Καταδίκες για υποθέσεις διαφθοράς υψηλού επιπέδου ζητά από την Ελλάδα η Κομισιόν, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Έκθεση για το Κράτος Δικαίου του 2025 να κάνει λόγο για κάποια πρόοδο, σημειώνοντας ωστόσο τις ανησυχίες και τις προκλήσεις που παραμένουν αναφορικά με την απονομή δικαιοσύνης, την διαφάνεια και την ανεξαρτησία των ΜΜΕ.
Ειδικότερα η Κομισιόν σχετικά με τη διαφθορά συνιστά στην Ελλάδα «να συνεχίσει τις προσπάθειες για τη δημιουργία αξιόπιστου ιστορικού επιδόσεων όσον αφορά τις διώξεις και τις τελεσίδικες αποφάσεις σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο».
Αναφορικά με την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην έκθεση αναφέρεται, ότι το επίπεδο της εκλαμβανόμενης ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης στην Ελλάδα είναι πλέον χαμηλό για το ευρύ κοινό και εξακολουθεί να είναι μέτριο για τις εταιρείες.
Συνολικά, το 38 % του γενικού πληθυσμού και το 49 % των επιχειρήσεων θεωρούν το επίπεδο ανεξαρτησίας των δικαστηρίων και των δικαστών «αρκετά ή πολύ καλό» το 2025. Και προστίθεται, μεταξύ άλλων, ότι η αντίληψη του ευρέος κοινού όσον αφορά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης έχει σημειώσει ελαφριά μείωση σε σύγκριση με το 2024 (40 %) ενώ έχει σημειώσει σημαντική μείωση σε σύγκριση με το 2021 (55 %). Η αντίληψη του ευρέος κοινού όσον αφορά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στις επιχειρήσεις έχει βελτιωθεί ελαφρά σε σχέση με το 2024 (48 %), αλλά είναι σε χαμηλότερα επίπεδα από ό,τι το 2021 (60 %).
Αναφορικά με την αποδοτικότητα, αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών εξακολουθεί να εγείρει σοβαρές προκλήσεις και, παρόλο που οι αρχικές ενδείξεις από την εφαρμογή των πρόσφατων μεταρρυθμίσεων είναι ενθαρρυντικές, είναι ακόμη νωρίς για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Ο χρόνος εκδίκασης αστικών και εμπορικών υποθέσεων αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας σε πρώτο βαθμό επιδεινώθηκε περαιτέρω, φθάνοντας τις 771 ημέρες το 2023 (σε σύγκριση με 746 ημέρες το 2022), το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στην ΕΕ, ενώ το ποσοστό διεκπεραίωσης αστικών και εμπορικών υποθέσεων αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας μειώθηκε ελαφρώς στο 92 % (93 % το 2022), και εξακολούθησε να υπολείπεται σαφώς του 100 %,ενώ είναι από τα χαμηλότερα στην ΕΕ. Όσον αφορά τις διοικητικές υποθέσεις, ο χρόνος εκδίκασης στα πρωτοβάθμια δικαστήρια βελτιώθηκε περαιτέρω σε 439 ημέρες το 2023 (464 ημέρες το 2022), σύμφωνα με την έκθεση.
Παράλληλα, προστίθεται, μεταξύ άλλων ότι το ποσοστό διεκπεραίωσης παραμένει μεταξύ των υψηλότερων στην ΕΕ (121 % έναντι 127 % το 2022). Αντιθέτως, η διάρκεια των διαδικασιών ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας εξακολούθησε να είναι πολύ μεγάλη, δηλαδή 1 232 ημέρες το 2023 (1 239 ημέρες το 2022).
Όσον αφορά το πλαίσιο αντιμετώπισης της διαφθοράς αναφέρεται ότι σύμφωνα με την αντίληψη εμπειρογνωμόνων, πολιτών και διευθυντικών στελεχών επιχειρήσεων, το επίπεδο διαφθοράς στον δημόσιο τομέα είναι υψηλό. Στον δείκτη αντίληψης της διαφθοράς της Διεθνούς Διαφάνειας για το 2024, η Ελλάδα βαθμολογήθηκε με 49/100, και κατέλαβε την 21η θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την 59η παγκοσμίως. Η αντίληψη αυτή έχει παραμείνει σχετικά σταθερή την τελευταία πενταετία.
Προστίθεται, μεταξύ άλλων ότι σύμφωνα με την ειδική έρευνα του Ευρωβαρόμετρου του 2025, το 97 % όσων απάντησαν θεωρεί ότι η διαφθορά είναι ευρέως διαδεδομένη στη χώρα του (ενωσιακός μέσος όρος: 69 %) και το 66 % όσων απάντησαν αισθάνεται ότι επηρεάζεται προσωπικά από τη διαφθορά στην καθημερινή του ζωή (ενωσιακός μέσος όρος: 30 %).
Αναφορικά με την πολυφωνία και την ελευθερία των ΜΜΕ σημειώνεται, μεταξύ άλλων, ότι οι πόροι της ρυθμιστικής αρχής των μέσων μαζικής επικοινωνίας έχουν ενισχυθεί, καθώς έχει αυξηθεί ο αριθμός των εργαζομένων, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την ανεξαρτησία και τη χρηματοδότησή της.
Στην έκθεση αναφέρεται επίσης ότι οι νέες διαδικασίες διορισμού σε όργανα διοίκησης εισάγουν θετικές αλλαγές, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με το νομοθετικό πλαίσιο και την πολιτική ανεξαρτησία των δημόσιων μέσων μαζικής επικοινωνίας και ότι το νομικό πλαίσιο σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε έγγραφα έχει βελτιωθεί, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις όσον αφορά την εφαρμογή του.
Έχουν σημειωθεί αρκετές θετικές εξελίξεις στο τοπίο για την ασφάλεια των δημοσιογράφων, αν και στην πράξη εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις, σημειώνεται την ίδια ώρα στην έκθεση της Κομισιόν.
Αναφορικά με άλλα θεσμικά θέματα σχετικά με το σύστημα ελέγχων και ισορροπιών, αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι εξακολουθούν να υπάρχουν οι προκλήσεις που είχαν εντοπιστεί στο παρελθόν όσον αφορά τον διορισμό των μελών των ανεξάρτητων αρχών που έχουν συσταθεί δυνάμει του Συντάγματος.
Σημειώνεται παράλληλα ότι η πρόοδος όσον αφορά τη δικαστική έρευνα μετά το ναυάγιο της Πύλου αποτελεί θετική εξέλιξη ώστε να αρχίσουν να αντιμετωπίζονται οι ελλείψεις στη διερεύνηση περιστατικών αυθαιρεσίας στα οποία εμπλέκονται όργανα επιβολής του νόμου.
Οι συστάσεις της Κομισιόν
Σύμφωνα με την έκθεση συνολικά, όσον αφορά τις συστάσεις που διατυπώθηκαν στην έκθεση του 2024 για το κράτος δικαίου, η Ελλάδα σημείωσε:
- κάποια περαιτέρω πρόοδο ως προς τη συνέχιση των προσπαθειών για τη δημιουργία αξιόπιστου ιστορικού επιδόσεων όσον αφορά τις διώξεις και τις τελεσίδικες αποφάσεις σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο
- σημαντική πρόοδο ως προς την περαιτέρω προώθηση της διαδικασίας δημιουργίας νομοθετικών και μη νομοθετικών διασφαλίσεων για τη βελτίωση της προστασίας των δημοσιογράφων, ιδίως όσον αφορά τις καταχρηστικές αγωγές κατά δημοσιογράφων και την ασφάλειά τους, σύμφωνα με το μνημόνιο συνεργασίας που έχει υπογραφεί και λαμβανομένων υπόψη των ευρωπαϊκών προτύπων για την προστασία των δημοσιογράφων
- κάποια περαιτέρω πρόοδο ως προς την εντατικοποίηση των προσπαθειών για τη διασφάλιση αποτελεσματικής και έγκαιρης διαβούλευσης στην πράξη με τα ενδιαφερόμενα μέρη σχετικά με τα νομοσχέδια, μεταξύ άλλων μέσω της τήρησης των νόμιμων προθεσμιών για τη δημόσια διαβούλευση
- περιορισμένη πρόοδο όσον αφορά την αξιολόγηση του υφιστάμενου νομικού πλαισίου για την εγγραφή των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών σε μητρώα και την καθιέρωση διαρθρωμένου διαλόγου.
Στη βάση αυτή, και λαμβανομένων υπόψη άλλων εξελίξεων που σημειώθηκαν κατά την περίοδο αναφοράς, και παράλληλα με την υπενθύμιση των σχετικών δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του σχεδίου ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, καθώς και των σχετικών ειδικών ανά χώρα συστάσεων στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, συνιστάται στην Ελλάδα:
- να συνεχίσει τις προσπάθειες για τη δημιουργία αξιόπιστου ιστορικού επιδόσεων όσον αφορά τις διώξεις και τις τελεσίδικες αποφάσεις σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων διαφθοράς σε υψηλό επίπεδο
- να βελτιώσει το πλαίσιο για την άσκηση πίεσης ή επιρροής από ομάδες συμφερόντων, μεταξύ άλλων με την επανεξέταση του ορισμού του εκπροσώπου ομάδων συμφερόντων και τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής
- να εξακολουθήσει να καταβάλλει προσπάθειες για την ενίσχυση των νομοθετικών και μη νομοθετικών διασφαλίσεων για τη βελτίωση της ασφάλειας και της προστασίας των δημοσιογράφων, ιδίως όσον αφορά τις καταχρηστικές αγωγές, σύμφωνα με το μνημόνιο συνεργασίας που έχει υπογραφεί και λαμβανομένων υπόψη των ευρωπαϊκών προτύπων για την προστασία των δημοσιογράφων.
- να αναπτύξει τακτικό και συνεχή διαρθρωμένο διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και να απλουστεύσει τις απαιτήσεις εγγραφής για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών με σκοπό τη διατήρηση ενός ανοικτού πλαισίου για τη λειτουργίατους.
