«Un_released». Αυτός είναι ο τίτλος της έκθεσης ζωγραφικής με έργα νεαρών κρατουμένων από τις Φυλακές Αυλώνα που διαρκεί μέχρι την Δευτέρα 6 Οκτωβρίου και είναι ανοιχτή στο κοινό, το οποίο μπορεί να μην έχει περάσει την πόρτα των φυλακών, μπορεί να μην έχει ανταμώσει ποτέ με κρατούμενο, όμως τα συναισθήματα των έγκλειστων είναι εκεί, στον τοίχο, κρεμασμένα στις προσωπογραφίες των ίδιων των δημιουργών.
Μια πρωτοβουλία της Τεχνόπολης του Δήμου Αθηναίων για τον αποστιγματισμό και τη συμπερίληψη που μας αφορά όλους σε μια εποχή εκφασισμού της κοινωνίας. Εξήντα πέντε έργα, προσωπογραφίες από μαθητές των Φυλακών Αυλώνα, ηλικίας 18-21 ετών, διαφορετικών εθνικοτήτων, γλωσσών, θρησκειών, μορφωτικού επιπέδου ή και αδικήματος για το οποίο έχουν βρεθεί στο κελί. Έργα χωρίς υπογραφή ή με μουντζουρωμένη την υπογραφή του δημιουργού γιατί δεν επιτρέπεται. Υποκρισία, όταν τα ονόματά τους ακούγονται στις τηλεοράσεις τη στιγμή γίνεται η προσαγωγή τους.
Προσωπογραφίες των ίδιων των κρατουμένων, των οποίων τα χρώματα, τα μάτια, οι εκφράσεις που χρησιμοποιούν αποτυπώνουν τον δικό τους συναισθηματικό κόσμο, καλώντας όλους εμάς, τους «ελεύθερους και τίμιους νοικοκυραίους», να σταθούμε μπροστά στα έργα αυτά, να αποκρυπτογραφήσουμε τον δικό τους κόσμο και να αναρωτηθούμε: Μπορούμε να συγχωρήσουμε κάποιον που έκανε ένα έγκλημα; Μπορούμε εμείς να δημιουργήσουμε, όταν αυτό το κατορθώνουν αυτά τα παιδιά που ζουν σε απάνθρωπες συνθήκες εγκλεισμού; Είναι η Τέχνη παυσίπονο για τους φυλακισμένους και πρέπει να μπει στη φυλακή; Πώς τα χέρια που ήταν δεμένα με χειροπέδες σκεπασμένες με φούτερ για να κρύψουν την ντροπή της ενοχής μπορούν να πιάσουν το πινέλο για να συστήσουν την ψυχή τους; Τι σημαίνει, μετά την ελευθερία στο εργαστήρι της ζωγραφικής στο σχολείο των φυλακών, να βρεθείς και πάλι στο κελί με τις κατσαρίδες; Τι σημαίνει για έναν κρατούμενο να τον εμπιστεύεται ο δάσκαλος των Καλλιτεχνικών, όταν όλη η κοινωνία τον θεωρεί αποσυνάγωγο και ξοφλημένο;
Ο Κωνσταντίνος Καλογερόπουλος, ζωγράφος και δάσκαλος των Καλλιτεχνικών τη διετία 2024-2025 στο σχολείο των Φυλακών του Αυλώνα, τους παρακίνησε και κατάφερε μετά από πολλές παλινωδίες, δυσκολίες και τα «άντε και γαμήσου, δάσκαλε» να τον εμπιστευτούν και να υπάρχει αυτό το εξαιρετικό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Τον ανταμώσαμε στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης και μπροστά στα έργα τέχνης των μαθητών του μας μετέφερε την εμπειρία του.
Τους έκλεψαν την ψυχή τους
«Όλα τα έργα έχουν προσωπικό αποτύπωμα. Είναι δουλειά ενός χρόνου. Δημιουργήθηκαν προσωπικές, στενές σχέσεις με τα παιδιά αυτά. Μου εμπιστεύτηκαν και μου αποκάλυψαν την ψυχή τους ή καλύτερα τους έκλεψα την ψυχή τους μέσω της ζωγραφικής. Δύσκολο να πεισθούν στα 18 τους χρόνια να ζωγραφίσουν, εκτός κι αν την αγαπούν από παιδιά. Ο ρόλος μου ήταν η προτροπή και η έμπνευση. Όμως στη φυλακή δεν είναι και πολύ αντρικό να ζωγραφίζεις. Όμως τους έπεισα να με εμπιστευτούν, τους μετέφερα το πάθος μου, το είδαν γιατί έχουν μάτια αετού, δεν τους ξεγελάς. Σιγά-σιγά φτάσαμε να αποτυπώσουν τον εαυτό τους στο χαρτί. Η φυλακή είναι μια πληγή, άρα το άγγιγμα κάθε κρατούμενου που είναι άνθρωπος πρέπει να είναι πολύ λεπτό και προσεκτικό... Είναι άνθρωποι, όπου κι αν τους ακουμπήσεις πονάνε. Αυτά που μου λέγανε είναι χαραγμένα μέσα μου σαν κατάσταση. Ακόμη και το “άντε γαμήσου, δάσκαλε. Αυτό που βλέπεις στο χαρτί αυτό είμαι…”.
Στο πρώτο μάθημα ζωγραφίζαμε καλάσνικοφ για να τους πείσω να ζωγραφίζουν. Δεν ήταν διατεθειμένοι να ζωγραφίσουν τίποτε άλλο. Έπρεπε να μιλήσω τη γλώσσα τους, να τους πείσω να πάρουν ξυλομπογιές, χρώματα. Το αποτέλεσμα αυτής της διαδρομής είναι και εικαστικό. Κάθε προσωπογραφία αποτυπώνει τον ψυχολογικό και συναισθηματικό κόσμο κάθε κρατούμενου. Τα χρώματα αποτυπώνουν τα συναισθήματά του, τα μάτια του τον θυμό που μπορεί να κουβαλάει. Παρατηρήστε το, πρέπει να το δείτε. Σήμερα είμαι δάσκαλος σε άλλο δημόσιο σχολείο. Μου λείπει ότι εκεί, στις φυλακές, τα παιδιά αυτά κατέθεταν την αλήθεια τους κι ας μας ενοχλούσε. Ο θυμός και η οργή τους ήταν αληθινά. Η ματιά τους αληθινή. Σε κοιτούσαν με καψυποψία, χωρίς να κρύβονται. Ε, αυτό μου λείπει στη σημερινή μου καθημερινότητα. Οι μαθητές μου στη φυλακή, σε κατάσταση εγκλεισμού και ένδειας, ελευθερώνονται μέσα από τη διαδικασία της δημιουργίας».
Τα ζωγραφικά έργα που παρουσιάζονται σε αυτή την ομαδική έκθεση είναι μια ολοκληρωμένη εικαστική πρόταση παιδιών που ζωγραφίζουν ίσως για πρώτη φορά στη ζωή τους, καθώς και παιδιών που πιθανόν δυσκολεύονται να γράψουν το όνομά τους, υποδηλώνοντας έτσι μια παρουσία που υπερκαλύπτει τη φυσική τους απουσία από την εκδήλωση αυτή. Η ωμότητα της έκφρασης, η επιλογή των χρωμάτων και η ελευθερία που καταγράφεται μας κάνουν να σταθούμε μπροστά τους με τον ανάλογο σεβασμό και δέος. «Οι νέοι αυτοί άνθρωποι μας χαρίζουν γενναιόδωρα το αποτύπωμά τους, τη στιγμιαία τους ελευθερία, τη ρωγμή του κελιού τους, την αγάπη, τον θυμό τους και ό,τι κουβαλάει το έργο που θα μπορούσε καθένας μας να δει. Δεν απαιτούν τίποτε από αυτά» σημειώνει ο κ. Καλογερόπουλος. «Έτσι και αυτά τα παιδιά τα άφησαν όλα στα χέρια μου, άλλοι επέστρεψαν στα κελιά τους, στο σκοτάδι του εγκλεισμού, και άλλοι στην αποφυλάκισή τους. Για αυτούς η στιγμή της δημιουργίας δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα παυσίπονο για τη σκληρή τους καθημερινότητα. Ο τίτλος της έκθεσης θα μπορούσε να μας υποψιάσει για την προσπάθειά τους να ελευθερωθούν από το παρελθόν. Έρχονται τα έργα να τους απελευθερώσουν, κάτι που άλλωστε χαρακτηρίζει και την ίδια την Τέχνη.
Προτείνω να τοποθετήσουμε εμείς την κάτω παύλα σαν κατώφλι στο ρήγμα του περιεχομένου της έννοιας “un_released”, αυτός που δεν έχει ελευθερωθεί, δεν έχει εκτονωθεί. Σε μια διαφορετική, δική μας φυλακή οι έγκλειστοι μαθητές μάς μαθαίνουν τον τρόπο διαφυγής».
Συμβολική κίνηση αποστιγματισμού και συμπερίληψης
Παρών στα εγκαίνια ήταν και ο επικεφαλής της Τεχνόπολης Κωστής Παπαϊωάννου. «Η έκθεση αυτή είναι αποτέλεσμα της επικοινωνίας που έχω ως εκπαιδευτικός με τις φυλακές ανηλίκων και είναι συμβολική κίνηση αποστιγματισμού και συμπερίληψης. Παίρνουμε τα έργα από τους τοίχους των κελιών της Φυλακής Αυλώνα και τα βγάζουμε στην κοινωνία, τα εκθέτουμε στο κέντρο της πόλης. Τα παιδιά δεν μπορεί να είναι εδώ. Είναι, όμως, τα έργα τους. Όμως είναι και ένα αυτόνομο καλλιτεχνικό γεγονός. Θέλουμε να ανοίξουμε διαύλους επικοινωνίας, να στήσουμε γέφυρες με αυτούς που βρέθηκαν στο περιθώριο. Είναι καλό για όλους να ενταχθούν τα παιδιά αυτά ομαλά στην κοινωνία ξανά» λέει στην ΑΥΓΗ της Κυριακής.
Αναζητώντας αναγνώριση
Δάσκαλοι, γονείς των φυλακισμένων παιδιών και σωφρονιστικοί υπάλληλοι ήταν στην τελετή των εγκαινίων για να μεταφέρουν στους έγκλειστους το κλίμα και τα συναισθήματα των πολιτών από την παρατήρηση των δικών τους καλλιτεχνικών δημιουργιών. Ο Γιώργος είναι σωφρονιστικός υπάλληλος στον Αυλώνα από το 2005 και κάθεται στο τραπεζάκι μαζί με τις νεαρές δασκάλες του σχολείου που διανέμουν το λεύκωμα. «Η τέχνη είναι ένα κομμάτι που ενώνει τον έξω κόσμο με τα παιδιά των φυλακών. Η τέχνη ενώνει, εξυψώνει, ηρεμεί, εκπολιτίζει, σε εντάσσει στην κοινωνία. Η στέρηση της ελευθερίας είναι το σημαντικότερο αγαθό, πιο πάνω και από τα υλικά αγαθά. Μόλις τα παιδιά αυτά βγουν από το κελί τους λειτουργούν διαφορετικά, φοράνε άλλα ρούχα, η έκφρασή τους ημερεύει, είτε πάνε στην εκκλησία, είτε πάνε στο εργαστήρι ζωγραφικής, είτε έρχονται να μας ζητήσουν κάτι. Γίνονται άνθρωποι. Αύριο που θα τους ανταμώσουμε στη φυλακή θα μας ρωτούν με αγωνία τις αντιδράσεις του κόσμου. Αναζητούν την επιβράβευση, την αναγνώριση, ότι και αυτά τα παιδιά μπορούν να κάνουν πράγματα, ότι αξίζει, αν ασχοληθεί κάποιος μαζί τους. Εμείς τους παρακινούμε να συνεχίσουν, τους εμπιστευόμαστε, γιατί όλοι οι άνθρωποι είναι πλασμένοι και για το κακό, αλλά και για το καλό. Αυτή η έκθεση μας βοηθάει όλους».
Ο Γιάννης είναι εξωτερικός φύλακας στον Αυλώνα και μας λέει πως «αυτό που βλέπουμε είναι κομμάτι της ψυχής των κρατουμένων που οι περισσότεροι από εμάς δεν πιστεύουμε ότι μπορούν να δημιουργήσουν. Ούτε και εγώ το πίστευα. Πρέπει να τους εμψυχώνουμε να συνεχίσουν τη ζωγραφική. Εγώ, ως εργαζόμενος τόσα χρόνια στη φυλακή, άλλαξα τις αντιλήψεις μου για τους κρατούμενους. Δεν έχω τις προκαταλήψεις που είχα πριν. Έχουν ψυχή, ας τους κοιτάξουμε στα μάτια».
Info:
Δημοτική Αγορά Κυψέλης
Διάρκεια έκθεσης: 30 Σεπτεμβρίου - 6 Οκτωβρίου 2025
Ώρες λειτουργίας: 10:00 - 21:00
Είσοδος ελεύθερη
