειριστής (δηλαδή το ανθρωποτεχνικό σύστημα 1ου επιπέδου) θα είχε ένα (επίσης ανθρωποτεχνικό) 2ο επίπεδο ελέγχου (τον Σταθμάρχη) και επομένως, στην προκείμενη περίπτωση, στην περίπτωση που λειτουργούσε κανονικά η τηλεδιοίκηση, το επίπεδο ασφαλείας θα προσέγγιζε το μέγιστο, με αποτέλεσμα την μετά βεβαιότητος αποφυγή της μετωπικής σύγκρουσης των αμαξοστοιχιών επί της αυτής γραμμής (καθόδου)», αναφέρει το κατηγορητήριο.
Κανένα πολιτικό πρόσωπο κατηγορούμενο
Ωστόσο, για τη μη ολοκλήρωσή της 717 και τις συνολικά 11 παρατάσεις που δόθηκαν, όπως επίσης για τον εκτροχιασμό των συστημάτων ασφαλείας και επικοινωνίας, κατηγορούνται τα στελέχη της ΕΡΓΟΣΕ, του ΟΣΕ, κ.λπ. για την περίοδο 2016-2023, χωρίς όμως να περιλαμβάνεται κανένας υπουργός Μεταφορών της ίδιας περιόδου, όπως και κανένα άλλο πολιτικό πρόσωπο, υφυπουργοί ή γενικοί γραμματείς, με πιο ηχηρή απουσία να είναι φυσικά αυτή του Κώστα Καραμανλή.
Ο τελευταίος, μετά από τις παρωδίες αρχικά της Εξεταστικής και κατόπιν της fast track Προανακριτικής στο πρόσωπό του στη Βουλή, ελέγχεται από το Δικαστικό Συμβούλιο στο πλαίσιο του διατάξεων του νόμου περί ευθύνης υπουργών για το πλημμέλημα της απλής παράβασης καθήκοντος, προκειμένου να παραπεμφθεί στο Ειδικό Δικαστήριο. Παραπομπή που μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει, με την ανακριτική διαδικασία να είναι ακόμη σε πρώιμο στάδιο.
Διαχωρισμός των δικογραφιών επεβλήθη και στο σκέλος που αφορά την αλλοίωση του τόπου του δυστυχήματος, γνωστή ως «μπάζωμα». Το συγκεκριμένο τμήμα της υπόθεσης αποσχίστηκε να δικαστεί ξεχωριστά λόγω της παρουσίας τού πρώην υφυπουργού παρά τω πρωθυπουργώ Χρήστου Τριαντόπουλου, ο οποίος πάλι μετά από μια εξπρές κοινοβουλευτική παρωδία ελέγχεται από το Δικαστικό Συμβούλιο για απλή παράβαση καθήκοντος. Ο Τριαντόπουλος θα συμπαρασύρει μαζί του στο ενδεχόμενο Ειδικό Δικαστήριο και επτά ακόμη πρόσωπα που κατηγορούνται ήδη για το μπάζωμα, μεταξύ των οποίων ο πρώην Περιφερειάρχης Θεσσαλίας Κ. Αγοραστός, και ο πρώην γενικός γραμματέας του υπουργείου Πολιτικής Προστασίας Β. Παπαγεωργίου.
Εν προκειμένω, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η αρμόδια αρεοπαγίτισσα κήρυξε το πέρας της ανάκρισης μετά την ολοκλήρωση των απολογιών των κατηγορουμένων.
