Πάντα παρούσα είναι στην Αττική η ατμοσφαιρική ρύπανση, το γνωστό μας νέφος, αν και πλέον έχει λησμονηθεί η παρουσία της, καθώς ουδείς εκ των αρμοδίων ασχολείται, ενώ ούτε η καταδίκη του 2023 από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις υπερβάσεις διοξειδίου του αζώτου «ξύπνησε» την κυβέρνηση. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση για την ποιότητα της ατμόσφαιρας το 2024 από το Τμήμα Ποιότητας Ατμόσφαιρας της Διεύθυνσης Κλιματικής Αλλαγής του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σημαντικές υπερβάσεις καταγράφονται στις τιμές των αιωρούμενων μικροσωματιδίων (κυρίως πετρελαϊκής προέλευσης) και των δευτερογενών φωτοχημικών ρύπων του όζοντος και του διοξειδίου του αζώτου. Βασική πηγή των εκπομπών η κυκλοφορία Ι.Χ. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ανεπαρκής αριθμός των 14 σταθμών μέτρησης παραμένει ίδιος και απαράλλακτος αλλά και άνισα κατανεμημένος - π.χ., μόνο ένας στο Θριάσιο (Ελευσίνα), άλλος ένας στα Μεσόγεια (Κορωπί).
Αμέτρητη η αδιαφορία για τη δημόσια υγεία
Οι μετρήσεις των μικροσωματιδίων PM 10 έδειξαν ότι η οριακή τιμή των 50 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο αέρα, η οποία για την προστασία της δημόσια υγείας δεν πρέπει να υπερβαίνει τις 35 ημέρες τον χρόνο, πέρασε την εν λόγω τιμή 51 ημέρες στο σταθμό του Πειραιά, 44 στα Λιόσια και 37 στον σταθμό του Περιστερίου. Κατά την έκθεση, η μεταφορά σκόνης από τη Σαχάρα εκτιμάται πως συνέβαλε στο σύνολο των υπερβάσεων με 22 ημέρες στον πρώτο σταθμό, 15 στον δεύτερο και 17 στον τρίτο.
Ο φωτοχημικός ρύπος του όζοντος, που «προτιμά» την περιφέρεια της πόλης, ξεπέρασε το όριο ενημέρωσης κοινού, τα 180 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μετρό αέρα σε ωριαία βάση, σε 6 σταθμούς. Έτσι, ο αριθμός των ωρών με υπερβάσεις ήταν 17 στους Θρακομακεδόνες, 6 στην Αγία Παρασκευή, 4 σε Λυκόβρυση και Μαρούσι και 2 σε Λιόσια και Ελευσίνα. Όμως ο στόχος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για μέγιστη τιμή όζοντος (κυλιόμενου οκταώρου) 120μg/m3 ως μέση τιμή τριών συνεχών ετών την τριετία 2022-2024 ανά σταθμό μέτρησης έμεινε… στα χαρτιά σε 8 περιοχές. Ο αριθμός των ημερών με υπερβάσεις έφτασε τις 50 στους Θρακομακεδόνες, 46 στον σταθμό Αγίας Παρασκευής, 36 σε Μαρούσι και Γεωπονική Σχολή, 31 στο Περιστέρι, 30 στην Ελευσίνα, 29 στα Λιόσια και 26 στη Λυκόβρυση. Το διοξείδιο του αζώτου επίσης μετρήθηκε πολύ πάνω, έως και σχεδόν διπλάσια από τη μέση ετήσια τιμή των 40 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο αέρα σε 3 σταθμούς, με 2 εξ αυτών στο κέντρο της Αθήνας: στην Πατησίων καταγράφηκε στα 70 μικρογραμμάρια, στην Αριστοτέλους στα 45 και στον Πειραιά στα 63.
Η… περιφρονημένη καταδίκη
Σε κάθε περίπτωση, εκκρεμεί η συμμόρφωση με την καταδίκη του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 16ης Φεβρουαρίου του 2023. Αυτή αφορά την παραβίαση της Οδηγίας 2008/50 για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα και επιτάσσει καθορισμό στόχων και εφαρμογή μέτρων ώστε να περιορίζεται η έκθεση των πολιτών σε διάφορους ρύπους, ανάμεσά τους το διοξείδιο του αζώτου, εκ των «συστατικών» του νέφους. Η καταδίκη (απόφαση C-633/21) ήρθε για τις υπερβάσεις της οριακής τιμής, καθώς το δικαστήριο διαπίστωσε ότι κατά τρόπο συστηματικό και διαρκή, από το 2010 έως και το 2020, σημειώθηκαν υπερβάσεις στην ετήσια οριακή τιμή των 40 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο αέρα για το διοξείδιο του αζώτου στην πόλη των Αθηνών και άρα η Ελλάδα παρέβη τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από τις συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 13 και του παραρτήματος XI της Οδηγίας 2008/50/ΕΚ για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα στην Ευρώπη.
Επιπλέον, παρέλειψε να θεσπίσει, από τις 11 Ιουνίου 2010, κατάλληλα μέτρα για να συμμορφωθεί προς την ετήσια οριακή τιμή για το διοξείδιο του αζώτου στην Αθήνα κατά παράβαση της ίδιας Οδηγίας και της υποχρέωσης που απορρέει από αυτή «να διασφαλίσει ότι τα σχέδια για την ποιότητα του αέρα προβλέπουν κατάλληλα μέτρα ώστε η περίοδος υπερβάσεως της εν λόγω οριακής τιμής να είναι όσο το δυνατόν συντομότερη».
Εως τώρα κανένα μέτρο για την ενίσχυση της δημόσιας συγκοινωνίας δεν λαμβάνεται από την κυβέρνηση, με την κυκλοφοριακή συμφόρηση να παραλύει το πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας. Όσο για τη γραμμή 4 του μετρό (Άλσος Βεΐκου-Γουδί, μήκους 12,8 χλμ. με 15 σταθμούς), άγνωστο παραμένει το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσής της, με τις καθυστερήσεις λόγω διάφορων εμπλοκών να υπολογίζονται σε τουλάχιστον δύο χρόνια. Όπως είναι γνωστό, η σύμβαση για την κατασκευή της, προϋπολογισμού 1,3 δισ. ευρώ υπεγράφη το 2021, με προβλεπόμενη περαίωσή της το 2029. Σχετικά δε με την επέκταση της γραμμής 2 προς Ίλιον και προς Γλυφάδα, παραμένει εξαγγελία.
Η κυβέρνηση κοιτάζει... αλλού
Εν τω μεταξύ, με αοριστίες και υπεκφυγές απάντησαν οι εκπρόσωποι των αρμόδιων υπουργείων κατά τη συνάντηση-δέσμη πέρυσι τον Απρίλιο με αντιπροσωπεία της Ε.Ε. για το πλήθος των παραβάσεων του Περιβαλλοντικού Δικαίου από την Ελλάδα, όταν ετέθη και η συμμόρφωση με την καταδίκη για την ατμοσφαιρική ρύπανση στην Αθήνα. Χαρακτηριστικά είναι τα όσα καταγράφονται, μεταξύ άλλων, στο πρακτικό για τα αποτελέσματα της συνάντησης: «Τα λεωφορεία αντικαθίστανται από νεότερα (140 ηλεκτρικά τον Ιούνιο του 2024 και με φυσικό αέριο το 2025-2026). Οι ελληνικές Αρχές προσπαθούν να βοηθήσουν τα νοικοκυριά να στραφούν σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα, αλλά, ακόμη και με πολύ υψηλή επιδότηση, τα αυτοκίνητα παραμένουν ακριβότερα απ’ ό,τι στην υπόλοιπη Ευρώπη». Εξετάζονται και άλλα μέτρα, π.χ. σε ό,τι αφορά την ανανέωση αδειών για τα ταξί.
