Διασώζεται ο μεγαλύτερος ποταμός της Ανατολικής Αττικής, ο Ερασίνος, από την καταστροφή διά της τσιμεντοποίησης με αναχρονιστικά αντιπλημμυρικά έργα (εγκιβωτισμό του ποταμού με συρματοκιβώτια σε συνολικό μήκος 10 χιλιομέτρων και δημιουργία φράγματος στο ανάντη τμήμα του). Στις εκβολές του βρίσκεται ο υγρότοπος της Βραυρώνας, περιοχή ενταγμένη στο δίκτυο NATURA (GR3000004-Βραυρώνα Παράκτια Θαλάσσια Ζώνη). Προηγήθηκε πολύχρονος και διαρκής αγώνα κινήσεων πολιτών και περιβαλλοντικών οργανώσεων με προσφυγές στο ΣτΕ αλλά και καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (χρηματοδότη του έργου) στον Μηχανισμό Παραπόνων.
Ακυρώνεται η σύμβαση
Με την υπ’ αρ. πρωτ. 1683/8.1.2026 απόφαση του υπουργού Υποδομών και Μεταφορών, Χρ. Δήμα, η οποία αναρτήθηκε στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ στις 12.1.2026 και διαλύεται η σύμβαση του έργου με τίτλο: «Διευθέτηση του ρέματος Ερασίνου Ανατολικής Αττικής».
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε και το πόρισμα του Μηχανισμού Παραπόνων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕΠ) στις 8/5/2023 ότι «τα έργα διευθέτησης του ποταμού Ερασίνου στη Βραυρώνα Αττικής αντιβαίνουν, μεταξύ άλλων, το άρθρο 4.7 της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Ύδατα». Ανεξάρτητο κλιμάκιο του Μηχανισμού έκανε αυτοψία στην περιοχή των έργων, τον Ιούνιο 2022, τα οποία είχαν ξεκινήσει το 2000 χωρίς οριοθέτηση του ποταμού, με Προεδρικό Διάταγμα. Ταυτόχρονα, συνέλεξε στοιχεία τόσο από το υπουργείο Υποδομών όσο και από το υπουργείο Περιβάλλοντος και εξέτασε τις καταγγελίες για κατάφωρη παραβίαση Κοινοτικών Οδηγιών (Οδηγία-πλαίσιο για την Ορθολογική Διαχείριση των Υδάτων, 92/43 περί οικοτόπων, αρ. 6 παρ. 3, λόγω μη κατάρτισης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης).
Όπως αναγράφεται στην υπουργική απόφαση, στην από 29-12-2023 τροποποίηση της δανειακής σύμβασης της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕΠ), η οποία υπογράφηκε από τους υπουργούς Οικονομικών και Υποδομών και Μεταφορών, με την προσθήκη παραγράφου(v) στο άρθρο 1.4.C, απαγορεύεται η χρήση πόρων του δανείου της ΕΤΕΠ, τόσο για το έργο του Ερασίνου, όσο και για το έργο του Αγ. Γεωργίου Ερασίνου, μέχρι την έγκριση της επικαιροποιημένης Ειδικής Οικολογικής Μελέτης, της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων και τον προγραμματισμό της υλοποίησης των μέτρων που θα προτείνονται.
Περιβαλλοντική αδειοδότηση… για τα μπάζα
Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρώτη σύμβαση του υπουργείου Υποδομών, προϋπολογισμού 22,3 εκατ. ευρώ με την ανάδοχο εταιρεία «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΥΔΡΟΚΑΤΑΣΚΕΥΗ Α.Ε.», υπεγράφη τον Νοέμβριο του 2020 με συνολική προθεσμία κατασκευής και αποπεράτωσης τριάντα (30) μηνών από την υπογραφή της σύμβασης. Τον Σεπτέμβριο του 2022 ακυρώθηκε η σύμβαση «λόγω παρέλευσης χρόνου πέραν τριών (3) μηνών χωρίς να έχουν ξεκινήσει εργασίες».
Τον Ιανουάριο του 2023, αποφασίζεται να ανατεθεί η σύμβαση στον δεύτερο μειοδότη, «ΕΝΩΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ INTRAKAT - ΤΕΚΑΛ Α.Ε.». Στις 16-05-2023 υπογράφεται η σύμβαση με την ανάδοχο «ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑ INTRAKAT - ΤΕΚΑΛ Α.Ε.» (προϋπολογισμού 19 εκατ. ευρώ με ποσοστό έκπτωσης 51,67 έναντι προϋπολογισμού δημοπράτησης 48, 9 εκατ. ευρώ). Τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς -με απευθείας ανάθεση- υπογράφεται η σύμβαση εκπόνησης για την «Επικαιροποίηση μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης ρέματος Ερασίνου και ρέματος Αγ. Γεωργίου Ερασίνου Ανατολικής Αττικής».
Πάντα, από τα «υπόψιν» έγγραφα της υπουργικής απόφασης και η «Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) για τις προστατευόμενες περιοχές "Natura 2000" της Περιφέρειας Αττικής», η οποία τέθηκε τον Σεπτέμβριο 2023 σε διαβούλευση από το ΥΠΕΝ, «έκρινε μεν αποδεκτά τα έργα διευθέτησης του Ερασίνου και του Αγ. Γεωργίου, πρότεινε όμως να ληφθούν μέτρα μετριασμού των επιπτώσεων των έργων στο αττικόψαρο».
Επιπρόσθετα, «μετά από απαίτηση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής λόγω σημαντικών αρχαιολογικών ευρημάτων, δίδεται εντολή στον ανάδοχο για εκπόνηση μελέτης τροποποίησης της εγκεκριμένης οριστικής μελέτης του έργου και διερεύνησης της εφαρμογής της μηδενικής λύσης στην περιοχή "Κούρι Μπίμ"». Με αυτά και με αυτά, στα μέσα του 2024 δίνεται εντολή στον ανάδοχο για σύνταξη και υποβολή της μελέτης Τροποποίησης Περιβαλλοντικών όρων του έργου «Διευθέτηση ρέματος Ερασίνου στο τμήμα της κοίτης του (μήκους περίπου 5,5 χλμ.) από την εκβολή του στον κόλπο της Βραυρώνας μέχρι κατάντη των έργων της Αττικής Οδού νότια του Αεροδρομίου ΕΛ. Βενιζέλος».
Νωρίτερα, τον Ιανουάριο με έγγραφό της η Διεύθυνση Περιβαλλοντικής αδειοδότησης του ΥΠΕΝ διαβιβάζει τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για την τροποποίηση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) του έργου «διευθέτησης Ερασίνου ανάντη τμήμα» στη Δ/νση Περιβάλλοντος & Χωρικού Σχεδιασμού της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής, λόγω αλλαγής της κατηγορίας του έργου από Α1 σε Α2. Η απόφαση έγκρισης περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) είχε εκδοθεί το 2017.
Τον Νοέμβριο του 2025, το Περιφερειακό Συμβούλιο Αττικής απορρίπτει με αρνητική γνωμοδότηση τη μελέτη τροποποίησης των Περιβαλλοντικών Όρων του έργου τόσο για το ανάντη όσο και για το κατάντη κομμάτι. Όπως καταλήγει η υπουργική απόφαση, «κρίνεται επιβεβλημένη η διάλυση της σύμβασης του έργου του θέματος, με πρωτοβουλία και υπαιτιότητα του Κυρίου του Έργου», εν προκειμένω του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, διότι «δεν μπορεί να εκτελεστεί με τον τρόπο και τη μελέτη που ανατέθηκε στον Ανάδοχο, επομένως απαιτείται νέα διαδικασία σύναψης σύμβασης».
Μεγάλη κλιματική νίκη
Η διάλυση της σύμβασης για τη διευθέτηση του Ερασίνου αποτελεί μια μεγάλη περιβαλλοντική και κλιματική νίκη, επισημαίνει η Κίνηση για την Προστασία και Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, ζητώντας τον ανασχεδιασμό παρόμοιου έργου για το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας και αξιοποίηση των Λύσεων βασισμένων στη Φύση! Σε ανακοίνωσή της εξηγεί ότι βάσει του διεθνούς και ενωσιακού κεκτημένου, οι λύσεις βασισμένες στη φύση αποτελούν τα καλύτερα και τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, επειδή αντιμετωπίζουν ολιστικά τους κινδύνους της πλημμύρας, της ξηρασίας και της λειψυδρίας, ενώ παράλληλα διασφαλίζουν τη βιοποικιλότητα, τα εσωτερικά και θαλάσσια ύδατα και το περιβάλλον. Αυτά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνον κατά τον σχεδιασμό νέων έργων από το Κράτος, αλλά και κατά την υλοποίηση έργων που έχουν ήδη ξεκινήσει με ανασχεδιασμό τους, εφόσον χρειάζεται.
Σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, η υποχρέωση αυτή απορρέει από το Διεθνές Δίκαιο και την αρχή της δέουσας επιμέλειας, εν αντιθέσει με τα «γκρίζα» κατασκευαστικά έργα διευθέτησης που αποτελούν «δυσπροσαρμογή» στην κλιματική αλλαγή και θεμελιώνει διεθνή ευθύνη του Κράτους. Ταυτόχρονα, στηλιτεύει την πρωτοφανή εξαίρεση για τα έργα με εγκεκριμένη χρηματοδότηση από την πρόβλεψη της 1ης Αναθεώρησης των Σχεδίων Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ) Αττικής (2025) για «την προτεραιοποίηση των Φυσικών Μέτρων Συγκράτησης Ύδατος (ΦΜΣΥ) έναντι των "γκρίζων" κατασκευαστικών έργων διευθέτησης».
